Renovasııa – túbegeıli jańartý nemese bıik úılerdiń de problemalary az emes

Jergilikti jerlerde de qala­lar­dyń kelbetin jań­ǵyr­tatyn, aı­ryqsha kórik bere­tin úrdis paıda bol­dy. Elimizde 2,8 myń kópqabatty úı eskirgen, onyń ishinde 788-i apatty dep tanylǵan. 2022-2025 jyldar aralyǵynda 251 úıdi buzý belgilengen, onyń ishinde Qyzyljar óńiri de bar. Keı oqyrmannyń «Shaǵyn qalalar úshin renovasııa baǵdarlamasynyń qanshalyqty qajeti bar?», degen saýalyn biz oblystyq Qu­rylys bas­qarmasy bas­shy­synyń orynbasary Abaı Lesbekovke qoıǵan edik.

Basqarma ókili kópqabatty úı­lerdi qala shetine salý ońa­ıyraq bolǵanymen, ınfra­qu­ryl­ymǵa jum­salǵan qarajat ózin ózi aqta­maı­tynyn aıtady. «Sebebi jylý, kommý­nı­kasııalyq júıelerdi alystan tartý ońaı sharýa emes. Qo­ǵamdyq kólik qatynasy da qıyndaıdy. Paıdalaný mer­zimi bitken úılerdiń kóbi qala ortalyǵynda orna­las­qan­dyqtan amalsyz súrýge týra keledi. Sondyqtan qala­lyq­tardyń ómir súrý sapasy men qurylys salasyna ınvestısııa tar­týǵa baǵyttalǵan reno­va­sııalaýǵa úlken basymdyq be­rip otyrmyz. Bir ǵana «Ko­paı» shaǵyn aýdanyn alyp qaraıyq. Bul shaǵyn aýdannyń jańartylmaǵanyna jarty ǵasyrdan asty», dedi máseleni jan-jaqty túsin­di­rip ótken A.Lesbekov. Qu­ry­lys basqarmasy basshysy oryn­basarynyń aıtýyn­sha, qazir óńirde «Jańa qala» de­gen úlken joba qolǵa alyndy. Joba boıynsha 117 eski je­ke­menshik baspana sú­ri­lip, 2,8 myń páterlik 27 kópqabatty úı, sondaı-aq balabaqsha, mektep, emhana turǵyzylmaq. «Al ortalyq shaǵyn aýdanda 120 eski baspana buzylyp, kóp­qabatty úsh úı boı kóter­di. Olardyń janynan bala­baq­sha, sport keshenin salý josparlanǵan. Stýdentterge arnalǵan úsh jataqhana paı­da­lanýǵa beriledi. «Bere­ke» sha­ǵyn aýdanynda 2,7 myń pá­terlik 30 kópqabatty úı turǵyzyldy. Tutastaı al­ǵan­da, 50 alańda qurylys jú­rip jatyr. Aldaǵy ýaqytta olardyń sany 61-ge deıin jetpek. Sóıtip, tur­ǵyn úı qurylysyna salynatyn ınvestısııany úsh ese arttyrýǵa múm­kindik aldyq. Budan esh­kim utylmasy anyq», dedi Abaı Lesbekov. Basqarma qyzmetkeriniń aıtýynsha, qala halqy jyl ótken sa­ıyn kó­beıip keledi. Byltyr 7 myń adam kóship kelse, úı kezeginde 15 myń adam tur. Byltyr 350 myń sharshy metr turǵyn úı qoldanysqa berilse, bıylǵy meje – 410 myń sharshy metr. Aldaǵy bes jylda 2,3 mln sharshy metr turǵyn úı qoldanysqa berilmek, bul 21 myń páter nemese 70 myń adam baspanasyn jaqsartady degen sóz.

Degenmen bul másele tóńi­reginde pikirler árqıly. Oblys ortalyǵynda eń záý­lim turǵyn úı kesheniniń bıik­tigi – 18 qabat. Bıyl qa­la­nyń bas josparyna sáıkes 30-35 qabatty úıler salynbaq. Turǵyndar osyǵan alańdaýly. «Qala batpaqty jerde ornalasqan, osy jaǵy eskerilmegen. Tótenshe jaǵ­daı­lar bola qalǵan jaǵ­daı­da qut­qarýshylardyń qalaı áre­ket jasary belgisiz», deıdi. Jany bar sóz.

