Salyq jeńildigi qaı salalardy qamtıdy?

Jalpy otyrysty ashqan Senat Tóraǵasy elimizde ótken Prezıdent saı­laýynyń qorytyndysyna toqtaldy. Palata Spıkeri Qazaqstan damýdyń jańa kezeńine qadam basqanyn jáne Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń saılaý aldyndaǵy baǵdarlamasynda belgilep bergen mańyzdy mindetterdi iske asyrý úshin Parlament aýqymdy jumys atqarýy qajet ekenin aıtty.

«Memleketimiz úshin asa mańyzdy kezeńde halyq óz tańdaýyn jasap, daýys berdi. Osylaısha, el azamattary Memleket basshysynyń strategııalyq bastamalary men Ádiletti Qazaqstan qurý baǵdaryna biraýyzdan qoldaý bildirdi. Otandyq jáne halyqaralyq baıqaýshylar saı­laýdyń ulttyq zańnamalar men osy baǵyttaǵy halyqaralyq standarttarǵa saı ótkenin málimdedi. Bul saılaý Qazaq­stannyń damýdyń jańa kezeńine qadam basqanyn aıǵaqtaıdy. Endi aldymyzda Prezıdentimiz aıqyndap bergen mańyzdy mindetterdi iske asyrý jolyndaǵy aýqymdy jumys kútip tur. Sondyqtan bárimiz birge saılaý al­dyndaǵy baǵdarlamada kórsetilgen ba­symdyqtardy tabysty júzege asyrýymyz qajet», dedi Máýlen Áshimbaev.

Otyrys barysynda senatorlar «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń kodeksine (Salyq kodeksi) jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn eki oqylymda qarap, qabyldady. Bul zań elimizdiń salyq júıesin odan ári jetildirýge arnalǵan.

Jańa túzetýlerdiń qatarynda eńbek­aqy tóleý qoryna júktemeni azaıtý jáne biryńǵaı tólemdi engizý týraly nor­ma bar. Mundaı shara mıkro jáne sha­ǵyn bıznes sýbektilerine qazirgideı eń­bekaqy tóleý qorynan 34,5 paıyzdyń ornyna 2023 jyldan bastap 2028 jylǵa deıin birtindep 26,3 paıyzǵa deıin óse otyryp, 20 paıyzdyq biryńǵaı tólemdi tańdaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq zań aıasynda osy jyldyń 1 qyrkúıegine deıin Qazaqstanǵa ákelingen avtomobılderdi paıdalaný jáne bastapqy tirkeý úshin bir jolǵy tártippen 200 myń teńge mól­sherinde biryńǵaı alym tóleý tártibi qarastyrylǵan.

«Memleket basshysy ótken jylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda jıyn­tyq júktemeni azaıta otyryp, mıkro jáne shaǵyn bıznes úshin eńbekaqy tó­leý qorynan alynatyn biryńǵaı tó­lemdi engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Qa­zirgi ýaqytta eńbekaqy qorynan mólsherlemeleri, esepteý bazalary ártúrli birneshe tólem tólenedi. Bul tólemderdi bir tólemge biriktirý usy­nylady. Áleýmettik aýdarymdar mól­sheri qyzmetkerlerge tólenetin bolashaq tólemderge áser etetindikten, júktemeni jeke tabys salyǵy esebinen tómendetý kózdelip otyr.

Biryńǵaı mólsherleme mindetti zeı­netaqy jarnalaryn engizýdi jáne áleýmettik aýdarymdar mólsherlemesiniń ósýin eskeredi. Tólemdi arnaýly salyq rejimderindegi mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektileri erikti negizde qoldanatyn bolady. Soma biryńǵaı jıyntyq tólem tetigine uqsas bólinedi. Osylaısha, bir­yńǵaı tólem salyqtar men eńbekaqy tólem­derin esepteýdi jeńildetip qana qoımaı, salyq júktemesin azaıtýǵa da múmkindik beredi», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov.

Sondaı-aq salalyq zańnamalarǵa túzetýler engizilmek. Konstıtýsııalyq sottyń qurylýyna baılanysty Konstı­týsııalyq sotqa júgingen kezdegi memle­kettik bajdy belgileý jáne halyqtyń áleýmettik osal toptaryn bosatý qaras­tyrylǵan.

«2024 jyldan bastap memlekettik balansty júrgizý toqtatylady. Qorlar jańa júıe boıynsha baǵalanady. Osyǵan baılanysty paıdaly qazbalardy óndi­rý salyǵyn salý obektisin ózgertý usy­ny­lady. Túzetýlerdiń kelesi, úshinshi blogi otandyq taýar óndirýshilerdi yn­ta­landyrýǵa baǵyttalǵan. Balyq aýlaý kásip­oryndary balyqty óńdeý kezinde qosylǵan qun salyǵyn 70 paıyzǵa azaı­­týy týraly norma kózdelgen. Qa­zir mundaı jeńildikti balyq ósirýshi qoja­lyqtar qoldanady.

