«Osylaısha, sýbsıdııalar maqsatty bola alady, al taýarlardy jetkizý men óndiristiń tabystylyǵy aıtarlyqtaı serpin alady. Iаǵnı báseke men suranys arqyly baǵa turaqtandyrylýy kerek. Ulttyq bank 2023 jyly ınflıasııany tómendetý, 2025 jyldan bastap orta merzimdi maqsattardy oryndaý úshin suranysty usynyspen teńgerimdi etý jáne ekonomıkanyń qyzyp ketýin boldyrmaý úshin bazalyq mólsherlemeni kóterý arqyly aqsha-kredıt sharttaryn kúsheıtip otyr. Tómen ınflıasııa deńgeıin targettep, oǵan qol jetkize bilý qajet. Bul makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etip qana qoımaı, sharýashylyq júrgizýshi sýbektilerdiń ınflıasııalyq kútýlerin maqsatty kórsetkishke jaqyndatady», deıdi A.Baımaǵambetov.
Onyń sózine qaraǵanda, elimizde saýda salasy turaqty marja men tabystylyqqa ıe: baǵa bazalyq mólsherleme ózgermese de ósedi. Máselen, saýda salasyndaǵy naqty sektordyń monıtorıngi boıynsha III toqsandaǵy satýdyń tabystylyǵy 21,3 paıyz bolǵan. Ulttyq banktiń baǵalaýynsha, 25 paıyz. Turaqty suranysqa baılanysty baǵa ósýiniń júktemesi qarapaıym tutynýshylarǵa aýyr tıip otyr. Ulttyq bank ókili baǵa mólsherlemege baılanysty ósip otyrmaǵanyn, bazalyq mólsherlemeniń kóterilýi ınflıasııanyń ósýin qalyptastyrmaıtynyn jetkizdi.
«Qazir bólshek saýdanyń naqty ósýin shektep otyrǵan negizgi sebepterdiń biri – ınflıasııanyń joǵary bolýy. Bul qyzmetkerlerdiń jalaqysyn ındeksasııalaýdy talap etedi, josparlaýdy qıyndatady, suranysty tejeıdi jáne saıyp kelgende, bıznes marjasy men onyń tabystylyǵynyń tómendeýine ákelýi múmkin», dedi ol.
Inflıasııa ósimine túrtki bolǵan ishki negizgi sebep – joǵary ınflıasııalyq kútýler.
– Kóshi-qon júıesindegi qarbalas ta belgili bir deńgeıde áser etti. Sonymen qatar birshama jańa tutynýshy paıda boldy. Bul – jalǵa alý baǵasynyń aıtarlyqtaı ósýine, sondaı-aq azyq-túlik pen birqatar qyzmetke suranystyń artýyna sebep boldy. Ortasha kútiletin ınflıasııa qazan aıynda joǵarǵy shek sanalatyn 18,3%-ǵa kóterildi. Sonyń áserinen halyq taýardy osy jerden jáne sol boıda satyp alýǵa tyrysyp baqty. О́ıtkeni kópshilik erteń onyń qymbattaı túsetinine senimdi edi. Bul – suranysty yntalandyrady, al suranys turaqty bolsa, tutynýshylar baǵany kóterý arqyly shyǵyndardy óte ońaı ósiredi. Osy aıada tutynýshylyq nesıeler kóbeıdi, bıýdjet shyǵystary ındekstelip, jalaqy ósti. Bul da ınflıasııalyq úrdistiń kúsheıýine jol berdi, – dep túsindirdi Ulttyq bank ókili.
Qazirgi ýaqytta jetkizý tizbeginiń buzylýy da saýda qatynastaryna aýyr saldaryn tıgizip jatyr. Úırenshikti marshrýttardan bas tartý kerek, jańa jetkizý jelilerin salý kerek, ol qymbatqa shyǵýy da múmkin. Sol kezde suranysqa saı tıisti usynys bolmaı qalýy ǵajap emes, bul óz kezeginde ınflıasııanyń ósýine alyp keledi.
«Osy kúnge deıingi baǵa ósiminiń basym jaǵy syrtqy faktorlarmen baılanysty. Onyń ishinde jekizý tizbegindegi irkilister, baǵamnyń aýysý nátıjesi, azyq-túlikke, qýat kózine, qyzmetterge syrtqy baǵanyń joǵary bolýy. Bul turǵyda áser etýshi negizgi kúsh – syrttan ekenin uǵyný kerek. Bıyl ınflıasııanyń qarqyndy túrde jedeldeýi osyǵan baılanysty boldy. Sondaı-aq ınflıasııanyń ósý qarqyny el ishindegi faktorlarǵa da baılanysty. Inflıasııanyń syrtqy bóliginde laýlap janǵan alaýdy elestetip kórińizshi, oǵan joǵary ınflıasııalyq kútýler, tutynýshylyq baǵyttaǵy nesıeleý jáne sozylmaly fıskaldi ımpýls sekildi ishki faktorlar da tamyzyq bolady. Bular bolmasa, ınflıasııanyń qarqyny áldeqaıda tómen ári ony tezirek turaqtandyrýǵa bolar edi. Mysaldy kóptep keltirýge bolady. Inflıasııa barlyq elde ósip jatyr, alaıda onyń ár elde qarqyny árqalaı», deıdi tóraǵa orynbasary.
Osy rette ınflıasııalyq kútýdiń ne ekenin túsinip alý jón sekildi. Iаǵnı bul halyqtyń erteńgi kúngi qymbatshylyqty oılap alańdaýy. Soǵan oraı áreket jasap, jospar túzýi. Eger halyq erteń de qymbatshylyq bolady dep taýarlardy búgin molynan alyp tastaýǵa kóshse, onda satýshylar baǵany sózsiz kóteredi. О́ıtkeni onyń taýaryna degen suranys bar. Kásipte de solaı. Bıznes bolashaqta joǵary ınflıasııany kútetin bolsa, ol óz josparlaryna kútiletin shyǵyndardy jabý úshin satý baǵasyna tıisti túzetý engizedi jáne óziniń ınvestısııalyq josparlaryn belgisizdik deńgeıi joǵary ortada qurady. Ertesine, rasymen baǵa qymbattaıdy. Inflıasııa týady. Sondyqtan Ulttyq bank ekonomıkadaǵy osy prosesterdi baqylaý úshin úı sharýashylyqtary men fırmalardyń ǵana emes, sonymen qatar kásibı makroekonomısterdiń de kútýlerin zertteıdi.
«Sońǵy alynǵan málimetterge súıensek, barlyq monıtorıng sýbektileriniń kútýleri ósti. Úı sharýashylyqtary bir jyldan keıin ınflıasııa ortasha eseppen 18,3% bolady dep kútedi. Bul – barlyq baqylaý kezeńindegi eń joǵary kórsetkish. IV toqsanda fırmalardyń kvanttalǵan kútýleri 17,6%-ǵa deıin ósti, bul da eń joǵary mán. Makroekonomıster de óz boljamdaryn jańartty – keler jylǵy ınflıasııanyń ortasha kútýleri 11%-ǵa deıin joǵarylady. Parametrler ekonomıkadaǵy psıhologııalyq ahýaldyń ınflıasııaǵa beıim ekenin, al ınflıasııa turaqtanady degenge halyq pen bıznestiń senimi tómen ekenin kórsetedi. Osyǵan baılanysty ınflıasııalyq kútýdi tómendetý úshin kúshti, ashyq, esep beretin jáne táýelsiz aqsha-kredıt saıasatyn júzege asyrý arqyly senimge ıe bolý qajet», deıdi A.Baımaǵambetov.
