Tanym • 10 Tamyz, 2022

Qundy belginiń qupııasy

40 ret kórsetildi

Torǵaı mýzeıleri kesheninde turǵan qundy jádigerdiń biri – alasapyran zamannyń qıyn-qystaý kezeńderinde Alash qaıratkerleri bir-birimen habar-oshar almasý barysynda paıdalanǵan qupııa belgi. Kólemi shaǵyn bolǵanymen, jumbaǵy ashylmaı qalǵan talaı tarıhtyń tylsym syryn boıyna búkken qupııa belginiń bir jaq beti arab qarpimen ádiptelip, jińishke jibekten alqa jip taǵylǵan.

Qundy jádigerdi mýzeıge byltyr Gúl­nar Dýlatovanyń uly, qazirgi «Mektep» baspa­synyń basshysy Erlan Satybaldıev ákep tapsyrypty.

– Kezinde Qyzbeldegi mýzeıge anamyz óz qolymen ákep ótkizgen. Sodan bertinge deıin Qyzbelde saqtaýly turdy. Ol jerde ne dabylqaqqysh joq, mektep dı­rektorynyń seıfinde jatqan. Sosyn men byltyr barǵa­nym­da Torǵaı mýzeıler kesheniniń dırektory Gúlbaný Sársekeıge: «Bul dúnıe urlanbaı, joǵalmaı turǵanda, aktimen sizge ótkizip bereıin», dedim.  Osylaısha, Torǵaı mýzeıine tabys ettim, – dedi  Erlan aǵa.

Qupııa belginiń qandaı mate­rıaldan jasalǵany belgisiz. Bir shetine jińishke jibekten jip baılanǵandyqtan, bir qaraǵanda tumarǵa uqsaıdy. Biraq tumar deıin deseń, jibi adamnyń basyna syımaıdy. Mýzeı dırektory Gúlbaný Sársekeıdiń aıtýynsha, habar jetkizýshi baqylaýy kúshti jerlerden osy jipti tisine baılap, qupııa belgini jutqynshaǵyna jasyryp, janyn shúberekke túıip ótedi eken.

Jádigermen birge bir paraq qaǵazdy kózimiz shalyp qaldy. Kádimgi juqa dápterden jyrtylyp alynǵan torkóz paraqta: «Asqaruly Haıdardyń jasyryn belgisi. Asqar Dýlatov – Mirjaqyp Dýlatovtyń aǵasy» dep jazylǵan. 

Munyń mán-jaıyn bilmek bolyp Erlan Satybaldıev aǵamyzǵa habarlasyp edik, ol kisi: «Bir jaq betine arabsha «Qaırat» degen sóz jazylǵan. Taǵy bir sóz bar, biraq ol oqylmaıdy. Bir árpi óship qalǵan bolý kerek. Jalpy, men tóte jazýdy tanyp, oqı alam. Biraq belgidegi ekinshi sózdi ajyratyp oqý maǵan qıynǵa soqty.  Bul qupııa bir habardy jet­kizý kerek bolǵanda paıdalanylǵan. Ol kez­de jetkizetin adamǵa qupııa habar aýyzsha aıty­lady. Al ol kisi, máselen, Mirjaqyp ata­myz­dan  kelgenin dáleldeý úshin habar alý­shyǵa osy qupııa belgini kórsetken», dedi Erlan aǵa.

– Muny «Alash paroli» deýge kele me?

– Bul ózi zerttelmegen nárse jáne onyń qupııasyn ashý qıynǵa soǵady. Sondyqtan jańaǵy siz aıtqandaı urandatyp keregi joq. Biraq bul – asa qundy kóne jádiger. Mýzeı de naqtylyqty qajet etetin ǵylymǵa jaqyn sala ǵoı. Munda birizdilik kerek. Qazir men sizge bir nárse aıtsam, kelesi adam ony basqasha topshylaýy, tipti joqqa shyǵarýy múmkin. Osylaısha, qoldan ańyz týǵyzamyz. Tarıhty aqıqattan alystatyp, jádigerdiń qundylyǵyn joǵaltyp alýymyz ǵajap emes. Bul jerde asa uqyptylyq qajet. О́ıtkeni biz ony naqty qalaı paıdalanǵanyn bilmeımiz. Ol sol kisilerdiń ózderine ǵana aıan.

Erlan Ábilulynyń aıtýynsha, Alash qaıratkerleri hatqa senbegen. Sondyqtan mańyzdy habarlardy qajet jerge adam jiberip jetkizip otyrǵan. О́zderi Germanııadan Ǵazymbek Birimjanov alyp kelgen arnaıy shıfr tańba da ustapty. Máselen, Mustafa Shoqaımen osy shıfr arqyly hat alysqan. 

Qalaı desek te, Torǵaıda turǵan qundy jádiger jan-jaqty zertteýdi qajet etetini anyq. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, Alash jádigeriniń jumbaǵy qıyn-qystaý zamanda ult azattyǵy úshin kúresken qaıratker atalarymyzdyń ózderimen birge ketken kóp qupııanyń biri bolyp qala bermek. 

a 

 

Qostanaı oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Messı jeńiske jeteleı almady

Fýtbol • Búgin, 07:35

Shırek fınalǵa ótti

Tennıs • Búgin, 07:33

Tórtinshi orynǵa turaqtady

Tennıs • Búgin, 07:32

Jýrnalıster arasyndaǵy jarys

Qoǵam • Búgin, 07:30

Júldeniń aýyly alys emes

Sport • Búgin, 07:28

Shırek fınalǵa shyqqandar belgili

Sport • Búgin, 07:27

Barymtaǵa – «qarymta»

Qoǵam • Búgin, 07:25

Asyq atýdan álem chempıony

Ulttyq sport • Búgin, 07:24

Úzdik pedagogke – jeńil kólik

Bilim • Búgin, 07:22

Adam kapıtalyn arttyrýǵa arnalady

Ekonomıka • Búgin, 07:20

Jańa qundylyqtar – bılik ózegi

Pikir • Búgin, 07:18

Jańa reformaǵa senim zor

Pikir • Búgin, 07:16

Kóptiń kókeıindegini dóp basty

Pikir • Búgin, 07:15

Jol jaqsarmaı, is ońǵarylmaıdy

Pikir • Búgin, 07:13

Úmit sózi

Pikir • Búgin, 07:12

Bul – bolashaqtyń tańdaýy

Pikir • Búgin, 07:08

Ashyqtyqty arttyratyn ıgi ister

Qazaqstan • Búgin, 07:05

Quqyq ústemdigi – kelisim kepili

Qazaqstan • Búgin, 07:03

Judyryqtaı jumylý eldi jigerlendiredi

Saıasat • Búgin, 07:02

Erteńimiz úshin utymdy sheshim

Saıasat • Búgin, 07:00

Alashtyń aq joly ardaqtaldy

Saıasat • Keshe

Kemedeginiń jany bir...

Saıasat • Keshe

Kásip kózi – násip kózi

Ekonomıka • Keshe

Tuńǵysh tóraǵanyń toıy

Qazaqstan • Keshe

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Keshe

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Keshe

Sheberler sherýi

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar