Suhbat • 01 Jeltoqsan, 2022

Sarapshy 5G zııany jaıynda: Bolashaqta sáýlelenýdiń teris áseri bolmaýy múmkin

219 ret kórsetildi

Sońǵy kezde uıaly baılanystyń jańa besinshi býyny - 5G-diń zııany týraly qyzý pikirtalas úzilmeı keledi. Biz osy másele boıynsha mamannyń pikirin suraýdy jón kórdik. QR Prezıdenti Is Basqarmasynyń Saraptama ortalyǵynyń sanıtarlyq-hımııalyq zertteýler bóliminiń sarapshysy Inara Ishanova suraqtarymyzǵa jaýap berdi.

- Inara, sálemetsiz be?! Búginde 5G uıaly baılanysynyń zııany týraly pikirler ekige bólingen. Biri onyń joǵary jyldamdyǵyn atap, tek utymdy jaqtaryn ǵana kórse, endi biri ony jappaı paıdalaný úshin qaýipti dep sanaıtyn túrli teorııalardyń jaqtaýshylary kórinedi. Inara, eń aldymen 5G ne ekenin túsindirip berseńiz?

- 5G degen kezde, adamdar onyń derekterdi tasymaldaýdyń jyldamdyǵy men ınternetke baılanysty ekenin birden túsinedi. Kóptegen adamdarda 5G degen sóz túsinbeýshilik pen aqparattyń jetkiliksizdigine baılanysty belgili bir tolqýlar týdyrady.

Besinshi býynnyń jelileri jeliniń ótkizgishtik qabiletin arttyrady, ıaǵnı qazirgi ýaqyttaǵy eń negizgi máselelerdiń biri − gadjet sanynyń kóbeıýi arqyly júktemeniń shekten tys artyp ketý máselesin sheshedi. 5G-diń arqasynda jeliniń ótkizgishtik qabileti 100 ese artady.

Sondaı-aq bul jeliniń jaýap berý jyldamdyǵyna da áser etedi, ıaǵnı jeliniń keshigý ýaqytyn 1 ms-qa deıin qysqartady. Kidiristiń múldem bolmaýy jańa býyn jelileriniń negizgi sıpattamalarynyń biri bolyp sanalady.

5G tehnologııasy ıonǵa aınaldyrmaıtyn qasıeti bar elektromagnıttik sáýlelendirýge (EMS) jatady.

- Bul uıaly baılanystyń sıpattamalary jaıly bildik. Al EMS degenimiz ne jáne onyń adamǵa qandaı áseri bar ekendigin qarapaıym tilmen túsindire alasyz ba?

- Elektromagnıttik sáýlelený ıondaýshy jáne ıonǵa aınaldyrmaıtyn sáýle bolyp eki túrge bólinedi. Olardyń negizgi aıyrmashylyqtaryn túsiný úshin men sáýlelenýdiń eki túrine de mysal keltireıin – ıondaýshy sáýlelenýge gamma-sáýlelený, radıasııalyq sáýlelený jatady. Ionǵa aınaldyrmaıtyn sáýlelenýge − uıaly telefondardan, mıkrotolqyndy peshterden, teledıdarlardan jáne basqa da turmystyq tehnıkadan shyǵatyn sáýlelenýler jatady.

Máselen, sáýlelenýdiń bir túri densaýlyqqa orny tolmas zııan keltirip, radıasııalyq jáne onkologııalyq aýrýlar týdyrýy múmkin bolsa, al ekinshisinen – temperatýrany kóterýden basqa áseri bolmaıdy.

Bizdiń páterlerimizde ıonǵa aınaldyrmaıtyn sáýlelenýdiń barlyq kózderi bar desek bolady. Sonyń nátıjesinde, sońǵy ýaqytta turmystyq tehnıkanyń adam densaýlyǵyna áseri týraly kóptegen teorııalardyń oryn alǵany da ras.

- Mıkrotolqyndy pesh te EMS kózine jatady ǵoı demek, túsinikti. Ol paıda bolǵannan beri onyń aınalasynda mıkrotolqyndy peshterdiń adam aǵzasyna áseri týraly kóptegen teorııalar paıda boldy. Solar jaıly aıta ketseńiz.

- Taǵamdy mıkrotolqyndy peshte qyzdyrý onyń sapasyna áser etedi jáne tipti zııan tıgizedi degen pikir bar. Men bul mıfti joıǵym keledi. Zamanaýı peshter halyqaralyq jalpy qabyldanǵan standarttardy eskere otyryp jasalatyndyqtan, bul qurylǵynyń zııany shamaly bolady. Biraq peshten kishkene bolsyn elektromagnıttik sáýlelený shyǵatynyn umytpaǵanyńyz jón. Sondyqtan pesh jumys istep turǵan kezde oǵan jaqyn turýdyń qajeti joq.

- Mıkrotolqyndy peshter týraly biraz nárse bildik, endi uıaly telefondar týraly ne aıta alasyz?

- Biz áriptesterimizben birge bir tájirıbe júrgizip, túrli telefon óndirýshileriniń, sondaı-aq symsyz qulaqqaptardan bólinetin elektromagnıttik sáýlelenýlerdi ólshedik. Tájirıbe nátıjesinde telefondardyń barlyq modelderinde bir-birinen onsha erekshelenbeıtin shaǵyn elektromagnıttik sáýlelený bar ekendigi anyqtaldy. Biraq telefon óship turǵan kezde de onyń belgili bir fony bolady. Qulaqqaptarǵa keletin bolsaq, barlyǵynyń súıikti «alma ónimderiniń», qytaı brendterimen salystyrǵanda elektromagnıttik sáýlelenýi aıtarlyqtaı tómen boldy. Ár túrli brendterdiń elektromagnıttik sáýlelený normalary bar. Osyǵan súıene otyryp, tutynýshy brend úshin artyq tólem jasaı otyryp, EMS deńgeıiniń tómen bolǵandyǵy úshin de tóleıdi degen qorytyndy jasaýǵa bolady. Sondaı-aq symsyz qulaqqaptardy kóp paıdalanbaýǵa keńes beremin. Negizgi áser etýshi faktor – qurylǵyny uzaq ýaqyt paıdalaný.

- Sizder qyzyqty tájirıbe jasaǵan ekensizder. Men telefondy únemi janymda ustaımyn, ásirese tósekke jatqan kezde de janymda jatady. Ol jerde oıatqyshym bar, onyń ústine keıbir mańyzdy habarlamalardy jiberip alýdan qorqamyn. Jalpy, uıaly telefonnyń janynda uıyqtaý zııandy ma?

- Taǵy da qaıtalap aıtamyn, ýaqyt negizgi áser etýshi faktor bolyp sanalady jáne uıqy ortasha eseppen 6-8 saǵatqa sozylatyndyqtan, telefondy jetkilikti qashyqtyqta ustaǵan durys. Biraq taǵy da aıta ketetin jaıt − uıaly telefondar salystyrmaly túrde jaqynda paıda bolǵandyqtan olardyń zııany jaıly naqty jaýap berý úshin jetkilikti ýaqyt ótken joq. Ázirge ǵalymdar jaýap izdep jatqan kezde, meniń oıymsha, uıyqtar aldynda telefondy árirek qoıý kerek.

- Uıaly telefondardy paıdalaný boıynsha taǵy qandaı usynystaryńyz bar?

- Eń aldymen, uıaly telefondy paıdalaný ýaqytyn qysqartý kerek. Sonymen qatar uıaly telefondardy ómirlik mańyzdy organdardyń janynda ustamaý kerek. Qýattaý kezinde telefonmen sóılesýdiń qajeti joq, óıtkeni qýattaǵysh qurylǵydan belgili bir EMS bólinedi, olar bir-birine jamalyp, sáıkesinshe onyń áseri de artady.

- О́te qyzyqty aqparat, sonymen,  5G tehnologııasynyń zııany týraly ne aıta alasyz?

5G jaqynda ǵana paıda bolǵandyqtan, EMS-tiń zııany týraly áli naqty pikir joq. Uzaq merzimdi perspektıvada sáýlelenýdiń áserin túsiný úshin birneshe urpaq almasýy qajet. Bálkim, bolashaqta sáýlelenýdiń bul túri tek paıdaly bolyp, teris áseri bolmaýy da múmkin.

- Qyzyqty áńgime úshin raqmet!

Sońǵy jańalyqtar

Kadetke qajetti taǵylymdama

Qoǵam • Búgin, 21:10

Áskerı topograf

Qoǵam • Búgin, 21:08

Bir jylda 100 kitap oqyǵan

Qoǵam • Búgin, 21:00

Kúı rýhy asqaqtaǵan kesh

О́ner • Búgin, 20:59

Kedergi fılosofııasy

Rýhanııat • Búgin, 20:55

Ánniń túpnusqa aty – «Qarakóz»

Tarıh • Búgin, 20:51

Dýblıajdyń darabozy

О́ner • Búgin, 20:48

Bizdiń Lıýı-Ko

О́ner • Búgin, 20:46

Shoqan beınesindegi Saǵı

Kıno • Búgin, 20:44

О́mirmen qoshtasý áni

О́ner • Búgin, 20:42

Rýh

Sport • Búgin, 20:38

Ekotýrızmge – aıryqsha kózqaras

Týrızm • Búgin, 20:36

Taý shańǵysyn qalaıtyndar kóp

Qysqy sport • Búgin, 20:34

Túsimniń kózi – týrıstik jarna

Týrızm • Búgin, 20:31

Bap kem be, baq kem be?

Boks • Búgin, 20:27

Búırektegi tasty alýdyń jańa tásili

Medısına • Búgin, 20:20

Kóne qumyra jáne kesteli teri

Jádiger • Búgin, 20:14

Balǵyn qalamgerler baǵaly syılyq aldy

Aımaqtar • Búgin, 20:13

Fınalda joly bolmady

Tennıs • Búgin, 20:11

Álem kýboginde júlde aldy

Sport • Búgin, 20:08

Tórt ret tize búktirdi

Hokkeı • Búgin, 20:07

Shymbulaqtaǵy órt sóndirildi

Aımaqtar • Búgin, 13:18

Shymbulaqtaǵy restobardan órt shyqty

Aımaqtar • Búgin, 11:05

Uqsas jańalyqtar