Tulǵa tuǵyry

Tula boıynan iriliktiń ıisi ańqyp turatyn. Iri júrdi. Iri istermen aınalys­ty. Qoltyǵy keń jigit kúz sııaqty darhan edi. Altyn kúzdiń ózindeı aqedil bolatyn. Sodan shyǵar, Nurlan Balǵymbaevtyń ózi de, ómiri de jyldyń kúz mezgiline baı­lanyp qalǵandaı áser qaldyratyn. Qarashanyń 20-synda dúnıe esigin ashqan. Kózi tiri bolǵanda bıyl 75 jasqa tolatyn. 1994 jyly qazan aıynda Munaı-gaz óner­kásibiniń mınıstri boldy. Artyq-kemi joq, týra úsh jyldan keıin Úkimet basyna kelip, 1999 jyly qazanda óz erkimen qyz­metinen ketti. 2015 jyly qazannyń 14-i kúni kórmegen kóshesine qaraı jol tartty.

Ol bılik Olımpine ádemi keldi. Ádemi ketti. Bas-aıaǵy bes jyldyń ishinde almas qylyshtaı top-menedjerlik talanty­men jarqyraı kórindi. Maǵan Nurlan О́tep­uly ómirdi de tez súrip, myna bes kún jalǵan tirshilikti de aıaq astynan tas­tap ketkendeı kórinedi. Ár nárseniń ólshe­min jaqsy biletin adam ǵana qadir-qasıe­tiniń qunyn túsirmeıtin sekildi. Artyn­da óshpes iz qaldyryp, egemendi eli­niń etek-jeńin jınaýda ulanǵaıyr ister­ge astar bola bilgen azamat kóziniń tiri­sinde el úshin atqarǵan jumysyn ja­han­ǵa jar salyp, jarnamalaǵan joq. Mu­naı álemi men bılik dálizine syrbaz ba­syp, sypaıy esik qaǵyp kirgen ol «meni­men» emes, eńbegimen, iskerligimen, uıym­das­tyrýshylyq qabiletimen daralandy. Osy qasıeti talaı bıikterge kóter­geni óz aldyna, týǵan halqynyń qurmetine bóledi.

Nurlan Balǵymbaev fenomeniniń syry nede? Bul oraıda «Adam – óz taǵdyrynyń qojasy» degen tujyrym da dúdámaldaý dúnıe ekenin eksheı túsesiń. Árıne, adam taǵdyry – adam damýy. Aınalyp kelgende osy formýlanyń tikeleı úsh faktorǵa baılanysty órbıtinin moıyndaısyń. Alǵashqysy, tegine tartpaı ul týmas. Ekinshiden, tulǵanyń qalyptasýyna ósken ortasynyń áseri mol. Úshinshi faktor adamnyń ózin ózi tárbıeleýine baryp tireledi. Keıipker portretin osy úsh faktordyń aınalasynda qarastyrý ǵana oıǵa alǵan istiń eń durys sheshimindeı kórinedi. Sonymen...

Birinshi faktor. Balǵymbaevtar áýle­tindegi urpaqtar sabaqtastyǵynyń logı­kalyq jolyna tań qalmaý múmkin emes. Dál osy jerde tulǵa da tekti jerden boı kóteretinine shek keltirmeısiń. «Taqyr jerge shóp shyqpaıdy», degendi qazaq osyndaıda aıtsa kerek. Birde Nurlan О́tepulynyń týǵan inisi Nurbergen aǵa shańyraǵynyń tórindegi baı kitaphanadan «Kazahsko-rýsskıe otnoshenııa v XVI-XVIII vekah» atty antıkvar kórgenim bar. Kóne kitaptaǵy resmı qujattardan bul áýlet óz bastaýyn XVIII ǵasyrdan alatynyn bildim. Buryndary olardyń Qarataý batyrdyń tikeleı urpaǵy ekenin alǵash ret Farıza Ońǵarsynova apamnan estigenmin. Álgi kitapta Qarataý bıdiń ákesi О́mirzaqtyń aty atalady. 1748 jyly 12 tamyzda Baraq sultan Ábilqaıyr handy qastandyqpen óltirgennen keıin Bopaı hanym uly Nuralyny han taǵyna otyrǵyzýdy surap tórt aıdan keıin patshaıym Elızaveta Petrovnaǵa óz delegasııasyn attandyrady. Onyń quramynda 20 tóre men 7 qaradan shyqqan starshyn barǵan. Sonyń biri – О́mirzaq atamyz.

Delegasııa aldymen Máskeýge jete­di. Onda olardy belgili tarıhshy-shyǵys­tanýshy Vladımır Velıamınov-Zernov qarsy alady. Ol Nıkıtınskıı kóshesindegi №14 úıinde alys joldan sharshap kelgen qazaqtardy bir apta kútedi. Patshaıymnyń qabyldaýyna baratyndarǵa sándi kıim tigý úshin arshyn-arshyn jaqsy mata satyp alýǵa jaǵdaı jasaıdy. Odan soń delegasııa Sankt-Peterbýrgke jol tartady. Jańa jyl merekesi qarsańynda Reseı ımperııasynyń astanasyna at basyn tiregen atalarymyz I Elızaveta pat­shaıymnyń qabyldaýyna sol kút­kennen 1749 jyldyń 6 naýryzynda baryp, bir-aq kiredi. Osyndaı uzaq sapar. Osyndaı qysqa tarıh.

Atalmysh kitapta О́mirzaqtyń balasy Qarataý bı týraly da jazylypty. Kóne basylymda 1787 jyldyń 23 qazanynda II Ekaterına patshaıymnyń oǵan rý starshyny ataǵyn berý týraly gramotasy jarııalanǵan. Jalaqysyna deıin kórsetilgen: aı saıyn kúmispen 100 rýbl jáne jylyna 627 keli un. Ult táýelsizdigi úshin kúresip, qazaq elinde demokratııanyń negizin salǵan Syrym Datulynyń oń qoly bolǵan Qarataý О́mirzaqulyn halyq batyr dep te, bı dep te ardaqtaǵan. Tarıhı tulǵa atanǵan atalarynyń daryny Nurlan О́tepulyna daryǵany tektiliktiń tamyry tereńge ketetinin ańǵartyp-aq tur.

Ekinshi faktor: ósken orta tárbıesi. Qaı jerine barsań da, munaı munaralary menmundalap turatyn Atyraý óńirinde er jigit mamandyq tańdaýda qınala qoı­maıdy. El ekonomıkasyn órge súıregen munaıly meken maıtalmandarynyń ataq-dańqy talaı jastarǵa týǵanynan úlgi bolady. Olar bul ólkede baıaǵy «qoǵaly kólder, qom sýlar» ishinde jol bastaǵan, sharshy topta sýyrylyp sóz bastaǵan, jasaqty joryqta jarqyldap qol bastaǵan qazaqtyń erekshe jaratylǵan tulǵalarymen qatar atalady. Sondyqtan da sol aldyńǵy tolqynnyń tárbıesin molynan alǵan Nurlan О́tepuly elimizdiń kóshbasshy munaıshylar qatarynda turýy zańdylyq.

Qazaq munaıy degende kóz aldymyzǵa eń aldymen júzin jel qaǵyp, kún qaqtaǵan, tabıǵattyń kez kelgen qatal minezine qa­byr­ǵasy qaıyspaı qarsy turatyn shar bo­lattaı shyńdalǵan eńbek adamynyń beı­nesi kele qalatyny bar. Boz ingeni boz­da­ǵan, boz dalasy talaı quqaıdy kórse de toz­baǵan kıeli óńirdiń bazary men ajaryn ashqan baılyqty ıgerý som bilekti, ot júrekti ata-babanyń kásibı eńbeginen bastalǵanyn eshqashan umytpaýymyz ke­rek. Qazaqstannyń batysynda ata kásip­ke aınalǵan mamandyq ıeleriniń talaı dı­nas­­­tııasy ómirge keldi. Solardyń ishin­de Bal­­ǵym­baevtar áýleti eń aldymen atalady.

