Qoǵam • 11 Tamyz, 2022

Venesııadan nesi kem?

802 ret kórsetildi

Shirkin, qazaq eli tarıhqa baı ǵoı. Álemniń qaı keremetin alyp qarasańyz da, onyń balamasyn Uly daladan taba alasyz. Osyndaı sátterde qııalǵa beri­lip otyryp, álem halqy Turan oıpatynan taraǵan dep jazatyn ásire jazý­shy­lardyń aıtqany, Nuhtyń kemesi Qazy­ǵurt­tyń basynda qalǵan degen ańyz ras pa dep oılaısyń.

Máselen, shartarapty aralaǵan jıhan­kez­der búginde Amerıkadaǵy Úlken kanon shatqalyna qaraı aǵylady. 500 shaqyrymǵa sozylyp jatqan Grand Canyon týrısterdiń súıikti mekeni. Jyl saıyn shamamen bes mıllıonǵa jýyq meıman tabıǵattyń osy bir sulýlyǵyn tamashalaý úshin muhıttyń arǵy betine jol tartady eken. Ár týrıst mol qarajat shyǵaratynyn eskersek, AQSh qazynasyna jyl saıyn mıllıondaǵan dollar qarajat túsedi. Naqty kiristi esepteý qıyn shyǵar, degenmen túrli derekkózder jylyna shamamen 20 mıllıon dollar taza paıda túsetinin aıtady.

Qudaıǵa shúkir, toǵyzynshy terrıtorııa da tabıǵattyń mundaı sulýlyǵynan kende emes. Búginde Sharyn shatqalyn bilmeıtin turǵyn elde kemde-kem shyǵar. 200 shaqyrymǵa sozylyp jatqan shatqal birtindep jıhankezder jıi at basyn bu­ratyn mekenge aınalyp keledi. Ras, Úlken kanon sekildi mıllıondap qarajat túsir­me­se de bolashaǵy zor meken.

Týrısterdiń basty nysanasyna aınalǵan taǵy bir jer – Shveısarııa. Eýropanyń tórinde ornalasqan, beıtarap saıasat usta­na­tyn bul elge jyl saıyn shamamen 20 mıllıonnan astam týrıst at basyn burady eken. Bul pandemııaǵa deıingi derekter. 2020 jyly jıhankezder sany 9 mıllıonǵa deıin tómendepti. Desek te, jyl saıyn Shveısarııa týrızm salasynan 10 mıllıard dollar paıda tabady. Osylaısha, ishki jalpy ónimniń 1,2 paıyzyn tumsa tabıǵat tamashalaımyn degender ákeletin kórinedi.

Dál osy Shveısarııanyń qazaqstandyq nusqasy bar ekenin jurt jaqsy bilýge tıis. Halyq arasynda Býrabaıdy «Qazaqstannyń Shveısarııasy» nemese «Ekinshi Shveısarııa» dep atap ketken. Kórkine kóz toımaıtyn Býrabaıdaǵy tumsa tabıǵat – myń buralǵan qaraǵaıly ormany, bıik-bıik quzdary, qat­parly jartastary, sansyz kóli túrli beı­neni kóz aldyna elestetip, san ǵasyrlyq tarıhtan syr shertetindeı. Bylaısha aıt­qan­da, Shveısarııadan artyq bolmasa, bir mysqal kem emes.

Keıingi kezde týrıster arasynda Sahara da tanymaldylyqqa ıe. Kókjıekke deıin tiri jan kórinbeıtin, buıralana bitken qumdar kóshkinin óz kózimen tamashalaý úshin shartaraptyń túkpir-túkpirinen jıhankezder aǵylady. Sahara mańyndaǵy memleketter tabysynyń edáýir bóligi osy týrızm salasynan túsetini de belgili. Talaıdy qyzyqtyrǵan qumdar kóshkini bizdiń elde de jetip artylady. Qyzylqum men Moıynqum el maqtaǵan Saharadan kem emes. Ushy-qıyry joq qum jotalar toǵyzynshy terrıtorııada buıyǵy jatyr.

Álemniń taǵy bir keremeti – Venesııa qalasy. Pálenbaı ǵasyr buryn sý ústine salynǵan shahar týrısterdiń súıikti mekenine aınalǵaly qasha-a-an?! Qazirgi tańda Vene­sııany tamashalaýǵa, «Mahabbat kópirine» barýǵa, gondolalarmen júzýge mıllıondaǵan týrıst qushtarlyq tanytady. Jyl saıyn shaharǵa aǵylǵandar sany 25 mıllıonnan asyp jyǵylady eken. Al 2025 jylǵa qaraı týrısterdiń sany 38 mıllıonǵa jetedi degen boljam bar. Venesııanyń osy saladan túsken tabysy byltyr 2 mıllıard eýroǵa jetken.

Atalǵan shahar qurylysynyń bastalýyna Uly dalanyń úles qosqanyn da aıta ketý lázim. Tarıhqa júginsek, Eýropany dúr silkindirip, Rım ımperııasyn talapaıǵa salǵan ǵundardan qashqan Venesııa patshalyǵynyń halqy Adrıat teńiziniń soltústik bóliginde, dál sýdyń ústine qala salǵan eken. Osylaısha olar ǵundardyń shabýylynan aman qalǵan desedi.

Keıingi kezde Venesııaǵa eliktep, kishigirim nusqasyn salyp jatqandar jeterlik. Mysaly, Ázerbaıjan astanasy Bakýde «Mını Venesııa» dep atalatyn týrıstik oryn bar. Úlken bolmasa da, meımandar jıi at basyn buratyn jer. Taǵy sondaı kishigirim úlgisi túgel túrkiniń temirqazyǵy Túr­kistan qalasynda salynǵany belgili. Búgin­de ol jer de týrısterdiń súıikti ornyna aınalǵan. Bakýdegi «Venesııa» Kaspıı teńizi­niń jaǵasynda ornalasqan. Sondyqtan sýdan tarshylyq kórmeıdi. Al Túrkistandaǵy arnalardy toltyrýǵa dıqandarǵa qajetti sýdy bura salyp, asa qınalmaı, alǵyrlyq tanyttyq.

Osy oraıda, keıingi kezde elimizde «tabıǵı emes Venesııalar» paıda bolǵanyn aıta ketken jón. Jaýyn jaýsa, keıbir shaharlarymyz sýda qalqyǵan shaharǵa aınalyp shyǵa keledi. Rahat! Mıllıondap aqsha shyǵaryp, Italııaǵa shabylyp áýre bolmaısyz. Venesııadan kóretin beıneni qala kóshelerinen de baıqaı alasyz.

Sońǵy jańalyqtar

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

«Áselim» áni

О́ner • Keshe

Jyr alyby dáripteldi

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar