Oblystyq aýrýhananyń bas dárigeri Vladımır Stelmah – medısına ǵylymdarynyń doktory, baı tájirıbeli dáriger ǵana emes, bilikti basshy. Áńgime oblystyq aýrýhananyń jetistikteri týraly oıysqanda ol: «Qaı aýrýhananyń da jetistikteri bilikti dárigerlerge tikeleı baılanysty. Men dárigerlerimmen maqtanamyn, solardyń eńbegi kórinse, aýrýhananyń jetistikteriniń qandaı ekenin kez kelgen kisi baǵamdaı alar», dedi de, «Qanat Ábildın, Beıqut Ońjanov, Roza Valeeva.., » dep tizbeleı jónelgen. Biz de qalam ushyna ilingen úsh dárigerdiń eńbegin aıtyp berýdi jón sanadyq.
«Qanat Ivanovıch...»
Qandaı mekeme bolsa da, qyzmetkerlerdiń jumysy tańerteńgi saǵat 9-da bastalmaı ma? Oblystyq aýrýhanadaǵy hırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Qanat Ábildın tańerteń saǵat 7-den asa palatalarǵa kirip kelgende aýrýlardyń ózi de tosyrqap qalatyn sátter bolady. Ol tańerteń erte kelip, aýrýlardy kózimen bir kórmeı, kóńili tynyshtanbaıdy. Medbıkeler men dárigerler ózine kúndelikti esep bergende, ol jaǵdaıdy olardan buryn bilip otyrady. Mundaı eńbek tártibine ujym úırengen, sondyqtan jumysqa selqos qaraý degen túsinik joq, naqtylyq qalyptasqan. Mundaı eńbekqorlyq, medısınadaǵy jankeshtilik Qanekeńe Torǵaı topyraǵynan juǵysty boldy. Instıtýtty bitirisimen Torǵaıdyń sonaý bir búıregindegi Qıma aýdanyna dáriger bolyp bardy. Tym shet aýdanǵa mamandar sol ýaqytta da bara qoımapty. Aýdanda balalar dárigeri, lor, gınekolog, onkolog, okýlıst mamandary joq. Al joqty aýrý kúte me? Jap-jas hırýrgke osynyń barlyǵyn da joqtatpaýǵa týra keldi. Jumysqa erte keledi, kesh ketedi. Erteden qara keshke deıin aýrýhanadan shyqpaıdy, qınalyp kelgen adamdar kómek almaı, emdelmeı ketpeıdi. Qımaǵa kelgenine bir jyl ǵana bolǵan ýaqyt edi. Aýrýhanaǵa bosana almaı aýyr haldegi áıel tústi. Eger áıelge kesarev tiligi operasııasyn jasamasa, jatyry jyrtylyp ketedi. Ne isteý kerek? Ol gınekolog mamandyǵyna beıimdelmegendikten buryn mundaı operasııaǵa qatysyp kórmegen bolatyn. Biraq ınstıtýtta jaqsy oqydy, teorııadan eshkimge des bermeıtin. Jas jigit júreksine tura áıelge kesarev tiligin jasaýǵa bel baılady. Artqa sheginýge, oılanyp jatýǵa ýaqyt ta mursha bermedi. Operasııa sátti ótti. Shekesi torsyqtaı ul bala ómirge keldi, ana da aman-esen aıaq-qolyn baýyryna jıdy. Qyzyqty qarańyz, Qanat operasııa jasaǵan Marııa Gorbýnova degen orys áıeli osyǵan deıin toǵyz qyz tapqan eken. Onynshy balany týǵanda qartań áıel osylaı ólim aýzynan qalady. Ol ózin de, balany da ajal tyrnaǵynan alyp qalǵan jap-jas dárigerge rıza bolǵandyqtan, toǵyz qyzdan keıin kórgen ulyna perzenthanadan shyqpaı jatyp-aq Qanat dep at qoıdy. Aýrýhana ujymy kishkentaı Qanat Ivanovıchti anasymen úıine shyǵaryp salǵan bolatyn. Sol Qanat Ivanovıch bul kúnde azamat bolyp ósken.
Qostanaı óńirindegi dárigerler, ásirese, hırýrgter arasynda «Arqalyq hırýrgııa mektebi», «Torǵaı mektebi» degen túsinik bar. Ol qandaı mektep edi? Torǵaı oblysy bolyp turǵan 70-80-shi jyldary Qaraǵandy medısına ınstıtýtyn bitirgen torǵaılyq túlekterdiń barlyǵy da Arqalyqtaǵy oblystyq aýrýhanada ınternatýradan ótetin, ysylatyn. Sol kezdegi Torǵaı oblystyq aýrýhanasynyń bas dárigeri, bilikti maman, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen dárigeri Asqar Baıjumanov kelgen jas mamandardyń barlyǵyn hırýrgııanyń qyr-syryna qolynan jetelep júrip úıretetin. Operasııalarǵa qatystyratyn. Qanat Myrzalymuly Qımadan keıin Arqalyq aýrýhanasyna aýysyp, Asqar aǵasymen 17 jyl birge istedi. Arqalyq aýrýhanasynda er-azamattardy bylaı qoıǵanda úsh hırýrg áıel – Sáýle Ýálıeva, Altynaı Bákirova, Nurbııa Qutanova qyzmet etti. Birde Densaýlyq saqtaý mınıstri, akademık Tóregeldi Sharmanov Arqalyq aýrýhanasyna keledi. Arqalyq aýrýhanasyndaǵy kúrdeli operasııalardy qaǵyp tastaıtyn hırýrg qyzdardyń qarymyna qatty tańǵalǵan eken.
– Qazir Qaraǵandy aýrýhanasynyń bas dárigeri Marat Ábeýov, Qaraǵandy medısına akademııasynyń professory Nurǵası Abatov, astanalyq dáriger Nurlan Kárbozov «Arqalyq-Torǵaı hırýrgııa mektebiniń» túlekteri. Asekeńniń aldynan ótken dárigerler esimi munymen shektelmeıdi, tize berýime bolady, – deıdi Qanat Myrzalymuly.
Qazir Qanat Ábildın Qostanaı oblystyq aýrýhanasynyń hırýrgııa bólimshesiniń emendeı tiregi desek artyq aıta qoımaspyz. Tájirıbege engiziletin jańa tehnologııa, ádistemeniń barlyǵy Qanat Myrzalymulynyń qolynan ótedi. Sońǵy jyldary elimizde medısına salasy adymdap damyp keledi. Qazir aýdandarmen telemedısına arqyly barlyq ádistemeni jergilikti dárigerlerge úıretip, aıtyp otyr. Adamnyń ishki aǵzasyna – baýyr, búırek, asqazan, ishek, ót joldaryna endovıdeoqondyrǵy arqyly operasııa jasaý óte jaqsy damydy. Shama kelgenshe ajal tyrnaǵyna adam bermeý Qanattyń qyzmetindegi basty ustanymy. Al ol tek dárigerdiń biliktiligi, jankeshti eńbegimen ǵana múmkin ekendigine Qanekeńniń qadamy dálel.
Beıquttyń akseomasy
Beıqut Ońjanov – oblystyq aýrýhananyń perzenthana bólimshesiniń meńgerýshisi, osyndaǵy beldi tirektiń biri. Bas dáriger Vladımır Stelmah bilikti dárigerlerdi osylaı baǵalaıdy, olardy bel sanaıdy. Ádette, oblystyq aýrýhanaǵa aýyr haldegi aýrýlar jetkiziledi. Al jópeldemede tyǵyryqtan shyqpasań, adamnan aıyrylasyń. Ýaqyttan utylsań, birinshiden, adam ómiri mansuq bolady, ekinshiden, aýrýhananyń reıtıngi birden quldyraıdy. Osyndaı synaq shaqta túıinniń sheshimin tabatyn sońǵy kezderi alynǵan zamanaýı jabdyqtar emes, beldi dárigerler. Olar bolmasa, qandaı jabdyǵyń da, dári-dármegiń de dármensiz. Biz Beıqutty áńgimege tartqanymyzda, ol gınekolog-akýsher qyzmetiniń ómir úshin úzilmeıtin arpalys ekenin aıtty.
– Kún saıyn ómir ıesin qarsy alamyz. Burynǵy ata-analarymyz áıeldi kıiz úıde, attyń jalynda, túıeniń qomynda júrip bosandyryp alǵan. Qazirgi ozyq tájirıbe soǵan uqsaıdy. Bosanýǵa kelgen áıelderge úı jaǵdaıyn jasaımyz. Jaqyn týystaryn, kúıeýin shaqyramyz. Bosanǵanda olar janynda bolady, kindigin kesýge de ruqsat etemiz. Bul psıhologııalyq jaǵynan analarǵa óte qolaıly, – deıdi Beıqut Shaǵypuly.
Biraq «áıeldiń bir ólimi baladan» degen emes pe edi halqymyz. Bosana almaı bala ústinde qanshama arý analar kóz jumdy. Dárigerler kómeginiń arqasynda ana da, bala da ajal tyrnaǵynan aman qalady.
– Beıqut Shaǵypuly, osydan birer saǵat buryn ǵana bir anany aman alyp qaldyń ǵoı? Sony nege aıtpaı otyrsyń? Bala jeti aılyq, ári teris kelip turdy. Onyń ústine anaǵa osyǵan deıin úsh ret kesarev tiligi jasalǵan, tórtinshi ret bosanarda sózsiz operasııa jasalýy kerek edi. Al bul kisi áıeldiń ózin bosandyrdy. Mundaı ǵajapty tek Beıqut Shaǵypuly ǵana múmkin etedi, – dedi áriptesi Roza Valeeva.
Beıqut Shaǵypuly jymıdy da, balanyń shala týǵanyn jáne onyń aman bolaryna, salmaq qosaryna senimdi ekenin ǵana qosyp qoıdy. Beıqut ta dárigerlerdiń «Torǵaı mektebinen» shyqqan. Ol Qaraǵandy medısına ınstıtýtynda oqyp júrgende ózi armandaǵan hırýrgııaǵa barmaı, gınekolog mamandyǵyn alǵan.
– Men Arqalyq aýrýhanasynda ınternatýradan ótip, dıplomnan keıin qyzmetti Jangeldın aýdanynda bastadym. Qazaqshylyǵy mol óńir ǵoı. Alǵashynda gınekolog dárigerdiń er adam bolǵanyna áıelder tosyrqap júrdi. Birde Aqqum degen shalǵaıdaǵy aýylǵa bardyq. Basyma qalpaq, ústime halat, betime maska kıip alǵanmyn. Bir aǵaıyn jeńeshem de keldi. Meni baıqamady, jumysymdy atqaryp bolǵan soń, maskamdy, qalpaǵymdy sheship, oǵan amandastym. «Oıbaı, bala-aý!» dep yńǵaısyzdanyp qaldy. Kúlip jatyrmyz, dep eske alady Beıqut alys aýdandaǵy tájirıbe jınaǵan jyldaryn eske alyp.
80-shi jyldarda Jangeldın aýdandyq aýrýhanasynda kadr máselesi ózekti bolmaıtyn. Hırýrgter de, gınekolog-akýsherler de jetkilikti edi. Beıqut olardan úırendi, tájirıbege molyqty. Al 90-shy jyldary aýyldan bereke ketkende dárigerler de kúrt azaıdy. Ol Torǵaıdaǵy aýrýhanada birneshe jyl jalǵyz gınekolog-akýsher bolyp istedi. Aýyr aýrýlar kelgende aqyldasatyn eshkim joq. Tek ózine ǵana senetin. Ol medısınanyń bul salasyn naqty ǵylymdarmen salystyrady. Dáriger durys sheshim jasasa – durys bolady, biliktiligi aqsasa – ana men balaǵa qaýip. Ekiniń biri. «Boıynda bıik adamgershiligi joq dárigerden bilikti gınekolog shyqpaıdy». Bul – Beıqut Ońjanovtyń akseomasy.
«Jaqsy kórý, sen qandaı keremet eń!»
Oblystyq aýrýhanadaǵylar «Torǵaı mektebiniń myqtysy» dep dáripteıtin dárigerdiń biri – Roza Valeeva. Ol – akýsher-gınekolog. Roza Saǵyndyqqyzy Torǵaıǵa kelip, ózi úshin jańa álem ashty. О́zi orysy ormandaı Lısakov qalasynda ósti. Torǵaılyq áriptesterinen aıyrmashylyǵy – orys mektebinde oqydy, orys tildi ortada ósti, qazaq tilin taza túsinbeıtin. Qaraǵandy medısına ınstıtýtyn bitirgen soń, Qostanaı oblystyq aýrýhanasynda ınternatýradan ótti. Dıplom alǵannan keıin «Torǵaıǵa barasyń», dedi. Bul qalany da, dalany da qylburaýǵa salǵan 90-shy jyldar bolatyn. О́jet qyz syltaý aıtyp, shegingen joq, kózdi jumdy.
– «Kýkýrýznıkpen» ushyp kelemin. Qasymda otyrǵan jolaýshylardan Torǵaıǵa qashan jetetinimizdi surap qoıamyn. Ushaq tómendegende «Torǵaı osy!» dedi bir jolaýshy. Úıleri japyraıǵan kishkentaı ǵana aýyl. Keıin sol Torǵaıdy saǵynatyn boldym, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy.
Instıtýt qabyrǵasynda stýdenttiń barlyq ýaqyty sabaqta bolady. О́mirdiń osynsha kúrdeli ekenin ol sezinip úlgermeıdi. Roza Saǵyndyqqyzyna muny Torǵaı uǵyndyrdy. Ol aýdandyq aýrýhanaǵa kelgen soń dáriger úshin til bilý, eń bastysy óz halqynyń tilin bilý kerektigin sezindi. Aýyrmaǵan, jany qınalmaǵan kisi aýrýhanaǵa kele me? Negizi dárigerdiń aldynda adamnyń barlyǵy birdeı, onyń ultyna, dinine, tiline qaramaıdy. Aýrý dep ǵana biledi. Biraq Torǵaıdyń alys aýyldarynan ómirge urpaq ákelý úshin shybyn janyn shúberekke túıip jetken analarǵa qaraǵanda jas dárigerdiń júregi shymyrlaıtyn. Olardyń barlyǵy da qazaq tilinde sóıleıdi. Al qazaqtyń qarakóz dárigeri pasıentin orys tilinde ǵana túsinedi. Jany qınalyp jatqan áıelderge syn mınýttarda dárigerlik nusqaýlardy qalaı jetkizerin bilmeı qınaldy. Jas qoı, aýrýmen qosyla jylaǵandy kór. Shamasy osyǵan jetti. Namys degen bir álem atoılasyn dárigerdiń boıynda.
– Maǵan til úırený ońaı bolǵan joq. Birde perzenthanadan shyǵaratyn anaǵa qazaq tilinde keńester aıttym. Jas ana únsiz tyńdap otyr, basyn kótermeıdi. Sóıtsem, meniń «qazaqshamnan» eshnárse túsinbepti. Sony aqyry orysshalap, qazaqshalap júrip, túsindirdim, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy eske alyp. Torǵaı onyń qazaq tiline degen buryn sezinbegen súıispenshiligin oıatty, qazaqsha sóılep qaıtty.
Ol Torǵaı aýdandyq aýrýhanasynda bes jyl qyzmet etti. Instıtýtta jaqsy oqýy, mamandyǵyn rııasyz jaqsy kórýi bilikti akýsher-gınekolog bolýdyń bastapqy satylary ǵana eken.
– Dárigerler úshin «Torǵaı mektebi» júze almaıtyn adamdy ózenge laqtyryp jiberýmen birdeı. Eger ómir súrgiń kelse, maltyǵyp júrip jaǵaǵa shyǵasyń. Torǵaıdaǵy dárigerlerdiń jaǵdaıy da dál solaı. Aldyńa aýrý adammen birge ajal qarsy qarap turǵanda yshqynǵanyńdy bilmeı qalasyń, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy. Birde qyryq bir jasynda tuńǵyshyna ekiqabat áıeldiń tolǵaǵy bastaldy. Balanyń basy qystyrylyp qalǵan. Mundaıda shuǵyl operasııa jasamasa, balaǵa da, anaǵa da qaýip. Rozanyń qyzmetti endi bastaǵan kezi. Mundaı aýyr sátterde aýrýhanada jalǵyz qalmaıtyn. Al bul joly áriptesi issaparǵa ketken edi. Oılanýǵa shama da, ýaqyt ta joq. Táýekel dep operasııaǵa kiristi. Kúrdeli operasııany jalǵyz ózi sátimen jasap shyqty. Ysylǵan kezde munan da aýyr sátterdi bastan keshti.
Dárigerlik mamandyq Roza Saǵyndyqqyzy úshin shyǵarmashylyq jumys sekildi. О́ıtkeni, bosanatyn ár áıeldiń densaýlyǵy ártúrli deńgeıde, tolǵaǵynda uqsamaıtyn sátter bolady. Ár áıelmen birge tolǵatqandaı kúı keshedi.
– Áıeldi bosandyryp alǵan soń seniń de ıyǵyńnan júk túskendeı jeńildeısiń, qýanasyń, ana men balany kórgendegi sezimdi qalaı jetkizeıin. Ekeýin de jaqsy kóresiń, qoryqqanyń, ýaıymyń bári bir sátte umytylady, –dep syr shertedi bilikti dáriger. Biraq Roza Saǵyndyqqyzynyń tájirıbesinde de ana men balany dárigerlerdiń saqtaı almaǵan sátteri de bolǵan. О́mir ǵoı, bári de kezdesti.
– Balasyn óli týǵan anany dáriger retinde jubatasyń, biraq ózimniń kózim jasqa tolyp turady. «Nege bulaı boldy?» dep, kúndiz-túni ózińe maza bermeısiń? Keıde «dárigerlerdiń ólimge denesi úırenip ketken» degen pikir aıtýshylar kezdesedi. Joq olaı emes, ólimniń qandaıy bolsa da sýyq. Al ana men náresteniń ólimi qandaı aýyr deseńshi! Aýrýhanadan úıge qur súlderiń jetedi, jylaýmen, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy. Bul mamandyǵyn súıetin dárigerdiń ǵana emes, patrıot jáne joǵary adamgershilik ıesiniń lebizi.
Qazir perzenthanalarda jaqsy jabdyqtar jetkilikti, ozyq ádister de meńgerilýde. Aýdandyq aýrýhanalarmen apta saıyn telemedısına arqyly habarlasyp, jergilikti áriptesterine keńester beredi, aýyr bosanady-aý degen áıelderdi oblystyq aýrýhanalarǵa aldyn ala aldyrady. Jyl basynan beri oblysta ana men bala ólimine jol berilgen joq.
Roza Valeeva da ana. Onyń uly – stýdent, bolashaq dáriger. Uly birde: «Mama, nege dáriger boldyńyz, meni de osy mamandyqqa jetkizgenshe asyqtyńyz. Eger ómirdi qaıtadan bastasańyz kim bolar edińiz?» dep surady. Anasy oılanyp otyrdy da: «Akýsher-gınekolog bolar edim», dedi.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.
«Qanat Ivanovıch...»
Qandaı mekeme bolsa da, qyzmetkerlerdiń jumysy tańerteńgi saǵat 9-da bastalmaı ma? Oblystyq aýrýhanadaǵy hırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Qanat Ábildın tańerteń saǵat 7-den asa palatalarǵa kirip kelgende aýrýlardyń ózi de tosyrqap qalatyn sátter bolady. Ol tańerteń erte kelip, aýrýlardy kózimen bir kórmeı, kóńili tynyshtanbaıdy. Medbıkeler men dárigerler ózine kúndelikti esep bergende, ol jaǵdaıdy olardan buryn bilip otyrady. Mundaı eńbek tártibine ujym úırengen, sondyqtan jumysqa selqos qaraý degen túsinik joq, naqtylyq qalyptasqan. Mundaı eńbekqorlyq, medısınadaǵy jankeshtilik Qanekeńe Torǵaı topyraǵynan juǵysty boldy. Instıtýtty bitirisimen Torǵaıdyń sonaý bir búıregindegi Qıma aýdanyna dáriger bolyp bardy. Tym shet aýdanǵa mamandar sol ýaqytta da bara qoımapty. Aýdanda balalar dárigeri, lor, gınekolog, onkolog, okýlıst mamandary joq. Al joqty aýrý kúte me? Jap-jas hırýrgke osynyń barlyǵyn da joqtatpaýǵa týra keldi. Jumysqa erte keledi, kesh ketedi. Erteden qara keshke deıin aýrýhanadan shyqpaıdy, qınalyp kelgen adamdar kómek almaı, emdelmeı ketpeıdi. Qımaǵa kelgenine bir jyl ǵana bolǵan ýaqyt edi. Aýrýhanaǵa bosana almaı aýyr haldegi áıel tústi. Eger áıelge kesarev tiligi operasııasyn jasamasa, jatyry jyrtylyp ketedi. Ne isteý kerek? Ol gınekolog mamandyǵyna beıimdelmegendikten buryn mundaı operasııaǵa qatysyp kórmegen bolatyn. Biraq ınstıtýtta jaqsy oqydy, teorııadan eshkimge des bermeıtin. Jas jigit júreksine tura áıelge kesarev tiligin jasaýǵa bel baılady. Artqa sheginýge, oılanyp jatýǵa ýaqyt ta mursha bermedi. Operasııa sátti ótti. Shekesi torsyqtaı ul bala ómirge keldi, ana da aman-esen aıaq-qolyn baýyryna jıdy. Qyzyqty qarańyz, Qanat operasııa jasaǵan Marııa Gorbýnova degen orys áıeli osyǵan deıin toǵyz qyz tapqan eken. Onynshy balany týǵanda qartań áıel osylaı ólim aýzynan qalady. Ol ózin de, balany da ajal tyrnaǵynan alyp qalǵan jap-jas dárigerge rıza bolǵandyqtan, toǵyz qyzdan keıin kórgen ulyna perzenthanadan shyqpaı jatyp-aq Qanat dep at qoıdy. Aýrýhana ujymy kishkentaı Qanat Ivanovıchti anasymen úıine shyǵaryp salǵan bolatyn. Sol Qanat Ivanovıch bul kúnde azamat bolyp ósken.
Qostanaı óńirindegi dárigerler, ásirese, hırýrgter arasynda «Arqalyq hırýrgııa mektebi», «Torǵaı mektebi» degen túsinik bar. Ol qandaı mektep edi? Torǵaı oblysy bolyp turǵan 70-80-shi jyldary Qaraǵandy medısına ınstıtýtyn bitirgen torǵaılyq túlekterdiń barlyǵy da Arqalyqtaǵy oblystyq aýrýhanada ınternatýradan ótetin, ysylatyn. Sol kezdegi Torǵaı oblystyq aýrýhanasynyń bas dárigeri, bilikti maman, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen dárigeri Asqar Baıjumanov kelgen jas mamandardyń barlyǵyn hırýrgııanyń qyr-syryna qolynan jetelep júrip úıretetin. Operasııalarǵa qatystyratyn. Qanat Myrzalymuly Qımadan keıin Arqalyq aýrýhanasyna aýysyp, Asqar aǵasymen 17 jyl birge istedi. Arqalyq aýrýhanasynda er-azamattardy bylaı qoıǵanda úsh hırýrg áıel – Sáýle Ýálıeva, Altynaı Bákirova, Nurbııa Qutanova qyzmet etti. Birde Densaýlyq saqtaý mınıstri, akademık Tóregeldi Sharmanov Arqalyq aýrýhanasyna keledi. Arqalyq aýrýhanasyndaǵy kúrdeli operasııalardy qaǵyp tastaıtyn hırýrg qyzdardyń qarymyna qatty tańǵalǵan eken.
– Qazir Qaraǵandy aýrýhanasynyń bas dárigeri Marat Ábeýov, Qaraǵandy medısına akademııasynyń professory Nurǵası Abatov, astanalyq dáriger Nurlan Kárbozov «Arqalyq-Torǵaı hırýrgııa mektebiniń» túlekteri. Asekeńniń aldynan ótken dárigerler esimi munymen shektelmeıdi, tize berýime bolady, – deıdi Qanat Myrzalymuly.
Qazir Qanat Ábildın Qostanaı oblystyq aýrýhanasynyń hırýrgııa bólimshesiniń emendeı tiregi desek artyq aıta qoımaspyz. Tájirıbege engiziletin jańa tehnologııa, ádistemeniń barlyǵy Qanat Myrzalymulynyń qolynan ótedi. Sońǵy jyldary elimizde medısına salasy adymdap damyp keledi. Qazir aýdandarmen telemedısına arqyly barlyq ádistemeni jergilikti dárigerlerge úıretip, aıtyp otyr. Adamnyń ishki aǵzasyna – baýyr, búırek, asqazan, ishek, ót joldaryna endovıdeoqondyrǵy arqyly operasııa jasaý óte jaqsy damydy. Shama kelgenshe ajal tyrnaǵyna adam bermeý Qanattyń qyzmetindegi basty ustanymy. Al ol tek dárigerdiń biliktiligi, jankeshti eńbegimen ǵana múmkin ekendigine Qanekeńniń qadamy dálel.
Beıquttyń akseomasy
Beıqut Ońjanov – oblystyq aýrýhananyń perzenthana bólimshesiniń meńgerýshisi, osyndaǵy beldi tirektiń biri. Bas dáriger Vladımır Stelmah bilikti dárigerlerdi osylaı baǵalaıdy, olardy bel sanaıdy. Ádette, oblystyq aýrýhanaǵa aýyr haldegi aýrýlar jetkiziledi. Al jópeldemede tyǵyryqtan shyqpasań, adamnan aıyrylasyń. Ýaqyttan utylsań, birinshiden, adam ómiri mansuq bolady, ekinshiden, aýrýhananyń reıtıngi birden quldyraıdy. Osyndaı synaq shaqta túıinniń sheshimin tabatyn sońǵy kezderi alynǵan zamanaýı jabdyqtar emes, beldi dárigerler. Olar bolmasa, qandaı jabdyǵyń da, dári-dármegiń de dármensiz. Biz Beıqutty áńgimege tartqanymyzda, ol gınekolog-akýsher qyzmetiniń ómir úshin úzilmeıtin arpalys ekenin aıtty.
– Kún saıyn ómir ıesin qarsy alamyz. Burynǵy ata-analarymyz áıeldi kıiz úıde, attyń jalynda, túıeniń qomynda júrip bosandyryp alǵan. Qazirgi ozyq tájirıbe soǵan uqsaıdy. Bosanýǵa kelgen áıelderge úı jaǵdaıyn jasaımyz. Jaqyn týystaryn, kúıeýin shaqyramyz. Bosanǵanda olar janynda bolady, kindigin kesýge de ruqsat etemiz. Bul psıhologııalyq jaǵynan analarǵa óte qolaıly, – deıdi Beıqut Shaǵypuly.
Biraq «áıeldiń bir ólimi baladan» degen emes pe edi halqymyz. Bosana almaı bala ústinde qanshama arý analar kóz jumdy. Dárigerler kómeginiń arqasynda ana da, bala da ajal tyrnaǵynan aman qalady.
– Beıqut Shaǵypuly, osydan birer saǵat buryn ǵana bir anany aman alyp qaldyń ǵoı? Sony nege aıtpaı otyrsyń? Bala jeti aılyq, ári teris kelip turdy. Onyń ústine anaǵa osyǵan deıin úsh ret kesarev tiligi jasalǵan, tórtinshi ret bosanarda sózsiz operasııa jasalýy kerek edi. Al bul kisi áıeldiń ózin bosandyrdy. Mundaı ǵajapty tek Beıqut Shaǵypuly ǵana múmkin etedi, – dedi áriptesi Roza Valeeva.
Beıqut Shaǵypuly jymıdy da, balanyń shala týǵanyn jáne onyń aman bolaryna, salmaq qosaryna senimdi ekenin ǵana qosyp qoıdy. Beıqut ta dárigerlerdiń «Torǵaı mektebinen» shyqqan. Ol Qaraǵandy medısına ınstıtýtynda oqyp júrgende ózi armandaǵan hırýrgııaǵa barmaı, gınekolog mamandyǵyn alǵan.
– Men Arqalyq aýrýhanasynda ınternatýradan ótip, dıplomnan keıin qyzmetti Jangeldın aýdanynda bastadym. Qazaqshylyǵy mol óńir ǵoı. Alǵashynda gınekolog dárigerdiń er adam bolǵanyna áıelder tosyrqap júrdi. Birde Aqqum degen shalǵaıdaǵy aýylǵa bardyq. Basyma qalpaq, ústime halat, betime maska kıip alǵanmyn. Bir aǵaıyn jeńeshem de keldi. Meni baıqamady, jumysymdy atqaryp bolǵan soń, maskamdy, qalpaǵymdy sheship, oǵan amandastym. «Oıbaı, bala-aý!» dep yńǵaısyzdanyp qaldy. Kúlip jatyrmyz, dep eske alady Beıqut alys aýdandaǵy tájirıbe jınaǵan jyldaryn eske alyp.
80-shi jyldarda Jangeldın aýdandyq aýrýhanasynda kadr máselesi ózekti bolmaıtyn. Hırýrgter de, gınekolog-akýsherler de jetkilikti edi. Beıqut olardan úırendi, tájirıbege molyqty. Al 90-shy jyldary aýyldan bereke ketkende dárigerler de kúrt azaıdy. Ol Torǵaıdaǵy aýrýhanada birneshe jyl jalǵyz gınekolog-akýsher bolyp istedi. Aýyr aýrýlar kelgende aqyldasatyn eshkim joq. Tek ózine ǵana senetin. Ol medısınanyń bul salasyn naqty ǵylymdarmen salystyrady. Dáriger durys sheshim jasasa – durys bolady, biliktiligi aqsasa – ana men balaǵa qaýip. Ekiniń biri. «Boıynda bıik adamgershiligi joq dárigerden bilikti gınekolog shyqpaıdy». Bul – Beıqut Ońjanovtyń akseomasy.
«Jaqsy kórý, sen qandaı keremet eń!»
Oblystyq aýrýhanadaǵylar «Torǵaı mektebiniń myqtysy» dep dáripteıtin dárigerdiń biri – Roza Valeeva. Ol – akýsher-gınekolog. Roza Saǵyndyqqyzy Torǵaıǵa kelip, ózi úshin jańa álem ashty. О́zi orysy ormandaı Lısakov qalasynda ósti. Torǵaılyq áriptesterinen aıyrmashylyǵy – orys mektebinde oqydy, orys tildi ortada ósti, qazaq tilin taza túsinbeıtin. Qaraǵandy medısına ınstıtýtyn bitirgen soń, Qostanaı oblystyq aýrýhanasynda ınternatýradan ótti. Dıplom alǵannan keıin «Torǵaıǵa barasyń», dedi. Bul qalany da, dalany da qylburaýǵa salǵan 90-shy jyldar bolatyn. О́jet qyz syltaý aıtyp, shegingen joq, kózdi jumdy.
– «Kýkýrýznıkpen» ushyp kelemin. Qasymda otyrǵan jolaýshylardan Torǵaıǵa qashan jetetinimizdi surap qoıamyn. Ushaq tómendegende «Torǵaı osy!» dedi bir jolaýshy. Úıleri japyraıǵan kishkentaı ǵana aýyl. Keıin sol Torǵaıdy saǵynatyn boldym, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy.
Instıtýt qabyrǵasynda stýdenttiń barlyq ýaqyty sabaqta bolady. О́mirdiń osynsha kúrdeli ekenin ol sezinip úlgermeıdi. Roza Saǵyndyqqyzyna muny Torǵaı uǵyndyrdy. Ol aýdandyq aýrýhanaǵa kelgen soń dáriger úshin til bilý, eń bastysy óz halqynyń tilin bilý kerektigin sezindi. Aýyrmaǵan, jany qınalmaǵan kisi aýrýhanaǵa kele me? Negizi dárigerdiń aldynda adamnyń barlyǵy birdeı, onyń ultyna, dinine, tiline qaramaıdy. Aýrý dep ǵana biledi. Biraq Torǵaıdyń alys aýyldarynan ómirge urpaq ákelý úshin shybyn janyn shúberekke túıip jetken analarǵa qaraǵanda jas dárigerdiń júregi shymyrlaıtyn. Olardyń barlyǵy da qazaq tilinde sóıleıdi. Al qazaqtyń qarakóz dárigeri pasıentin orys tilinde ǵana túsinedi. Jany qınalyp jatqan áıelderge syn mınýttarda dárigerlik nusqaýlardy qalaı jetkizerin bilmeı qınaldy. Jas qoı, aýrýmen qosyla jylaǵandy kór. Shamasy osyǵan jetti. Namys degen bir álem atoılasyn dárigerdiń boıynda.
