Bilim • 27 Qyrkúıek, 2022

Joǵary bilimniń sapasy arta túsedi

90 ret kórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda joǵary bilim salasynda qordalanyp qalǵan máselelerdiń naqty sheshimderi usynyldy. Bul pármendi tapsyrmalardyń oryndalý barysy týraly jáne saladaǵy jumystar jóninde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda jan-jaqty maǵlumat berdi.

Bıyl 400 myńnan asa bala 1-synypqa bardy. Al mektep bitirýshiler sany 177 myńdy qurady. Jalpy, joǵary synyp oqýshylarynyń sany – 426 myń bala. Bul rette mınıstr jyl saıyn granttar sanyn ulǵaıtý kózdelip otyrǵanyn aıtty.

«Bıyl 88 myńnan asa memlekettik bilim granty bólindi. Bul – ótken jylmen salystyrǵanda 19%-ǵa artyq. 2025 jylǵa deıin memlekettik granttar sany jyl sa­ıyn 10%-ǵa artady. Búginde stýdentterdiń jalpy sany 609 myńnan asty. Onyń
60%-y aqyly negizde bilim alyp jatyr», dedi S.Nurbek.

Osy oraıda Prezıdent Joldaýda saralanǵan granttar modelin engizýdi tapsyrǵanyn aıta ketken jón. Tıisti vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, bul maqsatta arnaıy jumys toby quryldy. Qazirgi grant berý júıesimen úılestire otyryp, álemdik tájirıbe zerttelip jatyr.

«Demografııalyq tolqyndy aldyn ala eskerip, joǵary bilimge qoljetimdilik tetikteri pysyqtalady. Joǵaryda aıtqandaı, stýdentterdiń aqyly negizde oqıtyn 60%-y úshin jyldyq 2-3% jeńildikpen bilim berý nesıelerin alýǵa múmkindik beriledi. Memleket basshysy 2024 jyly 1 qańtardan bastap ár balaǵa 18 jasqa tolǵanǵa deıin qarjy bólýdi tapsyrdy. Aqsha arnaıy esepshotta jınaqtalady. Ony keleshekte bilim alýǵa jumsaýyna bolady. Tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, talapkerler kóp jaǵdaıda júrek qalaýymen, óz qabiletine saı mamandyqty tańdamaıdy. 2019 jyldan bastap Prezıdenttiń tapsyrmasymen jańa mamandyqtar atlasy jobasy júzege asyrylýda. Bıyldan bastap óńirlik atlastar jasalady», dedi S.Nurbek.

Onyń aıtýynsha, byltyr Pavlodar oblysynda qanatqaqty joba tabysty júzege asyryldy. Osy aptanyń basynda Mańǵystaý oblysynda óńirlik atlasty pysyqtaý jumystary bastaldy. Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda, Almaty men Astanada osyndaı jumystar bastalady.

Sonymen qatar búginde «Jaıly mektep» jobasy aıasynda 1 myń jańa mektep salý josparlanǵan. Al bul mektep muǵalimderine degen qajettilikti arttyrady. 2026 jylǵa qaraı osyndaı qajettilik 100 myńnan asa pedagogti quramaq. Demek joǵary bilikti pedagog mamandarǵa da tapshylyq baıqalady. Bul rette mınıstrlik tarapynan birqatar is-shara qolǵa alynbaq.

«Keıingi eki jylda pedagogterdi daıarlaýǵa memlekettik tapsyrys artty. Bilim granttarynyń ortasha quny 3 esege artyp, 1 mln teńgege jetti. Jalpy, 50 oqý ornynda pedagogter daıarlanady. Onyń ishinde 5 mamandandyrylǵan pedagogıkalyq ýnıversıtet bar. Arnaıy baǵdarlama aıasynda kelesi jyldan bastap olardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn, oqytýshylardyń biliktiligin arttyrý, jańa zerthanalar ashý jumystaryn júrgizý josparlanǵan. Qazir qarjy qarastyrylyp jatyr. Sondaı-aq pedagogterdi daıarlaý sapasyn arttyrý kózdelgen. Qazirgi ýaqytta Fınlıandııa ýnıversıtetterimen birlesip, 30 jańa bilim berý baǵdarlamasy ázirlendi. Joba aıasynda 17 pedagogıkalyq ýnıversıtet qamtylǵan, 110 oqytýshy arnaıy oqýdan ótti. Aldaǵy jyldan bastap peda­gog­ter­diń jańa kásibı standarty pysyq­ta­lady jáne pedýnıversıtetterdiń jańa attes­ta­sııalyq modeli engiziledi», dedi mınıstr.

Sonymen qatar byltyrdan bastap «Bolashaq» baǵdarlamasynan tys jyl saıyn «500 ǵalym» jobasy qolǵa alyndy. Byltyr 400-den asa adam ǵylymı taǵylymdamadan ótýge jiberildi, bıyl olardyń sany 500-di quramaq. Onyń ishinde pedagogıkalyq ǵalymdar kvotasy eskerilgen.

Memleket basshysynyń Joldaýda bergen taǵy bir tapsyrmasy – endaýment-qorlardy qurý. Bul halyqaralyq praktıkada bar. Iаǵnı túlekter men ınvestorlar tarapynan joǵary oqý ornyna qoldaý kórsetiledi. Vedomstvo basshysy osyǵan qatysty jumystardy da atap ótti.

«Elimizdiń joǵary oqý oryndarynyń endaýment-qory modeli eki jyl buryn engizile bastady. Mysalǵa Nazarbaev ýnıversıtetiniń, Respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebiniń endaýment-qoryn keltirýge bolady. Sondyqtan «Qazaqstan halqyna» qorymen birigip, osy endaýment-qorlardyń zańnamalyq, halyqaralyq tájirıbesi sarapshylarmen zerttelýde. Zańnamalyq ózgerister qajet, olar kelesi jyldan bastap engiziledi. JOO-lar endi tek qana memleket qarjysynan bólek, jekemenshik ınvestorlarmen, iri kom­panııa­larmen birigip, ýnıversıtettiń damýyna qosalqy qarjy jınaqtap, halyq­aralyq tájirıbedegi modelmen jumys isteıdi dep úmittenemiz», dedi S.Nurbek.

Buǵan qosa mınıstr akademııalyq ınfraqurylymdy damytý jáne jataq­hanalarmen qamtamasyz etý máselesine toqtaldy.

«Bıyl jataqhanalar máselesi keńinen kóterildi. Qazaqstanda sońǵy ret kampýs 1975 jyly salynǵan. Búgingi tańda 104 joǵary oqý ornynda 209 jataqhana bar, onda 101 myńnan asa stýdent turady. Qosymsha qajettilik 87 myńnan asa oryndy quraıdy. 2018 jyldan bastap jyl saıyn 10 myń orynnan ashylýda. Bul da az. Bul máseleni sheshýdiń eki joly bar. Birinshisi – jekemenshik sektordy shaqyrý. Elimizdegi JOO-lardyń 30%-y Almatyda ornalasqan. Ondaǵy stýdentterdiń 70%-y – syrttan kelgen balalar. Sondyqtan Almatyda bul másele óte kúrdeli. Keshe 50-den asa qurylys kompanııasynyń ókilderin, merdigerlerdi jınap, jańa tetikterdi qarastyryp, usynystar pysyqtalady», dedi mınıstr.

Sonymen qatar kelesi jyldan bas­tap JOO-lardyń grant qunyn ósirý josparlanǵan. Qazirgi tańda bul kórsetkish – negizgi mamandyqtar boıynsha 700 myń teńgeniń shamasynda.

Sońǵy jańalyqtar

Senatorlar ózekti máselelerdi talqylady

Parlament • Búgin, 14:03

ÁCh 1/8 fınalynda kimder oınaıdy?

Fýtbol • Búgin, 12:40

Bir táýlikte 173 adam koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 11:02

Uqsas jańalyqtar