Balǵymbaı Sultanmuratov atamyz – áýlettegi tuńǵysh munaıshy. 1911 jyly «Aǵaıyndy Nobelderdiń munaı óndirisi seriktestigi» Qazaqstanda eń alǵash kómir­sýtegin alýdy óndiristik masshtabta bastaǵany tarıhtan belgili. Balǵymbaı atamyz osy kásiporynnyń munara montajdaý sehynda eńbek etken. Onyń uldary Qoıshyǵara, О́tep, О́táli, Saltanat, Maqash – munaıshy áýletiniń ekinshi býyny. Beseýi de – Atyraý óńirinde kásibı munaıshylyqtyń qyr-syryn meńgergen tarlandar. Nurlan aǵamyzdyń ákesi – osy áýletten shyqqan alǵashqy dıplomdy munaıshy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta ushqysh bolyp, elge aman-esen oralǵan soń Jylyoı aýdanyn basqardy, Atyraý qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy qyz­metin atqardy. «Qazaqstan munaı birlestigi» basqarmasy basshylarynyń biri boldy. О́tep aǵamyzdyń inisi Maqash ta – munaıshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty. KSRO-nyń eńbek sińirgen geolog-barlaýshysy Saltanat Balǵymbaev 1977-1981 jyldary Aýǵanstandaǵy keńestik mamandar tobynyń jetekshisi jáne sol eldiń tabıǵı resýrstar mınıstriniń keńesshisi boldy. Qazir «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamyna qarasty kenishtiń biri osy kisiniń atymen atalady. Nurlan aǵamyzdan týra eki jas kishi inisi Nurbergen – sekseninshi jyldardyń ortasynda Pákistanda keńes­tik mamandar tobyn basqarǵan maıtalman munaıshy. Jalpy, Balǵymbaevtar áýletiniń munaı óndirisindegi ortaq eńbek ótili myń jyldan asyp ketkeli qash-shan?! 111 jyl ishinde Balǵymbaı atamyzdyń 5 uly, 25 nemeresi jáne 50-den astam shó­beresi Qazaqstannyń qara altynyn óndi­rýmen aınalysqany Gınnestiń rekordtar kitabynan oryn alýǵa ábden laıyq.

Úshinshi faktor adamnyń ózin ózi tár­bıeleýinen týatynyn joǵaryda aıtyp kettik. Adam ózin ózi ne úshin tárbıeleıdi? Batyl jáne erkin ómir súrý úshin. Básekege qabiletti bolý úshin. Indıvıdýalıstik qasıetterdi boıyna molynan sińirý úshin. Osynyń bári adamnyń táýelsiz qyryn shyńdaıdy. Bireýler aıtýy múmkin: bul onyń basqalardy moıyndamaýyna alyp keledi. Tipti de olaı emes. Munyń bári – bir-birine matasyp jatqan organıkalyq qubylys.

Adam óz basynyń yqtımaldy táýel­sizdigine jetý úshin úsh nárse kerek: bilim, eńbek jáne sabyrlyq. Osy úsh qasıet adamnyń ózdiginen oqýymen, ózin ózi basqaryp úırenýimen jáne ózin ózi tárbıeleýimen keletinin eskersek, onda bilimdi, eńbekqor jáne sabyrly adamnyń basqalardy da qurmetteı biletinine daý joq. Muny Nurlan О́tepulynyń ómiri de joqqa shyǵarmaıdy. Kórkem ádebıet pen ónerge de óte jaqyn bolǵanyna bala kezinen jınaǵan baı kitaphanasy men tanymal sýretshilerdiń kartınalarynan turatyn keremet kolleksııasy kýá bola alady. Ol álemdik klassıkadan barynsha sýsyndaǵan úlken áripten bastalatyn oqyrman ekenin jaqsy bilemin. Beıneleý óneriniń eń ozyq úlgileriniń energetıkasynan qýat alǵany da únemi sezilip turatyn. Aǵaıyn-týysqa baýyrmaldyǵy, dostyqqa beriktigi, aınalasyndaǵy adam­darǵa shýaǵyn tógýge asyǵyp turatyn meıi­rimdiligi, ómirdiń barlyq sátindegi tabıǵı ustamdylyǵy jáne taǵy basqa tolyp jatqan qasterleýge turatyn adamı asyl qasıetteri sol álemdik órkenıettiń máýeli báıtereginen taraıtyn tamyrdy tap basqandyǵynyń jemisi der edim.

Nurlan Balǵymbaev úılesimdik formýlasymen ómir súrgenin baıqaý qıyn emes. Ol adamnyń boıyndaǵy barlyq qasıet basqalardy qýanyshqa bóleý kerektigine úlken mán beretinin talaı baıqadym. Jastaıynan boks sportymen aınalysyp, stýdent shaǵynda Reseıdiń Cheshen-Ingýsh ASSR-iniń chempıony bolǵany da sózimizdi dáleldeı túsedi. Ol ózi unatatyn nárseniń bárinde de nátı­jege jetýge tyrysatyn. Nurlan aǵa 1999-2000 jyldary Qazaqstan boks fe­de­rasııasynyń prezıdenti retinde byl­­­ǵary qolǵap sheberleriniń Sıdneı olım­­pıadasyna tyńǵylyqty daıyn­da­lýyna tolyq jaǵdaı jasady. 2000 jyly maýsymda Almaty qalasynda ótken Dúnıe­júzilik áýesqoı boks qaýymdastyǵy Atqarý komıtetiniń Sıdneıdegi XXVII Olımpııa oıyndaryna qyzmet kórse­tetin AIBA tóreshileriniń semınarynda Nurlan Balǵymbaevtyń aıtqan tarıhı sózi áli esimde: «Búgin Qazaqstanda bas qosyp otyrǵan tóreshilerge bir ǵana ótinishim bar. Sizderden bizdiń bylǵary qolǵap sheberlerine jaqtasyńyzdar dep suramaımyn. Bul – meniń ómirlik erejemde joq nárse. Bar bolǵany, olardyń oıynyn óte ádil baǵalaýlaryńyzdy ótinemin!». Osy jalǵyz aýyz sózden kúsh-jiger alǵan bizdiń oǵlandar Olımpıada­dan eki altyn, eki kúmis medalmen oraldy. Kósheli kisiniń ataly sózinen qýat alýǵa bolatynyn bizdiń saıypqyrandar dáleldeýdeı-aq dáleldedi.

Sóz joq, táýelsiz Qazaqstan memleke­tiniń tarıhynda erekshe atalatyn iri qaıratkerdiń biri Nurlan Balǵymbaev premer-mınıstr laýazymyna deıin talaı soqpaqty súrleýden ótkeni – basy ashyq aqıqat. Ár tulǵanyń óz bıigine barar jolda qalyptasý kezeńi bolady. Aýyr eńbektiń otyn kósegen ol óziniń kásibı jolynda túrli satylardan ótti: burǵylaý brıgadasynda jóndeýshi, tokardyń kómekshisi, kúrdeli jáne jerasty uńǵymalaryn jóndeý sheberi, odan keıin Jaıyq-Edil saǵasynda basshy qyzmetterde jumys istedi. «Aqtóbemunaı» birlestiginde ınjenerlik qyzmetti basqardy. Jas kezinde aptap ystyq pen qaqaǵan aıazdy kúnderde jarylǵan qubyrlardy izdep taýyp, jóndep iske qosý, munaıdyń syrtqa tógilmeýin qamtamasyz etý, qaramaıdy sý men tuzdan, parafın men topyraqtan qyzdyrý arqyly aıyryp alý sııaqty tolyp jatqan jumys prosesterin atqaryp júrip, sheberliktiń shyńyna jetti.

1986 jyldan 1992 jylǵa deıingi kezeń­de KSRO Munaı ónerkásibi mınıstr­ligi Munaı jáne gaz óndirý basqarmasy bastyǵynyń Qazaqstan men Ortalyq Azııa boıynsha orynbasary qyzmetin abyroımen atqarǵan Nurlan О́tepuly – odaqtyq vedomstvoda jumys istegen úshinshi qazaq. Oǵan deıin munda Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde M.Esenov, alpysynshy jyldary Q.Jolamanov jumys istegen edi. Toqsanynshy jyldardyń basynda Nurlan О́tepulyna keńestik-vetnam­dyq «Vetsovpetro» birikken kompanııa­syn basqarý jóninde usynys jasaldy. Alaıda ol odan bas tartyp, Bostondaǵy Massachýsets ýnıversıtetine biliktiligin arttyrýǵa attandy. Ataǵy jer jarǵan «Shevron» kompanııasynda bilim alyp, jumys istedi. Elimiz táýelsizdik alǵan tusta Qazaqstanǵa oralyp, otandyq munaı-gaz ónerkásibin órkendetýge bel sheshe kiristi. Dáleldengen munaı qory mol Teńiz kenishin ıgerýge jetekshilik etip, «Teńizshevroıl» birlesken kásipornyn qurýǵa atsalysty.

Munaı jáne gaz mınıstrligi men «Qazaq­­oıl» ulttyq kompanııasyn basqa­ryp, el ekonomıkasynyń jetekshi býynyna aınalǵan salany qarqyndy órkendetýge ólsheýsiz eńbek sińirdi. Otandyq munaı-gaz kesheninde iske asyrylǵan halyqara­lyq jobalardyń báriniń basy-qasynda júrdi. Qazaq qaramaıynyń astanasy atanyp ketken Atyraý munaıshylarynyń áleýmettik máselelerin ońaltýmen qatar ol ekologııalyq ahýaly nasharlaǵan jer­degi munaıshylar otbasyn jańa aýmaq­­qa kóshirýge de kóp kúsh jumsady. So­nyń nátıjesinde Eskene, Baıshonas, Sary­qamys sekildi eldi mekenderdiń tur­ǵyn­dary Atyraý qalasyna kóshirilip, Qaratondaǵylar Qulsaryǵa qonys aýdar­dy. Munaıly úsh oblysta kóptegen áleý­­mettik-sporttyq nysandardyń boı kóterýi jáne vahtalyq ádispen jumys isteıtin munaıshylar qaýymyna úıden tys jerde de barlyq turmystyq jaǵdaı jasalýy – sol jyldardyń úlken jemisi. Ol qaı laýazymda júrse de ulttyq ju­mysshy tabynyń múddesin alǵashqy oryn­ǵa qoıatyn. Sheteldik kompanııalar­men qoıan-qoltyq jumys barysynda da Nurlan Balǵymbaevtyń osy qasıeti aıryqsha sezilip turatyn. Dál osyny qapysyz ta­nyǵan sheteldik alpaýyt kompanııa bas­shy­lary onymen qashanda sanasyp otyratynyna san márte kýá boldym.

Sheteldik alpaýyt demekshi, Nurlan О́tepulynyń taǵy bir qasıeti, ol syrttan kelgen ınvestorlardyń qas-qabaǵyna qarap, solardyń jeteginde ketken jeri joq. Kerisinshe, el múddesin alǵa tarta otyryp, mámile qurýdyń basqa tásilderin alǵash ret engizdi. Kásiporynnyń qary­zyn joıý, jalaqyny ýaqtyly tóleý, salyq­tar men tólemder jónindegi qaryzdardy ótep, keıinnen olardyń der kezinde aýdarylýyn qamtamasyz etý jáne taǵy basqa to­lyp jatqan belgili mindettemelermen qosa Nurlan О́tepuly endi olardy Qazaqstan Úkimetiniń ártúrli ekonomıkalyq-áleý­met­tik baǵdarlamalaryn júzege asyrýǵa qoıan-qoltyq aralasýǵa da mindettedi.

Nurlan Balǵymbaev Qazaqstandaǵy munaı-gaz keshenin damytý baǵdarlamasyn jasap, onyń basty baǵyttaryn anyqtap bergenimen de este qaldy. О́nimdiligi azaıa bastaǵan О́zen ken ornyn Dúnıejúzilik damý bankiniń kómegimen saýyqtyrý, Atyraý munaı óńdeý zaýytyn qaıta jań­ǵyrtý, «Batys Qazaqstan – Batys Qytaı» munaı qubyrynyń qurylysyn bastaý, Qumkól ken ornyn keńeıtý, Qyzylordaǵa deıin gaz qubyryn júrgizý, Shymkenttegi munaı óńdeý zaýytynda jańa quryl­ǵy ornatý, Jańajol gaz óńdeý zaýytyn keńeıtý jáne taǵy basqa iri joba­lardy júzege asyrý jolynda ol bar kúsh-jigerin jumsady. Onyń bastamasymen osydan 28 jyl buryn Úkimet qazaqstandyq kom­panııalarǵa óndirgen munaıynyń 30 pa­ıyzyn ózdiginen satý quqyǵyn berý týraly qaýly qabyldaǵanyn munaıshylar áli kúnge deıin aıtyp júr.

Táýelsiz Qazaqstan Respýblıkasynyń úshinshi Premer-mınıstri bolyp tarıhta qalǵan Nurlan Balǵymbaev Úkimetti Ońtústik-Shyǵys Azııa daǵdarysy jan alqymnan qysyp, munaıdyń barreli 9 dollarǵa deıin túsip ketken óte qıyn kezde basqardy. Osyndaı qıyn-qys­taý ýaqytta da kózboıaýshylyqpen aına­lyspaǵan birden-bir basshy bola bilgen ol el bıýdjetin qalyptastyrýda qarjy tapshylyǵyn sheshý úshin kóptegen basy artyq sharýalardy jınastyryp qoıyp, árbir teńgeni únemdedi. Tipti derbes zeınetker mártebesin joıýǵa da bardy. Bul úshin de qazaqtyń talaı bedeldi adamdaryna jamanatty boldy. Biraq ol osyndaı halyq qabyldaı qoıýy óte qıyn sheshimder shyǵarýǵa jasqanbaıtynymen este qaldy. Ekonomıka máselelerin sheshýde halyqty aldaýsyratý qadamdardan góri batyl is-qımyldyń tıimdiligi joǵary bolatynyn ol eshqashan esinen shyǵarǵan joq. Qashanda is múddesin bárinen joǵary qoı­dy. Naryqtyq qatynastarǵa ótýdiń alma­ǵaıyp kezinen tolyq jáne túpkilikti ótpeı jatyp álemdik daǵdarysqa tap bol­sa da Nurlan Balǵymbaevtyń Úkimeti eki jyl ishinde syr bermegeni óz aldyna, mem­lekettiń bolashaqta damý jolyna túsýiniń barlyq alǵysharttaryn jasaı bildi.

1998-1999 jyldary Nurlan О́tepuly­nyń spıchraıteri bolǵanymdy maqtan tutamyn. Ol qazaq tyǵyz ornalasqan ob­lys­tarǵa issaparǵa barar aldynda sózin daıyndaý úshin kabınetine shaqyryp alatyn. Spıchtiń tezısin ózi aıtyp beretinine rıza bolatynmyn. Munaı-gaz salasyn búge-shigesine deıin zerttegenine baıaǵydan kúmánim joq. Al ekonomıkanyń basqa sektorlaryn da bes saýsaǵyndaı biletini tańdandyrmaı qoımaıtyn. Qashanda tazalyq pen ádilettik úshin shyryldap júretin. Sondyqtan da ol qazaq qoǵa­myn­da adaldyqtyń krıterııindeı kórindi. Onyń esimi Qazaqstanmen iskerlik jáne ekonomıkalyq baılanys ornatqan jaqyn jáne alys sheteldiń barlyǵyna tanys. Ol óziniń qaısar minezimen de tanymal boldy. Qandaı qıyn jaǵdaıda da sózinde turatyn azamat ekenin ómir boıy dálel­dep ótti. Nurlan aǵanyń eki sóılegenin kór­gen emespin. Istiń múddesi úshin esh­kimniń kóńiline qaramaıtyn. Jalǵan mádenıet­ti adam bolyp kórinýden boıyn aýlaq ustady. Sharýaǵa erekshe jany aýyratyn. Úkimettiń májilisinde keıbir mınıstrlerge kúıip ketkende «Halyqtyń betine erteń qalaı qaraımyz?» degen sózdi jıi aıtatyn.

Egemen Qazaqstannyń qurylýy men qalyptasýyna onyń qosqan úlesi men bola­shaǵymyzdy bekemdeý jolynda atqarǵan eńbegi ólsheýsiz ekeni qazir daý týdyrmaıdy. Memlekettik basqarý isinde jetken belesteri bolsyn, óndiristegi óreli isteri bolsyn, áleýmettik máselelerdi sheshýdegi janqııarlyǵy bolsyn, sonyń bárin ol ultynyń tamyrynan ajyramaı júrip baǵyndyrǵany – búgingi kúni biz úshin basy bútin aqıqat. О́mir boıy qazaqy qalpynan aınymaı ótken halyqshyl qaı­ratkerdi alabóten qadir tutatynyń da sondyqtan. О́ziniń ulty úshin júregin sýy­ryp berýge daıyn ekenin talaı tanytqan ol bizge eń aldymen osy qasıetimen erekshe qundy. Sondyqtan da onyń tulǵalyq jolyn, elge sińirgen ulanǵaıyr eńbegin aıtý – paryz.

Aıtary joq, asa kórnekti memleket qaıratkeri, dańqty munaıshy Nurlan Balǵymbaevtyń júrip ótken joly – bar­shaǵa úlgi. Ásirese, eldiń erteńi jolynda eńbek etetin jas urpaqqa. Ultjandy, elin sheksiz súıetin azamattyń ómirdegi barlyq jetistikteri qashanda týǵan elge súıispenshilik tabantireginiń tartylys kúshine jınaqtalyp jatady. Bir anyq: qumy burqyraǵan aýyldan shyqqan talantty adamnyń qııalyna qanat baılaıtyn, sharyqtatyp shyrqaý kókke kóteretin – qasıetti týǵan jeri, ósken ortasynyń gravıtasııalyq kúshi.

Yqylym zamannan tórt qubylasy tuıyqtalmaǵan, kósile shapqan tulparǵa, jeldeı esken suńqarǵa jetkizbes, keń­dik ólsheminiń belgisindeı Atyraý atyra­bynyń tóńkerilgen kógildir kúmbezdeı aspan álemi sol saıyn dalanyń saǵym oına­­ǵan belderinen bastalyp ketetinin jas kezinen jadynda saqtaýdan jalyq­paǵan onyń boıyndaǵy barlyq adamı qasıetteri men joǵary bıliktegi izdenis­teriniń bári týǵan jerden bastalyp, týǵan jerge qaıtyp oralatynymen qasterli ekenin Nurlan aǵa júregimen sezindi.

Ajal saǵatynyń jaqyndap qalǵanyn bilip júrse de, ár kúnin mánge toltyryp, qasqaıyp ómir súrgen ol pendelikten bıik turdy. О́miriniń sońǵy jyldary ósken ortasyna qaıtyp oralǵan Nurlan О́tepuly kindik qany tamǵan topyraǵynda máńgilikke qalýdy ósıet etip ketkeni de bizdi oılandyrmaı qoımaıdy. Týǵan jerge degen adaldyq osyndaı-aq bolar. О́mirin mándi ótkizgen jannyń máńgi ómiri endi bastalatyndaı. О́ıtkeni týǵan halqynyń jarqyn bolashaǵy úshin sanaly ómirin sarp etken qaıratker tulǵanyń esimin qazaq eli eshqashan umytpaıdy.

Sharhan QAZYǴUL