Prezıdent konstıtýsııalyq reforma Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy asa mańyzdy qadam bolǵanyna toqtala kelip, elimizdegi saıası jańǵyrý endi ekonomıkalyq ózgeristerge ulasýǵa tıis ekenin qadap aıtty. Osy oraıda «Azamat – bıznes – memleket» arasyndaǵy qatynasty túbegeıli ózgertýdiń alǵysharttaryn anyqtap berdi. Qasym-Jomart Toqaev osy memlekettik saıası formýlanyń eń basty bes baǵdary boıynsha aldaǵy ýaqytta atqarylýǵa tıis kesek máselelerge keńinen toqtaldy.
Menińshe, eń basty baǵdar «Jańa ekonomıkalyq saıasatqa» arnaldy. Áli de shıkizatqa táýeldi, ónimdiligi tómen, ınnovasııasy jetkiliksiz ekonomıkamyzda qordalanǵan máselelerdi jaqsy biletin Prezıdent barlyq kúrdeli máselelerdi sheshýdiń naqty joldary makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etýde, ekonomıkany ártaraptandyrý men sıfrlandyrýda, shaǵyn jáne orta bıznes pen adam kapıtalyn damytý, sondaı-aq zań ústemdigin ornyqtyrýda jatqanyn saralap berdi. Memleket basshysy jańa ekonomıkalyq baǵdarymyzdyń basty basymdyǵy memlekettik kapıtalızmnen, basqasha kestelesek, memlekettiń ekonomıkaǵa shekten tys aralasýynan bas tartýda jatqanyna aksent jasady. Osy oraıda ekonomıkada básekelestikti damytý, bárine birdeı múmkindik berý jáne ulttyq tabysty ádil bólý máselelerin de kesip aıtqany kóńilge úlken senim uıalatty.
Sondyqtan da Qasym-Jomart Kemeluly baǵa belgileý isine memleket aralasýdan bas tartatynyn, biraq monopolısterdiń tarıfteri qatań baqylaýda bolatynyn taǵy da eskertti. Osy oraıda monopolııanyń tabysyn shekteý qajettigi men ınfraqurylymǵa ınvestısııa salýdy qamtamasyz etý arasynda tepe-teńdikti saqtaýdyń da mańyzdylyǵyna aıryqsha toqtaldy.
Memleket basshysy ekonomıkany odan ári monopolııasyzdandyrý úshin naqty ınstıtýsıonaldyq sheshimder qabyldaý qajettigine, fıskaldy retteý isin qaıta jańǵyrtý úshin 2023 jyly jańa Salyq kodeksin ázirleý kerektigine, salyq saıasatynyń tıimdi bolýy keden jumysynyń ashyqtyǵyna, kásipkerlikti júıeli túrde qoldaýǵa, eńbekaqy tóleý qoryn kóbeıtken jáne salyq tólemderin arttyrǵan kásiporyndarǵa qoldaý kórsetýge kóńil bóle otyryp, memleket pen jekemenshik seriktestiginiń jańa úlgisine kóshý kerektigin Úkimetke tapsyrdy.
Sonymen qatar bıýdjet saıasatyna reforma jasalady. Aqyrǵy nátıjeni dóp basý úshin Bıýdjet kodeksinde shekti normatıvter bekitiletin boldy. Prezıdent elimizde nesıe resýrstarynyń tapshylyǵy otandyq bıznes úshin úlken problema bolyp otyrǵanyn da tilge tıek etti. Kásipkerlerge jer telimderin ashyq ári jedel bólýdiń tıimdi tásilderin qarastyrýdyń da kún tártibinde ótkir turǵany ras. Osy kesek máselelerdi de Joldaýda erekshe aıtyp ótken Memleket basshysy atalǵan sharalar kásipkerlerdiń ǵana emes, jalpy ekonomıkanyń básekege qabiletin arttyra túsetinine nazar aýdardy.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Joldaýda ekinshi baǵdar naqty sektordy damytýǵa arnaldy. Bul bólimde de Prezıdent kóptegen ózekti máselelerge egjeı-tegjeı toqtaldy. Jer qoınaýyn ıgerý isine ınvestısııa tartý úshin zańnamany jáne rásimderdi barynsha jeńildetý máselesin aıryqsha kótergeni kóńilden shyqty. Úkimetke ındýstrııa jáne jer qoınaýyn ıgerý salalarynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrýdy tapsyrdy. Qazirgi geosaıası jaǵdaıda Azııa-Eýropa arasyndaǵy asa mańyzdy qurlyq dálizi bolyp otyrǵan Qazaqstannyń tranzıttik qýatyn arttyrý máselesi de Joldaýda durys qamtyldy. Prezıdent «Qazaqstan temir joly» kompanııasy tolyqqandy tranzıttik-logıstıkalyq korporasııa bolyp qaıta qurylatynyn jetkizdi.
Ulttyq ekonomıka qurylymyndaǵy qurylys sektoryna erekshe nazar aýdaryp otyrǵan Memleket basshysy Úkimetke Qala qurylysy kodeksin qabyldaýdy tapsyrdy. Endi árbir qalanyń jer telimderi men kommýnaldyq jelilerdiń shemasy kórsetilgen fýnksıonaldy ınteraktıvti kartasy jasalatyn bolady.
