О́mir shyndyǵyn jyrlaǵan aqyn

Sh.Bókeevtiń aqyndyq qýaty, jańa­shyldyǵy, shyǵarmalaryndaǵy erekshe­likter azdy-kópti zerttelip te júr.

Sháńgereıdiń týyndylary alǵash ret Ǵumar Qarash qurastyrǵan «Shaıyr» (1911), «Kóksilder» (1912) jınaqtarynda, Ahmet Baıtursynov jınaǵan «23 joq­taý» (1926) kitabynda jaryq kórgen. Sháńgereıdiń óleńder jınaǵy birinshi ret 1933 jyly derbes kitap bolyp shyqty.

Sháńgereıdiń óleńderin zeıin qoıyp oqyp shyqsańyz onyń fılosofııalyq oı-tolǵamdaryna tánti bolasyz. Astarlap, mysaldap, áriden oraǵytyp aıtqan oılary aqynnyń sózge júırik, tilge baı, bilimi kemel, oqyǵany men toqyǵany kóp daryn ıesi ekenin eriksiz moıyndatady.

Máselen, «О́mirdiń ótýi» degen óle­ńin­de astarlaı sóılep otyryp, dúnıe kezek ekenin, kúshtiniń álsizge zorlyǵy, álsizdiń kórer qorlyǵy jalǵan ómirdiń ajyramas bir bóligi bolyp, zańdylyq retinde qalyptasyp ketkenin aıtady.

«Qudyqqa qulan qulaǵan,

Qulaǵanda qurbaqa,

Qaýip-qatersiz oınaǵan.

Oılaǵanǵa bul zaman:

Qyrda qulan júrse aman,

Lań, túrli qazadan,

Baqa jany baz kesher,

Qulaǵyna qulannyń

Oınaımyn dep boılaýdan.

Sýsaǵan qulan shubyrsa,

Asa bir asa qulaýdan,

Izdegeni qaq bolar,

Jolbarysqa jol tosqan

Qazaly qulan tap bolar,

Boı jasyryp ol jyrtqysh,

Shyǵa bir shapsa saılaýdan...

...Býynyna túsip jyly qan.

Qaıratyna mas bolǵan,

Qaıdan bilsin ol aıýan?!

Bóken terisin bórik etken,

Sekseýilden kúrke etken,

Baýyryna týlaq jamaǵan,

Qańbaqqa júzin qamaǵan.

Bilteli qara qolynda,

Shaqpaqtan oǵan ot berip,

Jolynda jatyr bir adam...»,

deıdi.

О́mirdi jalǵan deımiz. О́ıtkeni ómir bar jerde ólim, baqı bar. Osy qara­paıym uǵym-túsinikti aqyn sózimen zer­de­leseńiz, ómirdiń jalǵandyǵyn, myna tir­­shiliktiń ótkinshi ekenin janyńyz ­aýyra otyryp qabyldaısyz ári baıansyz tirliktiń qulaqkesti quly bolýdan tartynyp, pendeshilikten joǵaryraq turýǵa umtylasyz. Bul aınalyp kelgende adamı qasıetterdi saqtap, kisilik kelbetińe daq túsirmeı ómir súrýge shaqyrady.

Máselen, Sháńgereı Bókeevtiń «Jal­ǵanshy, jaryq dúnıe!» degen óleńinde:

«Jalǵanshy, jaryq dúnıe!

Bizden de bir kún qalarsyń.

Pil saýyrly qara jer

Qoınyńdy ashyp, qol jaıyp

Qushaǵyna alarsyń!

Oıqaı, sonda kún qarań,

Basyńa aq tas qoıylsa

Sózben túrli bezengen.

Ústińe topyraq úıilse

Shókken narǵa meńzegen.

Til kesilip, ún biter,

Saıraǵan muny jyraýdan,

Tyńdaǵan aıtar: «ne paıda

Mundaı sózdi jyrlaýdan?»

Dúnıe qýǵan kóńilim

Nápisimenen qaraıǵan.

Haq dıýanǵa* (Qudaıdyń sózi) asyqtaı

Murat tapqan qudaıdan.

Sonda bir kóńilim sap bolar,

Jalǵyz jatyp kúńirenip,

Qazany oılap tolǵaýdan», dep ómir jaıly tolǵanys-nasıhatyn, óziniń uǵym-túsinigin tereńnen jyrlaıdy. Sondaı-aq aqyn ómirdiń mán-mańyzyna baıyppen qarap, onyń qadirine jetýge, baǵasyn bilip, ǵumyrdy barynsha mándi ótkizýge úndeıdi.

Sh.Bókeev óz týyndylarynda qazaq­tyń baı ádebı tilin ornyqty ári retimen qol­­da­nyp, aıtar oıyn dáıekti túrde jet­kizedi.

Ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan Ǵylym aka­demııasynyń korrespondent-múshesi Ysqaq Tákimuly Dúısenbaev kezinde Sh.Bókeev týraly: «Sháńgereı, birinshiden, óz halqyn óner-bilimge, mádenıetke sha­qyrdy; ekinshiden, shyn maǵynasynda pro­fessıonal aqyn bolǵandyqtan, qazaq óle­ńin mazmuny men túr jaǵynan baıy­ta tústi. Ásirese aqynnyń tabı­ǵat sýrett­erin, fılosofııalyq tolǵaý­la­ryn, ma­hab­bat lırıkasyn ózine tán erek­she­ligi bar, áshekeıli, órnegi mol qazyna dep baǵa­laýymyz kerek», dep jazdy. Ǵalym­nyń aqyn Sháńgereıdiń shyǵarmashylyǵy jóninde aıtqan osy qundy pikirine bizdiń qosyp alarymyz joq.