Bilim • 15 Tamyz, 2022

Rotasııa sapany arttyra ma?

241 ret kórsetildi

Pavlodar oblysynda bir orynda kóp otyryp qalǵan bilim berý uıymdarynyń basshylaryn almastyrý sharasy bastalyp ketti. 25 tamyzdan bastap jalpy sany 23 orta mekteptiń dırektorlary ózge mekemelerge jiberilmek. Mamandardyń pikirine qaraǵanda, basshylardy almastyrý – óte tıimdi ózgeris. Jańa jerge jiberilgen adam jańa lep, jańa joba-josparlarymen baratyny anyq. Al bul óz kezeginde keıbir ujymdardaǵy qalyptasyp qalǵan qasań júıeni buzady.

Jalǵyz mektebi bar aýyldar qatyspaıdy

Búgingi tańda Pavlodar oblysynyń aýmaǵynda 359 mektep bar. Oblystyq bilim berý basqarmasynyń janynan qurylǵan rotasııa jónindegi komıssııamen bilim ordalaryndaǵy dırektorlardyń usynylǵan portfolıolary tolyqtaı súzgiden ótkizilgen.

– Nátıjesinde, oblystaǵy 4 aýyldyq, 19 qalalyq mekteptiń basshylaryn almastyrý týraly sheshim qabyldadyq. Túsiniktirek bolýy úshin aıtyp óteıin, eń áýeli mınıstrliktiń «Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaý» týraly № 559 buıryǵyna sáıkes kadr qyzmetimen rotasııalaýǵa jatatyn birinshi basshylardyń tizimi jasalady. Keıinnen qyzmet tıimdiliginiń kórsetkishteri boıynsha rotasııaǵa jatatyn árbir basshyǵa elektrondy portfolıo ázirlenip, komıssııa qaraýyna usynylady. Dırektordyń qyzmetine baǵa berý barysynda basshylyq etken uıymdaǵy oqý-ádistemelik jáne tárbıe qyzmetiniń sapasy, oqýshylardyń bilim deńgeıi eskeriledi. Ári rotasııa bir ákim­shi­lik-aýmaqtyq birlik sheginde júzege asyrylady, – deıdi oblystyq bilim berý basqarmasynyń basshysy Samal Aıtqazına.

О́ńir boıynsha búginde 315 mektep dırektory jumys istep jatyr. Olar­dyń 120-sy – er, ózgesi – áıel adamdar. Al rotasııaǵa jatatyndardyń 18-i – ná­zik jandar. Bul jaǵdaı jalpy mektep dırek­tory laýazymynda uzaq jyl otyr­ǵan­dardyń basym bóligi áıelder ekenin ańǵartqandaı.

Samal Ospanqyzynyń pikirine qara­ǵan­da, basshylardyń aýysýy óte tıimdi tájirıbe bolmaq. Jańa jerge barǵan mektep dırektory úshin ujymda ózgeris­ter engizýge jáne basshynyń qyzmettegi tıim­di­ligin arttyrýǵa múmkindik bar. Ekin­shiden, óz talabyn ala barǵan jerde bilim berý qyzmetteriniń sapasy artatyny sózsiz. Úshinshiden, birinshi basshylardyń kásibı áleýeti men basqarýshylyq tájirı­be­sin tıimdi paıdalaný kózdelýde. Ári sońǵysy bul ózgeris dırektorlardyń bas­qa­rýshylyq biliktiligin kásibı damy­týǵa jáne jetildirýge túrtki bolady dep kú­tilýde.

Jalpy alǵanda óńirdegi orta oqý oryndary basshylarynyń ortasha jasy – 48 jas. Talapqa súıensek, bir orynda 7 jyl otyrǵan basshylar mindetti rota­sııa­laýǵa jatady. Al bir mekemede kemi 4 jyl qyzmet atqarǵandarǵa aýysý týraly usynys jasalady. Eńbek zańnamasyna sáıkes zeınetke shyǵýyna 2 jáne odan da az jyl qalǵan basshylar ǵana rotasııa­laýdan bosatylady. Degenmen buıryq­taǵy ózgeristerdi qoldaný múmkin emes jaǵdaılar da bar. Sonyń ishinde bir ǵana bilim berý uıymy bar aýyldyq eldi mekenderde bul júzege asyrylmaıdy degen talap saqtalady. Keıbir ákimshilik aýmaqta 2-3 mektep ornalasqanymen, on­daǵy basshylardyń barlyǵy birdeı almas­tyrýǵa jatpaýy múmkin. Máselen, Pavlodar qalasyna qarasty Lenın kentinde 3 orta bilim berý mektebi bar. Mun­daǵy bir uıymda dırektordyń otyr­ǵanyna 8 jyl ótse, taǵy birine basshynyń taǵaıyndalǵanyna 2 jyl ǵana bolǵan. Al úshinshi mekteptegi jetekshiniń orny bos tur. Rotasııalaý zańy boıynsha bos turǵan laýazymǵa joǵaryda atalǵan, ıaǵnı 8 jyl dırektor bolǵan adamdy alyp kelip otyrǵyza salýǵa bolmaıdy. Oǵan tek konkýrstyq júıemen ǵana taǵaıyndaý júrgiziledi. Mine, bul jaǵdaılarda rotasııa jasalmaıdy.

– Aýyldyq mektepter arasynda ro­ta­sııa jasaý basshylardyń óz erki­men ózge eldi mekenge kóshkisi kelgen jaǵdaıda bolýy múmkin. Keıbir azamattar jasy ulǵaıa kele kindik qany tamǵan týǵan jerine qaıtyp oralýdy kózdeıtini málim. Sondaı kezde eki mektep basshysynyń kelisimi boıynsha almasýǵa ruqsat beriledi. Árıne, eger olardyń bir oryndaǵy «otyryp qalý» ýaqyty talapqa sáıkes kelip jatsa, – deıdi basqarma basshysy.

О́zgeris –kásibı ósýdiń kózi

Oblys ortalyǵynyń «Saryarqa» shaǵyn aýdanynda bıyl memlekettik tilde oqytatyn Álıhan Bókeıhan atyn­da­ǵy mektep-lıseıi ashylýda. Bilim ordasy alǵash taza qazaq tilinde bolady degende shahardaǵy orys tildi qaýym shý ete túsken. «Oqýshy sanyn toltyra almaıdy, mektep aralas bolsyn» dep qarsylyq tanytyp, aqparattyq shabýyl jasaǵandar da boldy. Degenmen jergilikti bilim salasynyń basynda otyrǵan azamattar bul joly erledi. Mek­tep memlekettik tilde bolady degen áý bastaǵy sheshimdi óz kúshinde saqtap qaldy. Muny aıtyp otyrǵanymyz, oqý ordasynyń dırek­tor­lyǵyna ta­ǵaıyn­dalyp jatqan Láılá Júsipova da rotasııanyń legine ilesip, jańa mekteptiń tizginin ustaǵaly otyr.

– 2015 jyly osy qalada № 37 qazaq mektebi ashylǵanda dırektory bolyp taǵaıyndalǵan edim. Arada 7 jyl óte shyǵypty. Bıyl rotasııa jónindegi komıssııanyń sheshimimen aýysý týraly usynys tústi. Endi Á.Bókeıhan atyndaǵy záýlim ári jańa bilim ordasynyń tizginin ustaǵaly otyrmyn. Men úshin bul úlken jaýapkershilik ári kásibı turǵydan ósýdiń múmkindigi. Shynyn aıtý kerek, keıbir ujymdarda bir orynda 20-30 jyl otyrǵan dırektorlar bar. Olar mektepte óz úıindeı júrgendeı sezinip, ámirshil júıe qalyptastyrady. Ondaı áriptesterimdi óz kózimmen kórdim. Mundaı azamattar uzaq jyl bir jerde bolǵandyqtan basshylyq tájirıbesi óspeıdi, toqyraýǵa túsedi. Al rotasııalyq júıe osyndaı toǵysharlyq minezdiń buzylýyna alyp keledi dep esepteımin. Sebebi qyzmetiniń baqylanatynyn, onyń jaýapkershiligi mol ekenin ár mezgil saıyn jınaıtyn portfolıosy esine túsiretini anyq. Dı­rek­tordyń porfolıosy jaı esep úshin emes, ol mektepte belgili bir ýaqyt ishinde júzege asyrǵan jumystarynyń nátıjesi. Eger komıssııanyń kóńilinen shyqpasa, jasaǵan qyzmetiniń nashar bolǵandyǵy. Rotasııa arqyly keıbir dırektorlar óz nátıjelerin ózge áriptesterimen salystyryp, kemshilikterin túsinedi. Ony aldaǵy ýaqytta jibermeýge, oryntaǵy úshin kúresýge jigerlenedi. Osy turǵydan al­ǵan­da bul basshylardy irikteýdiń tyń serpilisi, – dep paıymdaıdy Láılá Bajqyzy.

Jańashyldyq muǵalimder úshin de tıimdi. Sebebi jańadan taǵaıyndalǵan basshy oqý ádistemesiniń jańa tehnologııalaryn, tyń tájirıbelerdi ala keletini anyq. Mekteptegi eski júıe, qalyptasqan kózqarastar buzylyp, kásibı turǵydan jańa oılar týyndaýy múmkin. Bul da óz kezeginde ujymdyq ahýaldy túzeýge, meke­meniń sapalyq turǵydan ósýine túrtki.

L.Júsipovanyń pedagogıka salasyn­da­ǵy eńbek ótili 28 jyldan asady. Á.Bókeıhan atyndaǵy mektepke dırektor bolý – basshylyq qyzmettegi ekinshi kezeńi sanaıdy. Aıtýynsha, matematıka-jara­tylystaný baǵytynda tereńdetip oqy­tatyn bilim ordasy 650 balaǵa shaq­talǵanymen balasyn qazaq tilindegi mektepke bergisi keletin ata-analar tym kóp, qazirdiń ózinde 836 oqýshyǵa jetken. Tek 1-synypqa 6 birdeı synyp jasaqtalyp, árqaısysynda 26 baladan tirkelipti. Búginde bala sanynyń asyp ketýinen oqýshylardy qabyldaý sharasyn toqtatýǵa májbúr bolǵan. Al ótinishter ústi-ústine túsip jatyr. Bul kórsetkish Pav­lodarda balalaryn ana tilinde oqy­týǵa beıil ata-analardyń sany ósip kele jatqanynyń aıqyn dáleli. Jańa lıseı búginde muǵalimderdi konkýrstyq qabyldaýǵa daıyndalyp jatyr.

Synnan ótkender qabyldanady

Atap óterligi, qazir Kerekýdegi orta bilim berý uıymdaryna muǵalimderdi konkýrspen jumysqa qabyldaý sharalary jalǵasýda. Oblystyq bilim berý basqarmasynyń málimetine súıensek, osy ýaqytqa deıin mektepterge jańadan 103 pedagog jumysqa qabyldandy.

– Mınıstrliktiń 2012 jylǵy 21 aq­pandaǵy №57 buıryǵyna sáıkes úmit­kerler konkýrsqa qatysýǵa ótinish beredi. Ol barlyq jetistikterin, nátı­je­lerin, eńbek ótilin, ákimshilik nemese ádis­te­melik qyzmettegi tájirıbesin, kýrs­tyq jumysyn jáne basqa da derekter men baǵalaý paraǵyn qosa usynýǵa tıis. Árbir baǵyt boıynsha úmitker belgilengen krıterııler men óz upaılaryn derbes belgileıdi. Al konkýrstyq komıssııa talapker engizgen upaılardyń qujat­tar­ǵa sáıkestigin tekseredi. Sodan soń qorytyndy upaı mólsherin bekitedi. Nátıjesinde, bos oryndy eń kóp upaı jınaǵan pedagog ıelenedi. Sonymen qatar úmitker Ulttyq biliktilik testileý sertıfıkatyn nemese biliktilik sanatynyń bol­ýy týraly kýálikti mindetti túrde tap­­sy­rýǵa tıis. Tehnıkalyq jáne kásip­tik, joǵary oqý ornynan nemese joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıym­daryn pedagogıkalyq mamandyqtar bo­ıyn­sha bitirgen tájirıbesi joq kandı­dat­tar biliktilik testileýinen sátti ótse, birden jumysqa qabyldana beredi. Olar­ǵa «pedagog» biliktilik sanatyn bilim berý uıy­mynyń attestattaý komıssııasy bilik­tilik testileýi nátıjesi negizinde beredi. Shaǵyn jınaqty mektepterdi qospaǵanda, barlyq bos jáne ýaqytsha bos laýazymǵa memlekettik bilim berý uıymy konkýrs ótkizedi, – deıdi Samal Aıtqazına.

О́ńir boıynsha orys tili men ádebıeti, matematıka páni muǵalimderine qajet­ti­lik bar. Bul muqtajdyq respýb­lı­kanyń ózge joǵary oqý oryndarynyń túlekterin, ońtústik óńirlerden jumys kúshin tartý arqyly sheshiletin bolady. Mysal úshin bilim basqarmasy Pavlodar pedago­gı­ka­lyq ýnıversıtetimen me­mo­ran­dýmǵa otyryp, bilim berý baǵ­dar­la­malary boıynsha dýaldy oqytý ele­mentteri maqsatty oqytý negizinde júzege asyrylmaq.

Atap óterligi, aımaq boıynsha Ulttyq biliktilik testin (UBT) tapsyrýǵa bolatyn eki ortalyq bar. Onyń biri Pavlodarda bolsa, ekinshisi Ekibastuz qalasynda orna­­lasqan. Bıyl oqýyn jańadan támam­daǵandar test suraqtarynyń óte qıyn ekenin aıtady. Synaqtan jetkilikti shek jınaı almaı, qulap jatqandar kóp. Eki birdeı múmkindikten de taýlary sha­ǵylǵan jas mamandar úshin jýyqta jaǵymdy jańalyqtyń qulaǵy qyltıdy. Endi olar synaqty tegin túrde qosymsha birneshe márte tapsyra alady.

 

Pavlodar oblysy

Sońǵy jańalyqtar

«Taza Kókjaılaý» aksııasy ótti

Ekologııa • Búgin, 19:11

Nobel ádebıet syılyǵyn Ennı Erno aldy

Ádebıet • Búgin, 17:38

Janar Aıtjan jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:38

Almatyda jer silkinisi tirkeldi

Oqıǵa • Búgin, 15:53

Rýbldi satyp alý 31%-ǵa ósti

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar