Maqsat – sapaly bilimge qol jetkizý

Shákirtaqy kóbeıtiledi

Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵam­betovtiń habarlaýynsha, Ulttyq jobany júzege asyrýdyń nátıjesinde 2-6 jas­taǵy balalardy qamtý 88,4%-dy, 3-6 jastaǵy 99%-dy qurady. Mektepke deıingi tárbıe men oqytýdyń jańa mo­deli engiziledi. Oqytý shyǵarmashylyq pen qozǵalys belsendiligi jáne oıyn ar­qyly júrgiziledi. Ol úshin memlekettik stan­dartqa, tıptik oqý josparlaryna jáne baǵdarlamalarǵa ózgerister engizildi.

Eresek balalardy qosymsha bilimmen qamtý 70,5%-ǵa deıin (2,4 mln-nan astam bala) ulǵaıdy, 2022 jyldyń sońyna deıin bul kórsetkishti 75%-ǵa deıin jetkizý josparlanyp otyr. Sonymen qatar 175 myń múmkindigi shekteýli bala arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaýmen jáne erte jastan túzetýmen qamtyldy.

«Alaıda 6 oblys ózderiniń josparlaryn tolyq oryndamady. Mysaly, byltyr Almaty oblysyndaǵy bala­baqshalarda 14 myńnan astam oryn, Almaty qalasynda 5 myń oryn ashyldy. Bul jaqsy kórsetkish. Al solarǵa uqsas adam kóp shoǵyrlanǵan óńirler Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynda tek 1 myńǵa jýyq oryn ǵana paıdalanýǵa berilgen. Bul jetkiliksiz. Basqa oblys­tarda jospardan tys qosymsha oryndar ashý men jospardy asyra oryndaý arqyly, mysaly Shymkent qalasynda – 170%, Jambyl oblysynda – 120%, respýblıkalyq kórsetkishke tolyǵymen qol jetkizildi», dedi A.Aımaǵambetov.

Kolledjderge oqýǵa túsýge birqatar jańa­shyldyq engizildi. Olar ekonomıka qajettiligine tıisti mamandar daıarlaýǵa negizdelgen. Mamandyq tańdaýda 9-synyp bitirip, oqýǵa túsýshilerge kásibı dıagnos­tıka engizildi, nátıjesinde talapkerler mamandyq tańdaý boıynsha usynystar alady.

Bıyl jyl sońyna deıin 34 myń balaǵa arnalǵan 322 balabaqsha ashý josparlanýda. Alǵashqy 6 aıdyń qorytyndysy boıyn­sha 12,9 myń oryndyq 140 bala­baqsha ashyldy.

Qamtýmen qatar balabaqshalardyń baǵdar­lamalaryn jańartý boıynsha ju­mys júrgizilip jatyr. Bul erekshe mańyz­dy baǵyt. Mektepke deıingi tárbıe men oqytýdyń jańa modeli jáne jańa mem­lekettik standart bekitildi.

О́z kezeginde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Ulttyq jobany iske asyrý aıasynda joǵary oqý oryndarynyń ınfraqurylymyn damytý, halyqaralyq akkredıtteýden ótken zamanaýı bilim berý baǵdarlamalaryn engizý, sheteldik áriptestermen akademııalyq almasýlardy keńeıtý, olardyń basqarý­shylyq derbestigin keńeıtý jáne t.b. boıynsha jumystar jalǵasyp jatqanyn habarlady.

2021-2022 oqý jylyna kontıngenttiń jalpy sany 623 839 adamdy qurady. Barlyǵy – 120 JOO. 2021 jyly túlekterdiń jumysqa ornalasýy 68,9%-ǵa teń boldy. Professor-oqytýshylar quramynyń jalpy sany – 36 myń adam.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes granttar sany 2020 jyly 65 myńnan 2022 jyly 88 myńǵa deıin ulǵaıtyldy. Sondaı-aq stýdentterdiń stıpendııasy da artyp keledi. Bakalavrıat stýdentterine 36 myń teńge, doktoranttarǵa 150 myń teńge qarastyrylǵan. 2025 jylǵa deıin stýdentterdiń stıpendııasy 2 esege, magıs­tranttar men doktoranttarǵa – 1,5 esege artady», dedi Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri.

Sonymen qatar ol joǵary bilim berý salasynda mamandardy (92 %) daıarlaýǵa basty nazar aýdarylǵanyn atap ótti, magıstratýra deńgeıinde – 5,8%, doktorantýra deńgeıinde – 0,94% ǵana oqıdy.

«Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý» baǵyty boıyn­sha negizgi kórsetkish – eki otandyq ýnı­versıtettiń QS Halyqaralyq reıtın­giniń TOP-200 qataryna kirýi. JOO-lardyń QS reıtıngisine qatysýynyń 9 jyl ishinde oń dınamıka baıqalady. Eger 2013 jyly 8 JOO qatyssa, búginde olardyń sany eki ese ósti. 2022 jyly atalǵan reıtıngke 16 qazaqstandyq JOO kirdi. Onyń ishinde TOP-500 quramyna 5 JOO kirdi. Olar: Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ, L.Gýmılev atyndaǵy EUÝ, M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ, Q.Sát­baev atyndaǵy QazUǴTÝ, QazUAÝ. Top 200-ge Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnıversıteti endi.

«Bul qazaqstandyq joǵary oqý orynda­rynyń qajyrly eńbeginiń jemisi. Sebebi olar álemdik deńgeıdegi joǵary oqý oryndarymen qatań básekelestik jaǵdaıynda osy jetistikterge qol jetkizedi. Bul rette reıtıngke qatysatyn joǵary oqý oryndary sanynyń turaqty ósý úrdisin baıqap otyrmyz», dep atap ótti S.Nurbek.

Baıandamalardy tyńdaǵan Premer-Mınıstr Ulttyq jobanyń basty mindeti – balabaqshadan bastap, bilim berýdiń barlyq deńgeıinde halyqtyń sapaly bilimge qol jetkizýin qamtamasyz etý ekenin atap ótti.

«Bul baǵytta aýqymdy jumys júrgi­zilip jatyr. 2021 jyldan beri 674 bala­baqsha ashyldy. 326 jańa mektep paı­dalanýǵa berildi. Sondaı-aq 1 436 mektep jańǵyrtyldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Jaıly mektep» pılottyq ulttyq jobasy ázirlenip jatyr. Osy joba aıasynda 2025 jylǵa deıin jańa qurylys standarttary boıynsha 840 myń oryn beretin mektepter salý kózdelgen», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy jastardy kásiptik-tehnıkalyq bilimmen qamtý úshin bıýdjetten memlekettik tapsyrys boıynsha qosymsha 45 myń oryn bólingenin aıtty. Eńbek naryǵynyń suranysyna saı kadr daıarlaý úshin 500-ge jýyq kásiporyn kolledjderdi qamqorlyqqa aldy. Sonymen qatar jetekshi sheteldik joǵary oqý oryndarynyń 4 fılıaly ashyldy. Innovasııalyq baǵyttar boıynsha shetelderden 400 oqytýshy tartyldy. «Jalpy, bilim berý sapasyn jaqsartý boıynsha júıeli sharalar iske asyrylyp keledi», dedi Á.Smaıylov.

Premer-Mınıstr «Jaıly mektep» Ulttyq jobasyn pysyqtaý boıyn­sha barlyq sharany qabyldaýdy tapsyrdy. «Oqý-aǵartý mınıstrligi Mádenıet jáne sport mınıstrligimen, óńir ákimdik­terimen birlesip, aýyldyq jerlerde balalardy qosymsha bilimmen qamtýdy ulǵaıt­syn. О́ńir ákimdikteri jastardyń jumyspen qamtylýyn arttyrý maqsatynda memlekettik bilim berý tapsyrysy negizinde kolledjderge qabyldaýdy ulǵaıtýdy qamtamasyz etsin», dedi Premer-Mınıstr.

Sondaı-aq Ǵylym jáne joǵary bilim mınıs­trligine Qarjy, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterimen birlesip, elimizdiń óńirlik jetekshi memlekettik ýnıver­sıtetteriniń bazasynda Akademııalyq ar­tyq­shylyq ortalyqtaryn qurý máselelerin pysyqtaý tapsyryldy.

Qozǵalǵan másele sheshimin tapqanyn kórýi kerek

Úkimet otyrysynda ortalyq jáne jer­gilikti memlekettik organdar bas­shylarynyń 2022 jyldyń I jarty­jyldyǵyndaǵy halyqpen kezdesýleriniń qorytyndylary qaraldy. Bul másele boıynsha Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Asqar Omarov, Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov, Aqtóbe jáne Jambyl oblystarynyń ákimderi baıandama jasady.

Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Asqar Omarovtyń sózinshe, bıyldan bas­tap ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar basshylarynyń óńirlerge baryp, halyqpen júzbe-júz kezdesý ótkizýdiń jańa tártibi júzege asyp jatyr.

Prezıdenttiń «Ortalyq atqarýshy organdar basshylarynyń halyqpen kezdesýler ótkizý týraly» Jarlyǵy qabyldandy. Memlekettik organdardyń usynystary negizinde 2022 jylǵa arnalǵan ortalyq atqarýshy organdar basshylarynyń halyqpen kezdesýler kestesi jasaldy. Ol barlyq ortalyq atqarýshy organdarmen kelisilip, Úkimettiń tıisti qaýlysymen bekitildi. Sonymen qatar Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi halyqpen kezdesýler ótkizý boıynsha ádistemelik usynymdar ázirledi, olardy buıryqpen bekitip, memlekettik organdardyń nazaryna jetkizdi. Vedomstvo men ortalyq atqarýshy organdar ózara jedel is-áreket jasaý úshin WhatsApp messendjerinde arnaıy top quryldy. Sonymen birge Jarlyq talaptaryn eskere otyryp, memlekettik organdardyń halyqpen ótkizgen kezdesýleri boıynsha aqparat usynýdyń biryńǵaı formasy ázirlendi.

«Ortalyq atqarýshy organdar basshy­larynyń jarty jyl ishinde halyqpen kezdesýlerin taldaǵannan keıin mynadaı qorytyndyǵa keldik. Ortalyq atqarýshy organdar óńirlerdegi kezdesýlerdi uıymdastyrýdyń aldynda osy aımaq azamattarynan kelip túsetin ótinishterge taldaý júrgizedi. Tanymal áleýmettik jeliler men BAQ-ta jarııalanǵan, azamattardy tolǵandyratyn máseleler men posttar esepke alynady. Kezdesýge ortasha alǵanda 500-ge deıin adam qatysqan, kezdesýler 3 saǵatqa deıin sozylyp, onyń 75% ýaqyty suraq-jaýap sessııasyna arnalǵan», dedi mınıstr.

2022 jylǵa barlyǵy 227 kezdesý ótkizý josparlanǵan, onyń 55-i birinshi, 172-i ekinshi jartyjyldyqta ótedi. Jyl basynan maýsym aıyna deıin 45 kezdesý ótkizilgen. Mınıstrler kóbine Aqtóbe, Qaraǵandy jáne Pavlodar oblystaryna barǵan. Al Almaty, Qostanaı, Mańǵystaý jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda kezdesýler az bolǵan.

Mınıstrdiń aıtýynsha, kezdesýlerdi ótkizý merzimin saqtamaý faktileri bolǵan. Birneshe mınıstrliktiń bir ýaqytta bir óńirge jol tartýy kesteni buzyp, jergilikti atqarýshy organdardyń kezdesýlerdi uıymdastyrý sapasyna áser etýi múmkin.

Taǵy bir mańyzdy másele – kezdesý­lerdi keńinen aqparattandyrý. Aqpa­rat­tyq monıtorıng kezdesýlerdiń respýblıkalyq jáne óńirlik telearnalar men baspasózde, áleýmettik jelilerde keń jarııalanǵanyn kór­setti. Memlekettik organdar ótkeli otyr­ǵan kezdesýler týraly ańdatpalardy res­mı ınternet-resýrstar men áleýmettik je­li­lerdegi akkaýnttarda jarııalap otyrdy.

Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıs­triniń aıtýynsha, vedomstvonyń barlyq qajetti resýrstary bar jáne mınıstrlik árbir kezdesýdi jarııalaýǵa daıyn. Biraq bul jumys ujymdyq sıpatqa ıe bo­lýǵa tıis jáne jarııalaýǵa arnalǵan mate­rıaldarǵa tikeleı táýeldi bolyp keledi.

Úshinshi mańyzdy másele – Jarlyq talaptaryn saqtaý. Olar: halyqtan suraq­tardy aldyn ala jınaý, onlaın kórsetilim, BAQ-qa arnalǵan brıfıng ótkizý, azamattardy jeke qabyldaý, kommersııalyq emes uıymdarmen kezdesý, problemalyq máseleler boıyn­sha is-áreket josparyn daıyndaý. «Taldaý kórsetkendeı, memlekettik organdar jalpy Jarlyq talaptaryn oryndaǵan. Alaıda memlekettik organdar kezdesýlerdiń áleýmettik jeli­­lerdegi onlaın-translıasııalaryn jáne jýrnalısterge arnalǵan brı­fıngterdi ár­daıym ótkizbeıdi. Kez­desýlerdiń qory­tyndysy boıynsha problemalyq máseleler tizbesi bar is-áreket josparlary jasalmaǵan ne ashyq qoljetimdi jerde ornalastyrylmaǵan», dedi A.Omarov.

