Sýretti túsirgen avtor
Buqtyrma sý qoımasyn jaǵalaı jaılaǵan Samar – egini jaıqalǵan, tórt túligi túlegen, sharýashylyǵy óristi aýdan. Halqy da sharýaqor. Osydan 25 jyl buryn aýdan mártebesinen aıyrylyp, Kókpektige qosylǵanymen áleýmettik ǵımarattary, kópqabatty turǵyn úıleri saqtalyp qalǵan. Biraq toz-tozy shyǵyp, qaraýsyz qalǵan ǵımarattarǵa kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, ınfraqurylymyn jańalaý kerek.
Aýdan halqynyń qalaǵa eleńdemeı, turaqtap qalýy úshin aldymen densaýlyq saqtaý salasy jolǵa qoıylýǵa tıis. Sondyqtan da 40 oryndyq aýdandyq aýrýhanaǵa aǵymdaǵy jóndeý jumystaryn júrgizý úshin bıyl oblystyq bıýdjetten 200 mln teńge bólindi. Qosymsha 247 mln teńgege sońǵy úlgidegi medısınalyq qural-jabdyqtar alynǵan. Salystyra qarasaq, bul aýrýhanany kósh ilgeri der edik. Jalpy, materıaldyq jaǵdaıy jaqsy. Fýnksıonaldy tósek oryndar reanımasııa ǵana emes, jeke palatalarda da tur.
Perzenthana bólimindegi apparattar da saqadaı saı. О́zgesin aıtpaǵanda, zamanaýı kompıýterlik tomografııa apparaty arqyly jatyrǵa bitken balanyń úsh aıdan soń júrek soǵysyna deıin teksere alady. Mundaı qurylǵy ár aýylda bolsa, bolashaq analar qalaǵa sabylmas edi. Dárigerlerdiń aıtýynsha, aýdandaǵy júkti áıelderdiń barlyǵy jiti qadaǵalaýda. Bosanar aldynda KT-ǵa túsirip, densaýlyǵyn tolyq tekseredi. Eger sábıdiń aı-kúni jetpeı týǵan jaǵdaıda sońǵy úlgidegi kývezge salady. Burynnan beri munda júktiligi I deńgeıli áıelderdi bosansa, endi II deńgeıge kóshpek. Deńgeı dep eseptep otyrǵandary, qaýiptiliktiń dárejesi. Ekinshi deńgeıge kóshse, bosaný kórsetkishi de kóbeıedi dep topshylaıdy ózderi. Onyń ústine, mundaǵy mamandar bilikti, bilimdi. Aýdanda tek anestezıolog, hırýrg sekildi dárigerler ǵana jetkiliksiz. Alaıda bul búgin-erteń sheshiletin másele. Aýdan basshylyǵy qajetti mamandardy tartý úshin bar múmkindikti qarastyryp jatyr.
– Aýdandyq aýrýhananyń jaı-kúıi jaman emes. Árıne, jetpeı jatqan dárigerler bar. Máselen keıbir jaǵdaıda aýrýhanaǵa eki-úsh kisi túsedi. Sol kezde hırýrg, anestezıolog sekildi mamandardyń tapshylyǵy birden seziledi. Bir hırýrg kúni-túni jumys isteı almaıdy ǵoı. Sonymen qatar okýlıst, teri dárigeri kerek. Uzyn sany aýdanymyzǵa bes dáriger qajet, – deıdi Samar aýdandyq aýrýhanasy bas dárigeriniń orynbasary Gúlafıra Shapatova.
Samar aýdanyna dárigerler ǵana emes, ózge de mamandyq ıeleri jetkiliksiz. Ol úshin aýdan ortalyǵynda turǵan bes qabatty turǵyn úıdi kúrdeli jóndeýden ótkizý josparda bar. Aýdan ákiminiń aıtýynsha, bos turǵan bes qabatty turǵyn úı ákimdiktiń balansynda. Kelesi jyly jóndeý jumystary bastalady.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń ókimimen Samar jeke aýdan bolyp quryldy. Atqaryp jatqan jumysymyz qarqyndy. Qazir bólimderdi zańdastyrý jumysy júrgizilip jatyr. Aýdannyń bıýdjetin bekitip, josparlap qoıdyq. Eki ǵımaratty jóndeý úshin oblystyq bıýdjetten 347 mln teńge bólindi. Onyń biri aýdan ákimdiginiń ǵımaraty bolsa, ekinshisi qatar turǵan poshta baılanysynyń ǵımaraty. Búkil memlekettik mekemeler osy eki ǵımaratqa ornalastyrylady, – deıdi aýdan ákimi Radjan Qaıyrhanuly.
Sonymen qatar aýdanda týrızmdi damytýdyń keshendi josparyn jasap, ınvestısııa tartýdy da oılastyryp otyr. Aıtyp ótkendeı, Samar Buqtyrma sý qoımasynyń jaǵalaýynda jatyr. Jazǵy týrızmdi damytýǵa óte qolaıly oryn. Odan bólek, jerasty baılyqtarynan da kende emes. Jýyqta taý ken kombınaty ekinshi zaýytyn iske qosyp, aýdan halqyn jumysqa tartyp jatyr. Qazir maýsymdyq jumys bolsa, kelesi jyly jyl kóleminde jumys isteıdi. Sondaı-aq 2023 jyly «Kaskad» fırmasy altyn óndirý zaýytynyń qurylysyn qolǵa almaq. Aýdan ákiminiń sózine qaraǵanda, olar aýdanǵa 3,5 mlrd teńge ınvestısııa quıamyz dep otyr.
2022-2026 jyldarǵa arnalǵan aýdannyń keshendi damytý jospary bekitilipti. Bastysy, aýdan ortalyǵyndaǵy sý qubyrlaryn jóndeý, joldarǵa asfalt tóseý, jaryq shamdardy jańalaý, odan bólek aýdan ortalyqtaryndaǵy saıabaqtardy jóndeý jumystary josparda bar.
– Aýdanda ortalyqtandyrylǵan qazandyq joq. Biraq ár mekemeniń óz qazandyqtary bar. Jylytý maýsymyna 100 paıyz daıyn. Kómir jetkizilgen. Jylý qazandyqtaryna jóndeý jumystary júrgizildi. Ortalyqtandyrylǵan modýldi jylý qazandyqtaryn ornatýdy 2024 jyldary qolǵa alamyz. Al qysqy qar tazalaýǵa tehnıkalar daıyn. Bul úshin bıýdjetten qarjy bólindi, – dep aýdan ákimi aldaǵy ýaqyttaǵy birqatar josparymen bólisti, atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy.
Toǵyz joldyń torabyndaǵy Samar aýdany aýyl sharýashylyǵy shalqyǵan óńir deımiz. Ras, Samar aýylynyń ózinde ǵana 32 sharýa qojalyǵy bolsa, aýdan kóleminde 403 qojalyq sharýasyn dóńgeletip otyr. Alaıda halyq sanynyń burynǵydan edáýir azaıyp ketkeni ókinishti. Statıstıkalyq derekke súıensek, 8 aýyldyq okrýgti qosqanda 12 myń ǵana adam turady. Bul – búgingi kórsetkish. 1997 jyldary Samardan kóshken el qaıtyp oralsa, jumysshy kúshteri tartylsa, halyq sany burynǵy kórsetkishke jetpese de taıap qalatyn shyǵar. «Kindik qanyń tamǵan jerge mańdaı teriń de tamsyn» demekshi, Samar óńirinde týǵan jastar, aýdan úshin, aýdannyń aıaqtanýy úshin eńbek etýge kúsh salady degen úmittemiz.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Samar aýdany
