Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Bir ǵana «Pavlodar qalasynyń tramvaı basqarmasy» aksıonerlik qoǵamynda búginde 95 jumys orny bos tur. Barlyǵy derlik tehnıkalyq mamandyqtar ekenin baıqadyq. Elektrslesar, kondýktor, tramvaı júrgizýshisi, tartqysh podstansalardaǵy kezekshi elektrmonter, jol jóndeýshi, traktor júrgizýshi jáne taǵy basqa mamandyq ıeleri tabylmaı otyr.
– Sońǵy ýaqytta kondýktorlar jumysqa kóp turaqtamaıdy. Qazirdiń ózinde bizdiń basqarmaǵa 30-ǵa jýyq kondýktor kerek. Alatyn jalaqylary 130 myń teńge jáne oǵan qosymsha aı saıyn 10-20 paıyz qosymsha syıaqy tólenedi. Jumys kestesi yńǵaıly bolǵanyna qaramastan, bul mamandyqqa keletinder az, jastar, tipti jýyǵysy joq, – deıdi tramvaı basqarmasyndaǵy kadrlar bóliminiń jetekshisi Aıjan Ámirenova.
Tramvaı basqarmasy – jolaýshylardy tasymaldaý boıynsha Pavlodar qalasyndaǵy jetekshi kólik kásiporyndarynyń biri. Kúndelikti shamamen 86 tramvaı qala kóshelerine shyǵady. Qazir kondýktorlar men tramvaı júrgizýshileriniń jetispeýshiliginen jumys júktemesi kóbeıe túsken. Al bos oryndarǵa suranyp kelip jatqandar baıqalmaıdy. Kondýktor Aıman (naqty aty-jónin atamaýdy ótindi) apaıdyń aıtýynsha, kásiporynda eńbekaqy az, soǵan oraı munda jumys isteýge suranyp keletinder sırek. Jazda vagon ishi qatty ysyp qapyryq bolsa, qysta aıazdy kúnderi azynap ketedi. Vagondar ishinde únemi aýysymmen jumys isteý densaýlyqqa da óz zııanyn tıgizbeı qoımaıdy.
Kásiporyn esh jerde jumys istemeıtin, ıaǵnı NEET sanatyndaǵy jastardy tartý maqsatynda bos jumys oryndary jármeńkelerine turaqty qatysady. Alaıda jastar mundaı kásipke jýyǵysy kelmeıdi.
Oblystyq NEET sanatyndaǵy jastarmen jumys isteý ortalyǵynyń jetekshisi Jandarbek Qabdrash jas azamattarǵa laıyqty eńbek oryndaryn taýyp berý maqsatynda jyl basynan beri 6 ret bos jumys oryndary jármeńkesi uıymdastyrylǵanyn aıtady. О́ńirimiz boıynsha 40-50 kásiporyn qatysyp, myńnan astam vakansııalardy usynypty.
– Sońǵysy qyrkúıek aıynyń basynda ótkizildi. Qalalyq jumyspen qamtý ortalyǵymen birlesken ıgi sharaǵa 44 kásiporyn atsalysyp, kelýshilerge jalpy sany myńnan asa bos turǵan jumys oryndary usynyldy. «Qazaqstan alıýmınııi», «Pavlodarenergo», ERG servis jáne taǵy basqa iri kásiporyndar turaqty qatysyp keledi. Osy is-sharalar nátıjesinde jyl basynan beri 600-den astam azamat turaqty eńbek oryndaryna ornalasty. Baıqaǵanymyz, bizge qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimi mamandyǵyn támamdaǵan túlekter jıi habarlasady. Olardyń sany qazirgi naryqta kóp. Al kerisinshe keıbir kásiporyndar tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha laıyqty jalaqyǵa adam tappaı júr. Bizdiń óńirimiz óndiristi aımaq bolǵandyqtan, bul úrdistiń kórinis tabýy zańdylyq dep oılaımyz, – deıdi Jandarbek Qabdrash.
Mundaı teńgerimsizdik orys jáne qazaq mektepterinde keıbir pán muǵalimderi boıynsha oryn alyp otyrǵanyn da aıtyp óteıik. О́ńirde matematıka, orys tili men ádebıeti páni muǵalimderi, orys mektebindegi aǵylshyn tili muǵalimi, orys tildegi bastaýysh synyp muǵalimderi tapshy. Al qazaq tilindegi bastaýysh synyp muǵalimderi, qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimderi artylyp jatyr.