Joǵaryda aıtylǵandardy qory­tyn­dylaı kele, mınıstr mynadaı usynys­tar aıtty: Birinshiden, mem­lekettik organdar kezdesý ótkizý kezinde Jarlyqtyń barlyq talabyn saqtap, kestede kózdelgen merzimderdi ustanyp jáne ádistemelik usynymdardy oryndaýy kerek. Ekinshiden, oblys ortalyqtaryna shyǵýmen shektelmeı, aýdandarǵa, aýyldar men kentterge barýdy da umytpaýy kerek. Mınıstrlikter oblystyq, aýdandyq jáne aýyldyq deńgeıdegi máselelerdi baıqap, sheshýge múddeli ekenin halyqqa túsindirýi mańyzdy. Úshinshiden, memlekettik organdardyń halyqpen kezdesýlerin aqparattandyrýdy kúsheıtý. Máse­lelerdi sheshýde memlekettik organnan naqty kómek alǵan azamattardyń jeke oqıǵalaryna basa nazar aýdarý usynylady. Mınıstrlik óz kezeginde, olardy respýblıkalyq BAQ-ta jarııalaý jaǵynan kómektesedi. Tórtinshiden, taldaý jáne monıtorıng júrgizý, sondaı-aq Jarlyqtyń oryndalý barysy týraly Úkimet pen Prezıdent Ákimshiligin júıeli túrde habardar etý maqsatynda ótkizilgen kezdesýlerdiń nátıjeleri týraly aqparatty AQDM-ǵa joldap otyrý kerek.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń málimdeýinshe, birinshi jartyjyldyqta barlyq deńgeıdegi ákimder 594 myń adamnyń qatysýymen 8,5 myńǵa jýyq kezdesý ótkizdi. Onda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, abattandyrý jáne ekologııa, joldardy rekonstrýksııa­laý, áleýmettik ınfraqurylym obek­tilerin salý jáne t.b. máseleler kóterildi.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha mınıstrler men ákimderdiń halyqpen kezdesýleri jańa formatqa sáıkes «júzbe-júz, ashyq tildesý» túrinde ótkiziletinin atap ótti. Memleket basshysy memlekettik organ­dardyń azamattarmen dıa­logyn kúsheıtý úshin jyl saıyn halyqpen turaqty kezdesýler ótkizýdi tapsyrdy. Bul Jańa Qazaqstandy qurý jolyndaǵy basty qadamdardyń biri. Sondaı-aq halyqpen kezdesýler aldynda azamattardyń ótinish­terine aldyn ala taldaý júrgizildi, ol problemalardy neǵurlym egjeı-tegjeıli zerdeleýge, ákimdik deńgeıinde nemese vedomstvoaralyq ózara is-qımyl arqyly olardy sheshýdiń joldaryn qarastyrýǵa múmkindik berdi. «Halyqpen kezdesýden soń barlyq deńgeıdegi ákimder problemalyq máselelerdi júıeleıdi, al olardy qarjy­landyrý múmkindikteri máslıhat sessııalarynda qaralady», dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, keıbir óńirlerde kezdesýdiń jańa formatyna beıim­delmeı, eski súrleýden shyǵa almaı otyrǵandar da bar. Alaıda buǵan qaramastan, mundaı sharalarǵa erkin kirý prınsıpi saqtalýy kerek. «Memleket basshysy «halyq únine qulaq asatyn memleket» prınsıpiniń mańyzdylyǵyn atap kórsetti. Biz halyqtyń muń-muqtajyna qulaq asyp, olardyń syn-pikirlerin de tyńdaı bilýimiz kerek. Adamdardy kúndelikti bolyp jatqan qarapaıym máseleler alańdatady. Tek osyndaı kezdesýlerdiń qorytyndysy boıynsha ǵana halyqtyń tarapynan 30 myńǵa jýyq másele men usynys kóterildi. Bulardyń birde-bireýi qaraýsyz qalmaýy tıis. Adamdar ózderi kótergen máselelerdiń naqty sheshimin taýyp jatqanyn kórýi kerek», dedi Premer-Mınıstr.

Osyǵan baılanysty ortalyq jáne jergilikti organdar halyqpen jos­parlanǵan kezdesýlerdi jalǵas­tyryp, qandaı jumys atqaryldy, basqa máseleler qalaı sheshimin tabady – sonyń bárin naqty kórsetý úshin ár kez­desýdi keńinen jarııalap otyrýy kerek.

Mınıstrler men ákimderge halyq­pen kezdesýlerdiń nátıjeliligin arttyrý tapsyryldy. Munda problemalyq máselelerdiń jedel sheshilýine ba­symdyq berip, nysanaly toptarmen turaqty kezdesýler ótkizip otyrý kerek.

Sonymen qatar Á.Smaıylov res­pýblı­kalyq jáne jergilikti bıýd­jetterdiń jobalaryn qalyptastyrý nemese naqtylaý kezinde halyqtyń kezdesýler barysynda kótergen máselelerin eskerý qajet ekenine nazar aýdardy. Úkimet basshysy mınıstr­ler men ákimderdiń halyqpen kezdesýin baǵalaý krıterıılerin ázirleýdi tapsyrdy, olardyń nátıjeleri Úkimette únemi qaralyp otyratyn bolady.