Ortalyq dırektory Áıgerim Kúderınova jańa oqý jyly qarsańynda erekshe qajettiligi bar balalarǵa bilim berýge qatysty normatıvtik qujattardaǵy ózgerister, áleýmettik uıymdar aldynda turǵan keleli mindetter týraly aıtyp ótti. Osy oraıda arnaıy jáne ınklıýzıvti bilim berý, tájirıbe almasý, pedagog kadrlardy daıarlaý, bilim berý qyzmetteriniń sapasyna jete kóńil bólýge baılanysty týyndaıtyn máselelerdi sheshý ýaqyt kúttirmeıdi.
«Memleket tarapynan balanyń damýyndaǵy kedergilerdi erte anyqtaý jáne túzetý úshin qosymsha jaǵdaılar jasalýda. Osy baǵytta psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq keńester, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabınetteri, ońaltý ortalyqtary sanynyń artýyna baılanysty balalardy arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaýmen qamtý jaǵy 40 paıyzdan asty. Ońaltý men logopedııalyq ortalyqtar jelisin keńeıtýdiń yqpaly zor. О́tken jyly osy ortalyqtar tarapynan 30 myń balaǵa qyzmet kórsetilse, bıyl bul kórsetkish 50 myńnan asyp otyr», dedi Á.Kúderınova.
Onyń aıtýynsha, elimizde 457 arnaıy bilim berý uıymdary jumys isteıdi. Onyń ishinde oblystar men qalalar boıynsha arnaıy mektepke deıingi uıymdar sany – 45, al arnaıy mektep uıymdary – 99, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzeý kabınetteriniń sany 213 bolsa, 87 psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq keńes pen 13 ońaltý ortalyǵy bar. Buǵan deıin osy mekemeler medısınalyq modelmen jumys istep kelse, endigi kezekte pedagogıkalyq modelge kóshetin bolady. Iаǵnı balanyń dıagnozyn emes, balanyń oqý barysynda qandaı ereksheligi bar, sony anyqtaı otyryp, bilim berý uıymyna naqty usynys beriletin ádis keńinen qoldanylady. Búginde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy oqytý men tárbıeleý ınklıýzıvti bilim berýdi iske asyratyn jalpy bilim beretin mektepter men balabaqshalarda, jalpy bilim beretin uıymdar janyndaǵy arnaıy toptar men synyptarda da júzege asyp keledi.
Búginde elimizde arnaıy bilim berýdi qajet etetin múmkindigi shekteýli balalardyń sany – 175 082. Balalardyń jas ereksheligine qaraı bólip qarastyrsaq, 3 jasqa deıin – 7 864, mektep jasyna deıin 3-6 jasta – 54 944, mektep jasyndaǵylar, ıaǵnı 6-16 jastaǵylar – 97 284, 16-18 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder sany – 14 990. Respýblıka kóleminde erekshe bilim berýdi qajet etetin balalar sany 2020 jylmen salystyrǵanda 13 256 balaǵa nemese 8,2 paıyzǵa kóbeıgen.
Aýtızm spektriniń buzylýy dıagnozy bar balalar jas ereksheligine qaraı: 18 jasqa deıingi balalar sany 8 796-ny quraıdy, bul kórsetkish erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardyń jalpy sanynyń 5 paıyzyna teń (6 771 – 2020 j.). Olardyń qatarynda 3 jasqa deıingiler – 867, 3-6 jastaǵylar – 3 693, 7-10 jasta – 2 696, 11-15 jasta – 1 323, 217-si – 16-18 jastaǵylar. Mektepke deıingi balabaqshalar men orta bilim berý uıymdarynda aýtızm spektriniń buzylýy dıagnozymen arnaıy synyptarǵa (toptar) – 701, ońaltý ortalyǵyna – 466, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzeý kabınetine – 2 675, logopedtik pýnkterge 258 bala qamtylǵan.