Oblystyq bilim berý basqarmasynyń basshylyǵy túlekter pedagogıkalyq mamandyqtardy tańdaıtyn kezde bul erekshelikke mán berýdi suraıdy. Sebebi ózimizdiń ul-qyzdardy bylaı qoıǵanda, «Serpin» baǵdarlamasy arqyly ońtústik óńirlerden kelip oqyp, bitirgen soń jumys tappaı júrgender de barshylyq. Kelisimge sáıkes olar kemi úsh jyl osy aımaqta eńbek etip, grant úshin bólingen memleket qarjysynyń bosqa ketpegenin dáleldeýi kerek. Alaıda bos oryn bolmaǵandyqtan óńirde jumyssyz otyrǵan «serpindikter» de bar. Aımaqtyń bilim jáne eńbekpen qamtý salalaryna jaýapty mekemeler jergilikti naryqty zerttemeı, jastardy oqýǵa topyrlatyp qabyldaı bergen be dersiz.
Sózimiz dáleldi bolsyn, sonaý Qyzylorda oblysynda mektep bitirip, «Serpin» baǵdarlamasyna ilesip Kerekýde bilim alǵan Arsen Mahanbetov búginde óz mamandyǵyna saı jumys tappaı otyr. Aıtýynsha, Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıtetin (PPÝ) byltyr hımııa muǵalimi boıynsha támamdapty. Joldamamen Maı aýdanynyń Qaraterek aýylyna jiberilgenimen ol jaqta tolyq stavkaǵa jumys bolmaǵan. Amalsyzdan ózge eldi mekendegi bilim ordasynan qosymsha jumys taýyp, eki aýyldyń arasynda shapqylaýǵa týra keldi, deıdi ol.
– Meniń zaıybym da Pavlodar pedagogıkalyq ýnıversıtetin támamdaǵan. Mamandyǵy – qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi. Qyzyq bolǵanda, bul jaqta ol mamandyq boıynsha sabaq beretin pedagogtar múlde qajet emes eken. Kelinshegim ekeýimiz kóshi-qon baǵdarlamasy boıynsha osy óńirde qonystanyp jatyrmyz. Byltyr bıologııa páni muǵalimdigin de qosymsha oqyp bitirip aldym. Eki birdeı pánnen ustazdyq ete alamyn. Maı aýdanynda tolyq stavka bolmaǵan soń ári joldasym jumys tappaǵannan keıin Pavlodarǵa kóship kelgenbiz. Mine, oqý jyly bastalyp ketkenine qaramastan, ekeýimiz de jumyssyz júrmiz. Tym bolmasa «Jastar praktıkasy» baǵdarlamasyna qatysyp, eńbek eteıin dep nıet tanytyp edim, onyń ózine de jarty stavka buıyrmaı tur, – dep qynjyldy Arsen.
Jas maman oblys ortalyǵynda páter jaldap turatyndaryn, kelinshegi joǵary bilimi bar bolýyna qaramastan sýpermarkette satýshynyń ornynda qyzmet etetinin jetkizdi. Mamandyqtaryna sáıkes laıyqty jumys tapsa, osy jaqta turaqtap qalýdy kózdeıdi.
PPÝ-diń taǵy bir túlegi Álııa Baıqadamova da jumyssyzdar sanatyn toltyryp otyrǵan jastyń biri. Bıologııa mamandyǵyn támamdaǵan ol búginde magıstratýrada oqyp jatyr. «Ata-anam úıde otyrmaı, eńbek et deıdi. Alaıda meniń dıplomyma saı jumys joq. Byltyr ýnıversıtetti bıologııa páni boıynsha 100-ge jýyq túlek bitirgen edik. Olardyń kóbi aýyl-aımaqtarǵa joldamamen ketti. Biraq barlyǵy óz mamandyǵyna saı eńbek etip jatyr dep aıta almaımyn», deıdi ol.
Pavlodar qalalyq jumyspen qamtý bóliminiń málimetine súıensek, eńbek naryǵynda jumysshy mamandyqtaryna suranys joǵary. Injenerlik-tehnıkalyq qyzmetkerler, tehnıkalyq arnaıy bilimi bar jumysshy mamandar baǵaly sanalady. Jumys berýshiler daıyn mamandy izdep tabýdy emes, jastardy iriktep myqty kadr etip tárbıelep shyǵarýǵa den qoıa bastaǵan. Kásiporyndar mundaı mamandardy ósirýge múddeli, alaıda oqý ornyn támamdaǵan jastar tájirıbesiniń joqtyǵyna qaramastan birden basshy laýazymynda qyzmet etýge suranady eken. О́ńirimiz energetıka salasy boıynsha respýblıkada kóshbasshy orynda ekeni málim. Deı turǵanmen qýat óndirý salasynda da maman tapshylyǵy aıryqsha baıqalyp turǵanyn jasyryp qaıtemiz. Naǵyz bilikti mamandar býyny birtindep qurmet demalysyna shyǵyp, olardyń ornyn jas kadrlarmen tolyqtyrý mindeti tur. Biraq jastar otyn-energetıka kásiporyndarynda eńbektenýge qulshyna qoımaıdy. Sebebi munda tólenetin eńbekaqy mólsheri kóbiniń kóńilinen shyqpaıtynyn aıtý kerek.
Pavlodar oblysy
