Jıyndy belgili synshy, ádebıettanýshy Amangeldi Keńshilik júrgizip otyrdy. Kirispe sóz kezegi tıgen Majarstan ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, túrkitanýshy, etnograf Davıd Qara Ahmet Baıtursynulynyń esimin alǵash ustazy Qońyr Mandokıden estigenin jetkizdi.
«Sodan soń Qytaıdaǵy Shyńjań aımaǵynda turatyn qazaqtarmen tanysyp, aralasyp, solardan qazaq tilin tóte jazý arqyly úırendim. Keıin Qońyr aǵa osy tóte jazýdy oılap shyǵarǵan Ahmet Baıtursynuly ekenin aıtty. О́zim áli kúnge deıin tóte jazýdy qoldanamyn. Ahmet Baıtursynuly – segiz qyrly, bir syrly adam. Ony ǵalym retinde ǵana emes, qaıratker retindegi tulǵasy da bıik. Alash ıdeıasyn qoldap, qozǵalysty qurýshylardyń biri boldy. Onyń qazaq eliniń mádenıeti men rýhanııatyna sińirgen eńbegi zor» dep jyly iltıpatyn bildirse, onlaın baılanysqa shyqqan Ankara ýnıversıtetiniń professory Sevıl Pırıeva da ult ustazynyń eńbegi men murasy týraly parasatty oı órbitti.
Al Halyqaralyq Túrki akademııasynyń vıse-prezıdenti Fızýlı Madjıdlı Ahmet Baıtursynulynyń 100 jyl burynǵy ortaq álipbıi jáne búgingi túrki álemi zııalylarynyń qatynasý máseleleri taqyrybynda oı qozǵap, ótken ǵasyrdyń basyndaǵy túrki zııalylarynyń bolashaq týraly bir pikirde bolǵandyǵyn aıtty.
«Ásirese alfavıt máselesinde XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyrdyń basyndaǵy túrki zııalylary pikirleriniń bir bolýy – olardyń arasyndaǵy ortaq bir túsiniktiń qalyptasqandyǵyn kórsetedi. XX ǵasyrda túrki áleminde bolǵan qaıǵyly oqıǵalarǵa baılanysty ol úderis toqtap qaldy. Biraq keıin táýelsiz túrki memleketteri paıda bolǵasyn, túrki áleminde jańa úmit oıandy. Búginde Halyqaralyq Túrki akademııasy túrki álemindegi ózekti máselelerge nazar aýdaryp, solardyń sheshý úshin jańasha jobalardy damytty» deı kelip, osy baǵytta túrki álemi ǵalymdarynan quralǵan termınologııa komıssııasy jumys istep jatqandyǵyna mańyz berdi.
Al L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Jantas Jaqypov «Ahmet Baıtursynuly jáne qazaq tiliniń máseleleri» atty baıandamasynda ult ustazynyń arab jazýy negizinde qazaq jazýyn shyǵarýdaǵy ereksheligine toqtaldy.
«Qandaı jazý bolsyn ol dinmen baılanysty. Máselen, latyn jazýy katolık, kırıll jazýy pravoslav, arab jazýy ıslam dinimen, Mine, osyny jaqsy bilgen Ahmet Baıtursynuly ótken ǵasyrdyń basynda arab jazýyn tańdady. Jaqynda men Sankt-Peterbýrgtegi arhıvte bolyp keldim. Sonda Ahańnyń óz qolymen oryssha 4-5 bet jazylǵan jazýyn kórdim. Sol jazýdyń ádemiligi men saýattylyǵy – sol muraǵatta saqtalǵan basqa jazýlardy shań qaptyrady. Jáne ol kisi orys-qazaq ýchılıshesin bitirgen. Sóıte tura, arab jazýyn tańdady. Nege deseńiz, aldymen ol ult máselesin oılady. Sebebi sol kezeńde qazaq halqyn jappaı shoqyndyrý bastalǵan bolatyn. Sondyqtan Ahań arab jazýynyń negizi turǵanda qazaqtyń eshqashan shoqynbaıtynyn bildi. Sol úshin arab jazýyn aldy dep oılaımyn. Ekinshiden, arab jazýy jazýǵa yńǵaıly. Saǵat boıymen, jerdiń aınalýymen birge úılesedi. Al kırıll men latyn jazýy tabıǵattyń qozǵalysyna qarsy. Sony Ahmet Baıtursynuly bildi» dese, L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Rahymjan Turysbek uly ǵalymnyń artynda qalǵan mol murasynda qazaq rýhanııatyna qatysty tustar asa mol ekendigin baıandady.
«Ahmet Baıtursynulynyń ásirese ǵylym, bilim júıesindegi muralary erekshe nazar aýdartady. Odan keshegi men búginginiń arasyndaǵy baılanysty ańǵaramyz. Mysaly, Baıtursynulynyń shyǵarmashylyǵynan meniń bir baıqaǵanym, qazaq fılologııasyna qatysty tustary asa mol. Ony biz til baǵytynan da, ádebıettik jaǵynan da, folklorlyq qyrynan da anyq kóremiz. Ǵalym orta mektep júıesine qatysty da birqatar eńbek jazdy. Olardyń kósemsózdik sıpaty bolǵanymen búgingi kúnmen úndesetin tustary bar» dedi.
Sondaı-aq konferensııa barysynda Nazarbaev ýnıversıtetiniń professory Iýlaı Shamıloǵly, L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Maǵrıfa Qaıranbaıqyzy, E.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetiniń professory Jandos Smaǵululy, L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory Bolat Qorǵanbek jáne taǵy da basqa ǵalymdar óz baıandamalarynda ult ustazynyń san qyrly beınesi men ádebı murasyn jan-jaqty saraptady.
