Buqar jyraý atyndaǵy oblystyq ádebıet jáne óner mýzeıiniń basshysy Erbol Qaıyrov habarlasyp, súıinshi habardyń bar ekenin jetkizgen soń jedeldetip mýzeıge bardyq. Jýyqta mádenıet mekemesi arnaıy aksııa jarııalap, óńir jurtshylyǵynan kóneniń kózi, júzjyldyqtardyń kýási bolǵan jádigerlerdi jıystyrǵan. Nátıjesi jaman bolmaǵan syńaıly.
– Aqqýly aýdanyndaǵy Shaqa aýylynyń turǵyny Nurlan Qasymov mýzeıge Ahmet Baıtursynulynyń «Masa» atty óleńder jınaǵynyń túpnusqasyn ákep tapsyrdy. Otaǵasynyń aıtýynsha, muny enesi ákelip bergen. Ol kisi Altaı jaqtan kóship kelipti. Úı úlkenderi jyldar boıy Quran dep oılaǵan ǵoı, sóıtip ony meshit ashylǵanda ımamǵa aparyp bergen kórinedi. Din qyzmetkeri kitaptyń Quran aıattaryna qatysy joǵyn aıtyp qaıtaryp jiberipti. Ult ustazynyń 150 jyldyq mereıtoıynda bul biz úshin kútpegen jańalyq boldy. Muqabasy, ishki betteriniń 46 paraǵy (93 beti saqtalǵan) taza saqtalyp qalǵan. Basylǵan qaǵazy ábden sarǵaıyp, eskirgen demeseńiz, tóte jazý oqı biletinge jarap tur, – deıdi E.Qaıyrov.
Kitapty Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory Ádilbek Ámirenov oqyp kórip, onyń «Masa» kitabynyń túpnusqasy ekenin aıtqan. Degenmen qaıdan, qaı jyly basylyp shyqqany aqparat joq. Jalpy, «Masa» jınaǵy kezinde baspadan 3 márte shyǵarylǵan eken. Onyń alǵashqysy 1911 jyly basylsa, sońǵysy 1922 jyly oqyrman qolyna tıipti. Al osy eki aralyq kezeńdegi ekinshi kitaptyń jylyn ǵalymdarymyz anyqtaı almaı otyrǵany málim. Bul jádiger sol ekinshi kitap bolýy da múmkin.
Mýzeı basshysynyń sózine qulaq saldyq. Aıtýynsha, kitapta Pýshkınnen «Balyqshy men balyq», Lermontovtan «Msyrı» óleńderiniń, Jadovskaıa jyrlarynyń aýdarmalary, ult ustazynyń óziniń kóptegen óleńderi bar. Máselen, «Jazýshynyń qanaǵaty», «At», «Ǵylym», «Baq», «Danyshpan Alıktyń ajaly», «Qojanasreddın aqyly», «Oqýǵa shaqyrý», «Nábik aty» jáne basqa jalpy sany 17 óleń basylǵan.
– Bıyl jazda arnaıy aksııa jarııalap, óńir turǵyndarynan 40-qa jýyq jádiger jınaldy. Onyń teń jartysy – eski qoljazbalar, altaýy – kóne kitaptar. «Masa» sonyń ishinde alǵash oqylyp, jurtqa jarııalaǵaly otyrǵan qundy dúnıemiz. Bizdiń mýzeı qyzmetkerleri tóte jáne qadym jazýdy tanı almaıtyny belgili boldy. Negizgi qor bólimi, ádebıet bólimi, óner bólimindegi barlyq 15 qyzmetkerdi aldaǵy kúzden bastap osy jazýǵa úıretkeli jatyrmyz. Budan basqa birneshe qundy kitaptar tabyldy. Olardy ázirshe qupııa ustap otyrmyz. Qoshke Kemeńgerulynyń 1924 jyly Máskeýde shyǵarylǵan «Qazaq tarıhynan» kitapshasynyń túpnusqasyn, Altynsarın men Qoshkege qatysty qoljazbalardy taptyq. Byltyr alys aýdan-aýyldardy aralap, el ishindegi folklordy jınaǵan ýaqytta kólemi 15 dápter bolatyn qoljazba alyp kelip edim. Olardyń barlyǵy oqylǵan joq. Buıyrtsa, biz jınaǵan qundy jádigerlerdiń barlyǵy mamandarmen oqylyp, túsinikteme berilip, qupııalary jarııa etiletin bolady. Kezinde mekememizge tapsyrylyp, tasada qalyp qoıǵan dúnıeler kóp eken. Solardy izdep taýyp, kelýshilerdiń nazaryna usynyp jatyrmyz. Tuńǵysh kásibı rejısser Jumat Shanınnyń jubaıy Janbıke Shanınanyń portreti, Isa Baızaqovtyń daýysy jazylǵan taspa, saz aspabyn jasaýdyń áıgili sheberi Qamar Qasymovtyń hattary osy jumystar aıasynda anyqtaldy, – deıdi Erbol Mátiuly.
Búgingi tańda mýzeı qorynda 60 myńdaı jádiger bar bolsa, onyń 15 myńnan astamy negizgi qorǵa enip otyr. Eksponattardyń basym bóligi ataqty aqyn-jazýshylar men óner ıeleri kezinde ustaǵan zattar men qoljazba-kitaptarynan turatynyn aıtyp ótý kerek. Munda Júsipbek Aımaýytovtyń 1926 jyly jaryq kórgen «Qartqoja» romanynyń túpnusqasy, aqyn Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń 1933 jyly shyqqan tolyq shyǵarmalar jınaǵy, Sabyr Sháripovtiń ótken ǵasyrdyń 20-synshy jyldary basylǵan 2 birdeı kitaby, Ábýshahman Nurseıituly (Shahman molda) óz qolymen mýzeı qoryna ótkizip ketken tatar tarıhyna, ıslam sharıǵatyna qatysty jazylǵan kóne basylymdar saqtalǵan.
Pavlodar oblysy