– Maǵan til úırený ońaı bolǵan joq. Birde perzenthanadan shyǵaratyn anaǵa qazaq tilinde keńester aıttym. Jas ana únsiz tyńdap otyr, basyn kótermeıdi. Sóıtsem, meniń «qazaqshamnan» eshnárse túsinbepti. Sony aqyry orysshalap, qazaqshalap júrip, túsindirdim, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy eske alyp. Torǵaı onyń qazaq tiline degen buryn sezinbegen súıispenshiligin oıatty, qazaqsha sóılep qaıtty.
Ol Torǵaı aýdandyq aýrýhanasynda bes jyl qyzmet etti. Instıtýtta jaqsy oqýy, mamandyǵyn rııasyz jaqsy kórýi bilikti akýsher-gınekolog bolýdyń bastapqy satylary ǵana eken.
– Dárigerler úshin «Torǵaı mektebi» júze almaıtyn adamdy ózenge laqtyryp jiberýmen birdeı. Eger ómir súrgiń kelse, maltyǵyp júrip jaǵaǵa shyǵasyń. Torǵaıdaǵy dárigerlerdiń jaǵdaıy da dál solaı. Aldyńa aýrý adammen birge ajal qarsy qarap turǵanda yshqynǵanyńdy bilmeı qalasyń, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy. Birde qyryq bir jasynda tuńǵyshyna ekiqabat áıeldiń tolǵaǵy bastaldy. Balanyń basy qystyrylyp qalǵan. Mundaıda shuǵyl operasııa jasamasa, balaǵa da, anaǵa da qaýip. Rozanyń qyzmetti endi bastaǵan kezi. Mundaı aýyr sátterde aýrýhanada jalǵyz qalmaıtyn. Al bul joly áriptesi issaparǵa ketken edi. Oılanýǵa shama da, ýaqyt ta joq. Táýekel dep operasııaǵa kiristi. Kúrdeli operasııany jalǵyz ózi sátimen jasap shyqty. Ysylǵan kezde munan da aýyr sátterdi bastan keshti.
Dárigerlik mamandyq Roza Saǵyndyqqyzy úshin shyǵarmashylyq jumys sekildi. О́ıtkeni, bosanatyn ár áıeldiń densaýlyǵy ártúrli deńgeıde, tolǵaǵynda uqsamaıtyn sátter bolady. Ár áıelmen birge tolǵatqandaı kúı keshedi.
– Áıeldi bosandyryp alǵan soń seniń de ıyǵyńnan júk túskendeı jeńildeısiń, qýanasyń, ana men balany kórgendegi sezimdi qalaı jetkizeıin. Ekeýin de jaqsy kóresiń, qoryqqanyń, ýaıymyń bári bir sátte umytylady, –dep syr shertedi bilikti dáriger. Biraq Roza Saǵyndyqqyzynyń tájirıbesinde de ana men balany dárigerlerdiń saqtaı almaǵan sátteri de bolǵan. О́mir ǵoı, bári de kezdesti.
– Balasyn óli týǵan anany dáriger retinde jubatasyń, biraq ózimniń kózim jasqa tolyp turady. «Nege bulaı boldy?» dep, kúndiz-túni ózińe maza bermeısiń? Keıde «dárigerlerdiń ólimge denesi úırenip ketken» degen pikir aıtýshylar kezdesedi. Joq olaı emes, ólimniń qandaıy bolsa da sýyq. Al ana men náresteniń ólimi qandaı aýyr deseńshi! Aýrýhanadan úıge qur súlderiń jetedi, jylaýmen, – deıdi Roza Saǵyndyqqyzy. Bul mamandyǵyn súıetin dárigerdiń ǵana emes, patrıot jáne joǵary adamgershilik ıesiniń lebizi.
Qazir perzenthanalarda jaqsy jabdyqtar jetkilikti, ozyq ádister de meńgerilýde. Aýdandyq aýrýhanalarmen apta saıyn telemedısına arqyly habarlasyp, jergilikti áriptesterine keńester beredi, aýyr bosanady-aý degen áıelderdi oblystyq aýrýhanalarǵa aldyn ala aldyrady. Jyl basynan beri oblysta ana men bala ólimine jol berilgen joq.
Roza Valeeva da ana. Onyń uly – stýdent, bolashaq dáriger. Uly birde: «Mama, nege dáriger boldyńyz, meni de osy mamandyqqa jetkizgenshe asyqtyńyz. Eger ómirdi qaıtadan bastasańyz kim bolar edińiz?» dep surady. Anasy oılanyp otyrdy da: «Akýsher-gınekolog bolar edim», dedi.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.