Elimizde ınklıýzıvti bilim beretin oqý oryndarynyń (balabaqsha, jalpy bilim beretin mektep, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý mekemeleri) sany – 1 227. Osy oraıda jalpy bilim berý uıymdaryna túzetý-pedagogıkalyq qoldaýymen biriktirilgender – 2 042 bolsa, úıde oqytýǵa qamtylǵandar – 1 058, kásiptik mektepter, kolledjderde – 9, al 1 219-y basqa da bilim berý, densaýlyq saqtaý uıymdary, áleýmettik qorǵaý, onyń ishinde jeke jáne qoǵamdyq negizde bolsa, ártúrli sebepter boıynsha tárbıemen jáne oqytýmen ýaqytsha qamtylmaǵan balalardyń sany – 519.
Respýblıkada arnaıy bilim berý uıymdarynyń qyzmetin júıelep, bilim alýda erekshe qajettilikteri bar, múmkindikteri shekteýli balalardy qoldaýmen aınalysyp otyrǵan Arnaıy jáne ınklıýzıvti bilim berýdi damytý ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Almagúl Seısenova ortalyq tarapynan arnaıy mektepter men balabaqshalarǵa oqý-ádistemelik qoldaý kórsetilip, mamandarǵa qajetti quraldardy der kezinde úlestirip otyrýdyń mańyzdy ekenin atap ótti. Osy oraıda SATR ortalyǵymen birlesip, qajetti quraldar respýblıka boıynsha úlestirilip keledi.
«О́kinishke qaraı, elimizde erekshe qajettiligi bar balalardyń sany jyl saıyn kóbeıip keledi», dep qynjylysyn bildirdi A.Seısenova. Mamannyń aıtýynsha, mundaı dıagnozdardy erte kezeńde anyqtaý óte qıyn. Ata-ana úshin balasynyń erekshe qajettilikke muqtaj bolǵandyǵy aýyr soqqy, tipten alǵashynda moıyndamaıtyn jaǵdaılar da kezdesedi. Erekshe qajettilikke zárý balalardy tárbıeleý, oqytýdyń mashaqaty óz aldyna. Desek te bala boıyndaǵy ózgeristerdi der kezinde anyqtaýǵa, naqty dıagnozdyń qoıylýyna mán berý basty másele. Al erte kezeńde anyqtaýǵa baılanysty qural-jabdyqtar, ári qaraı emdeý, ońaltý baǵytyndaǵy ortalyqtar jumysy jolǵa qoıylǵan. Dıagnoz erekshelikterine qaraı balabaqshalar da jumys istep keledi. Osy oraıda ınklıýzıvti qoǵam qurý aıasynda erekshe bilim berýdi qajet etetin balalardy jalpy bilim berý mekemelerinde oqytýǵa asa mán berilip otyr. Sonymen qatar olardyń áleýmettenýinde kemsitýshilikke jol bermeý baǵytyndaǵy aǵartý, aqparattandyrý jumystary, bilikti mamandar daıarlaý máselesi jetildirilýde.
Búginde Almaty qalasynda aqyl-oı kemistigi bar balalarǵa arnalǵan – 3, estý qabileti nashar, múlde estimeıtin balalarǵa arnalǵan – 2 jáne tirek-qımyl jáne kórý qabileti nashar balalarǵa arnalǵan mektepter jumys isteıdi. Sonymen qatar ár aýdanda psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabınetteri bar. Al mundaı ortalyqtardyń naqty meken-jaıǵa jaqyn jerde ornalasqany mańyzdy.
Atalǵan jıyn taqyryptyq sessııalar boıynsha jalǵasyn taýyp, el óńirlerinen jınalǵan mektepter, balabaqshalar, psıhologııalyq-medısınalyq keńester, ońaltý ortalyqtary, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabınetteriniń mamandary erekshe qajettilikteri bar balalardy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaý máselesine qatysty pikir almasyp, usynystarymen bólisti.
ALMATY