Qant óndirisin yntalandyrý úshin shıki qant ımportyn qosylǵan qun saly­ǵynan bosatý, sondaı-aq qant óndirý­shiler úshin qosylǵan qun salyǵy boıyn­sha jeńildiktiń qoldanylý merzimi uzartylmaq. Kelesi norma tazartylǵan altyndy satýǵa qatysty. Qazir Ulttyq bankke mundaı altyndy satý qosylǵan qun salyǵynan bosatylady. Osy norma altyndy zergerlerge de satý kezinde qoldanylady», dedi Á.Qýantyrov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, budan bólek elektr jelilerin, kólik júıesin odan ári damytýǵa qatysty da ózgerister qaras­tyrylǵan. Máselen, temir jol kó­ligi sa­lasynda nóldik tarıfti qoldana otyryp, jolaýshylar tasymaldaýshylaryna magıstraldyq temir jol jelisi qyzmetterin kórsetý kezinde salyq salý máselelerin retteý kózdelgen.

«Azamattyq avıasııa salasynda sertıfıkattar bergeni úshin alymdardy alyp tastaý boıynsha normalar en­gizi­ledi. О́ıtkeni qyzmetterdi ózin-ózi qar­jylandyratyn uıym kórsetedi. Son­daı-aq tranzıttik áýe kemelerine janarmaı quıý kezinde qosylǵan qun salyǵynyń nóldik mólsherlemesin qoldanýdy keńeıtý usynylady. Qazir jeńildikti tek áýejaılar qoldana alady. Avtomobıl tasymaldaryn damytý úshin shyǵarylǵan jyly 7 jyldan aspaıtyn ershikti tartqyshtar bastapqy tirkeý úshin alymnan bosatylady», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysynyń pikirine súıensek, chek bermeý faktileri týraly habarlaǵany úshin syıaqy alý, ıpo­tekalyq kredıt boıynsha bereshekti esepten shyǵarý, jaldaý qunyn tómendetý jáne turǵyn úıdi jalǵa alýǵa bıýdjettik sýbsıdııalar alǵan kezdegi salyqtyq táýekelder alynyp tastalady. Sondaı-aq salyqtyq ákimshilendirýdi ońaılatý, naqtylaý jáne redaksııalyq sıpattaǵy normalar bar.

«Qabyldanǵan zań ınvestısııa tartýǵa jáne bıznes ortany damytýǵa qosymsha quqyqtyq jaǵdaı qalyptastyrady. Atap aıtqanda, jekelegen salalarda qosylǵan qun salyǵy boıynsha jeńildikter berý arqyly óndiristi yntalandyrý kózdelip otyr. Jańa normalar eńbekaqy qoryna júktemeni azaıtýǵa múmkindik beredi. Bul – Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrýǵa arnalǵan shara. Aldaǵy ýaqytta osy zań halyqqa jáne bızneske kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men deńgeıin kóterýge múmkindik beredi dep senemiz», dedi zań jóninde pikir bildirgen Máýlen Áshimbaev.

Sondaı-aq el aýmaǵyna 2022 jylǵy 1 qyrkúıekke deıin ákelingen avtomo­bılderdi zańdastyrý kezinde bastapqy tirkeý úshin 200 myń teńge somasynda alym mólsherlemesin belgileý eskerilgen. Bul bastama Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes júzege asyp otyr.

«Elektr turmystyq tehnıkany ón­dirý boıynsha jeńildikter naryqqa qosymsha ınvestorlardy tartyp, joǵary mýl­tıplıkatıvtik áser beredi. Bul óndiristik alańdardy ornalastyrýdy ulǵaıtýǵa oń áser etedi. 2022 jylǵy 1 qyrkúıekke deıin ákelingen avtomobılderdi zańdastyrý maqsatynda alǵashqy tirkegeni úshin biryńǵaı alymnyń belgilenýi 300 myńǵa jýyq avtokólikti esepke qoıýǵa jaǵdaı jasaıdy, sondaı-aq osy avtomobılder boıynsha kólik quraldaryna salynatyn salyq jergilikti bıýdjetti tolyqtyrady. Tutastaı alǵanda atalǵan zań jobasy salyq tóleýshilerge, memlekettiń múd­delerine, sondaı-aq el ekonomıkasyna oń áserin tıgizedi dep esepteımiz», dedi senator Ǵumar Dúısembaev.

Sonymen qatar Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kólik jáne jer qoınaýyn paıdalaný máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn eki oqylymda qarady. Jan-jaqty talqylaý nátıjesinde sena­torlar qujatty konseptýaldy túrde qol­daıtyndaryn bildirip, oǵan óz tolyq­tyrýlaryn engizdi jáne Májiliske qaı­tarý jóninde sheshim qabyldady.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaevtyń aıtýynsha, zań jobasy aıasynda joldaǵy kólik baqylaýyn avtomattandyrý, teńiz kóligi boıynsha halyqaralyq sharttardyń normasyn iske asyrý, temir joldaǵy jáne kemelerdegi oqıǵalardy tergeý tár­tibin jetildirý, elimizdiń zańnamasyn Halyq­aralyq Azamattyq avıasııa uıymy men Eý­ropalyq odaqtyń avıasııalyq talap­taryna sáıkes keltirý, áýeaılaq aýma­ǵynda qyzmet kórsetýge ruqsat alý mehanızmin retteý qamtylǵan.

«Azamattyq avıasııa salasyndaǵy zańnamaǵa tıisti ózgerister engizý usy­nyldy. Ushqyshsyz (pılotsyz) ushý apparattaryn paıdalaný prosesin retteý jónindegi normany engizý, ıaǵnı sertıfıkattaý rásimin engizý, qashyqtan sáıkestendirýge qoıylatyn talaptardy belgileý jáne olardy paıdalaný aımaqtaryn aıqyndaý eskerilgen. Son­daı-aq «pılotsyz avıasııalyq júıe» jáne «pılotsyz áýe kemesi» uǵym­dary engiziledi. Zań jobasynda aza­mat­­tyq avıasııa salasyndaǵy ýáki­letti uıymnyń birinshi basshysyna júk­telgen mindetterdi oryndaý boıynsha jáne avıasııa ınspektorlarynyń ózde­riniń qyzmettik mindetterin tıisti oryndamaǵany úshin jaýapkershiligi qarastyrylǵan», dedi mınıstr.

Sondaı-aq Palata otyrysynda Premer-Mınıstrdiń birinshi orynba­sary Roman Sklıar aýyldyq aýmaq­tardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna jáne aýyl sharýashylyǵyn damy­týdyń perspektıvalaryna qatys­ty máseleler boıynsha Senattyń parla­menttik tyńdaýlarynda ázirlengen usy­nymdardyń oryndalýy týraly aqparat berdi.

Máýlen Áshimbaev senatorlar ja­saǵan usynymdardyń oryndalý barysyn baqylaıtyn bul format jańadan qoldanylyp kele jatqanyn atap ótti. Mundaı qadam qoǵammen tıimdi keri baılanys ornatýǵa, usynymdardyń oryndalýyn qadaǵalaýǵa jáne ony baǵalaýǵa múmkindik beredi.

Senat Tóraǵasy bul salada aýqymdy jumys atqarylǵanymen, aýyldyq aýmaq­tar men agroónerkásip keshenin damytýǵa qatysty naqty máseleler bar ekenine nazar aýdardy.

«Aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtý, olardyń ómir súrý sapasy men áleýmettik qyzmetterge qoljetimdiligin arttyrý baǵytynda sheshimin tappaǵan problemalar bar. Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda jáne saılaý aldyndaǵy baǵdarlamasynda aýyl sharýa­shylyǵy men aýyldyq óńirlerdi damytý elimizdiń aldynda turǵan mańyzdy mindetterdiń biri ekenin naqty aıtty. Bul rette Parlament pen Úkimet aýyl turǵyndarynyń máselelerin sheshý maqsatymen qolǵa alynǵan jumysty odan ári jandandyrǵan jón. Aýyldyq aýmaqtarda áleýmettik máselelermen qatar, taza aýyzsýmen qamtamasyz etý, ınfraqurylymdy jetildirý sııaqty min­detter aıryqsha mańyzǵa ıe. Son­dyqtan aýyl­dardy gúldendirý, aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytý Úkimet pen Parlamenttiń jumysyndaǵy negizgi basymdyq bolýy kerek», dedi Máýlen Áshimbaev.

Palata otyrysynda senatorlar ózde­riniń depýtattyq saýaldaryn da jol­­dady. Aqmaral Álnazarova birqa­tar iri medısınalyq ǵylymı-zertteý ıns­tıtýttarynyń, onyń ishinde akýsherlik, gınekologııa jáne perınatologııa ǵy­lymı ortalyqtarynyń materıaldyq-teh­nıkalyq jabdyqtalýy tómen deńgeıde ekenin aıtyp, alańdaýshylyq bildirdi.

Dáýren Ádilbekov elimizdegi sapasyz joldar máselesin kóterip, «Qaraǵandy – Balqash» avtojolynyń tehnıkasy men qurylys merzimindegi buzýshylyqtarǵa qatysty narazylyǵyn jetkizdi. Sovetbek Medebaev Ulytaý oblysyna qarasty qalalardaǵy apatty jáne tozyǵy jetken turǵyn úı problemalaryna nazar aýdardy. Ol osyndaı turǵyn úı ıelerine qatysty máselelerdi sheshýge jáne tó­tenshe jaǵdaılar qaýpin azaıtýǵa ar­nalǵan naqty sharalar usyndy.