Jýyrda oblysqa jumys saparmen kelgen Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Iýrıı Ilın 10 qabatty úılerde turatyn adamdardy qaýipsiz jerlerge shyǵaratyn arnaıy quraldardyń joqtyǵyn aıtyp, sharasyzdyq tanytty. Oblystyq qurylymǵa tıesili tehnıkalardyń 77,6 paıyzy ǵana jańarǵan. О́kinishtisi sol, qarjy joqtyǵynan 22 qabatqa deıin sý jet­kizetin zamanaýı jabdyqty satyp alý múmkin bolmaı tur. Baǵasy – 100 mln teńge. 90 metrge deıin sý aıdaıtyn jabdyq 1 mlrd teńge turady. Záýlim ǵımarattarǵa shyǵatyn saty da joq. Budan keıin adamdardyń qarapaıym qaýipsizdigi týraly sóz qozǵaýdyń ózi artyq. Ekinshiden, qurylys kompanııalary kadr jetis­peýshiligine jıi shaǵymdanady. Alaıda jazda stýdentter eńbek etýge qulyq tanytqanymen, jumys berýshiler arnaıy mamandyǵy joqtyǵyn syltaýratyp, at tondaryn ala qashady. О́zderine júktelgen mindetti ja­ýapkershilikpen atqarýdyń ornyna uzyn arqan, keń tusaý salatyn qurylys uıymdary az emes. Taıaqtyń bir ushy istiń utymdy jolyn tappaı otyrǵan aýdan, qala ákimderine tıedi. О́ńirde jobalyq-smetalyq qujattardy ázirleýmen aınalysatyn mekemeler úsheý ǵana. Syrttan tartylǵan mamandar teriskeıdiń erekshelikterin jete bilmegendikten, jobalarǵa kóp túzetýler engizilip jatady. Qurylys materıaldarynyń deni áli shetten ákelinedi. Álemdik naryqtaǵy kúrdeli jaǵdaı baǵanyń kúrt qymbattaýyna soqtyryp otyr. Úshinshiden, jeke sektor turǵyndary tarapynan tozyǵy jetken baspanany súrýge kelisim bermeıtin jaıttar da ushyrasady. Olar úı kezegine turý mindetti emes degen jeńildikti túsingileri kelmeıdi. Tórtinshiden, qalalyq ákimdik sheneýnikteriniń qyzmet babyn asyra paıdalanyp, sybaılas jemqorlyqqa urynatyn oqıǵalar da kezdesedi. Byltyrlary «barmaq basty, kóz qystymen» tur­ǵyndardyń baspanalaryn óz attaryna jazdyryp, qordan zańsyz úı berý faktileri áshkerelendi. Besinshiden, óńirde bir sharshy metr turǵyn úıdiń baǵasy kóterilip, 11-18 paıyzǵa qym­battaǵan.

Jaqynda iri qurylys mekemeleri jáne ınvestorlardyń qatysýymen ótken respýblıkalyq forýmda óńir­de qurylys júrgiziletin shaǵyn aýdandar, memlekettik qoldaý sharalary, ınvestorlarǵa beriletin jer telim­deri, qamtamasyz etý tetikteri tanystyryldy. Sondaı-aq is-sha­rada renovasııa baǵdarlamasy sheń­berinde jańa arhıtektýralyq she­shimder qabyldanatyny, baspana qory jańartylatyny, Petropavldyń aýmaǵy ózgertilmeıtini, kópqabatty úıler qalanyń ishinde salynatyny aıtyldy. О́ıtkeni mamandardyń aıtýynsha, qalany dalıtyp soza berse, jylý, gaz, kólikpen qamtamasyz etý sekildi áleýmettik problemalar túıtkilge aınalyp, jaǵdaı kúrdelenip ketetin kórinedi.

О́mir ESQALI,

jýrnalıst

Soltústik Qazaqstan oblysy