Prezıdent elimizdiń aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemin jáne onyń qosymsha qunyn arttyrý máselesin strategııalyq mindet etip qoıdy. Úkimet agroónerkásip salasyn sýbsıdııalaýdyń uzaq merzimge arnalǵan jańa tásilderin ázirleýi kerek ekenin eskertti. Tutastaı alǵanda, elimizdiń agroónerkásip kesheni kelesi jyldan bastap sharýalar ańsaǵandaı jańa ári turaqty ereje boıynsha jumys isteýi qajet ekenin basa aıtty. Úkimet pen ákimdikter kelesi jyldyń sońyna deıin jerge qatysty halyqtyń tabysyn arttyratyn naqty sheshimder qabyldaýy qajet.
Memleket basshysy el ekonomıkasyn turaqty damytýǵa sý tapshylyǵy qatty kedergi bolyp otyrǵanyna da asa erekshe kóńil aýdardy. Qazir bul ulttyq qaýipsizdik máselesine aınalǵanyn aıtqan Prezıdent syrttan keletin sýdyń azaıyp bara jatqanyn, jer ústi jáne jer asty sýlaryn keńinen paıdalaný kerektigin, bar sýdyń ózin tıimsiz paıdalaný jaǵdaıdy odan ári ýshyqtyryp otyrǵanyn, bul salada ınfraqurylymnyń ábden tozǵanyn jáne avtomattandyrý men sıfrlandyrý deńgeıi óte tómen ekenin jetkizdi: «Bul máselelerdi sheshý úshin Úkimet janyndaǵy Sý keńesiniń jumysyn jandandyrý qajet, bilimdi, tájirıbeli sarapshylardy jumysqa tartý kerek. Qajetti mamandardy daıarlaý úshin bul saladaǵy irgeli ári myqty joǵary oqý ornyn anyqtaǵan jón». Memleket basshysy sý salasyn damytýdyń úsh jyldyq jobasyn ázirleýdi Úkimetke júktedi.
«El bolashaǵyna arnalǵan strategııalyq ınvestısııa» dep atalatyn úshinshi baǵdarda elimizdiń basty qundylyǵy adam ekenin astyn syzyp aıtqan Prezıdenttiń oılary men tujyrymdary da kóńilden shyqty. Qasym-Jomart Toqaev reformanyń basty maqsaty ulttyq baılyqty teń bólý jáne barshaǵa birdeı múmkindik berý ekenin tilge tıek etti. Ol eń tómengi jalaqy deńgeıiniń 60 myń teńgeden 70 myń teńgege deıin kóteriletinin, áleýmettiń talap-tilegin eskere otyryp, áıelderdiń zeınet jasyn 2028 jylǵa deıin 61 jas deńgeıinde qaldyratynyn jetkizdi. Sonymen qatar Ulttyq qordyń jyl saıynǵy ınvestısııalyq tabysynyń 50 paıyzyn balalardyń arnaýly jınaqtaýshy esepshotyna aýdarýdy usyndy: «Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalatyn bolady».
Prezıdent óz Joldaýynda jastarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý memleketimizdiń basty mindetiniń biri ekenin aıta kele eńbekpen qamtıtyn túrli sharalar arqyly kelesi jyly 100 myń jasqa jumys berý kerektigin tıisti atqarýshy organdarǵa tapsyrdy. Osylaısha, jastardyń kásipkerlik bastamalaryna qoldaý kórsetile bermekshi. Olarǵa jeńildetilgen tártippen jyldyq ósimi 2,5 paıyz bolatyn shaǵyn nesıe beriledi.
Joldaýda belgilengen bes baǵdardyń taǵy ekeýin Prezıdent memlekettik basqarý isin qaıta jańǵyrtý men zań jáne tártip máselesine arnady. Bul jerdegi eń basty másele – Qasym-Jomart Kemeluly bıyl kúzde kezekten tys Prezıdent saılaýyn ótkizýdi usyndy. Ádiletti Qazaqstandy qurý jolynda túbegeıli jáne jan-jaqty reformalardy tabysty júzege asyrý úshin halyqtyń jańa senim mandaty qajettigine júginip otyrǵan Memleket basshysynyń bul sheshimi – ońaı sheshim emes. Biraq memleket múddesin bárinen de bıik qoıatyn Qasym-Jomart Kemeluly ókilettik merzimin qysqartýǵa jáne kezekten tys Prezıdent saılaýyna barýǵa daıyn ekenin málimdedi.
Sondaı-aq ol Prezıdent mandatyn uzaqtyǵy 7 jyldyq bir merzimmen shekteýdi, oǵan qosa qaıta saılanýǵa tyıym salýdy usyndy. Shyn máninde bul konstıtýsııalyq jańalyq bılikti monopolızasııalaý qaýpin aıtarlyqtaı azaıtatyny daýsyz.
El taǵdyryn óz taǵdyrynan da kóbirek oılaıtyn Qasym-Jomart Toqaevtyń bul batyl sheshimi halyqtan qoldaý tabatyny daýsyz.
Qoryta kelgende, Memleket basshysy óziniń negizgi ustanymdary zańdylyq, birlik, adaldyq, jaýapkershilik, eńbekqorlyq, halyqtyń senimin aqtaý ekenin shegelep aıtqany da Joldaýdyń qundylyǵyn arttyra tústi dep sanaımyn.
Berdibek SAPARBAEV,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri
