Aqtóbe – tabıǵı qazba baılyqtary mol óńir. Onyń ústine Reseımen ortaq shekaramyz 1 myń shaqyrymǵa jýyqtaıdy. Bizdiń oblysty toǵyz joldyń toraby dese de bolǵandaı. Iаǵnı, kólik qatynasy jaqsy damyǵan, alys-jaqyn sheteldermen barys-keliske yńǵaıly. Bir sózben aıtqanda, ekonomıkasy qarqyndy damyp kele jatqan, ınvestısııa salýǵa birden-bir qolaıly óńir bolyp tabylady. Sondyqtan da, sheteldik ınvestorlar osynda qarjy salyp, jumys isteýge yntaly. Munyń ózi óńir ekonomıkasynyń burynǵydan da ilgerileýine yqpal eter faktor ekeni sózsiz.
Ústimizdegi jyldyń qańtar-naýryz aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 61,9 mıllıard teńge qurady. Bul ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 0,5 paıyzǵa kóp. 2014 jyldyń qorytyndysy boıynsha negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııa kólemi 2013 jyldyń deńgeıi shamasynda bolady dep boljanýda. Sonymen birge, ústimizdegi jyly Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda keminde on joba júzege asyrylady dep kútilýde. Sondaı-aq, shaǵyn jáne orta bıznes nysandary paıdalanýǵa beriletin bolady. Bul, ınvestısııa salýdy ótken jylǵy deńgeıge jetkizýge múmkindik beredi.
Oblystyq ákimdik ıntegrasııalyq úderisterdiń tıimdi jumys isteýi úshin barlyq jaǵdaıdy týǵyzýda. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy múmkindikterdi tıimdi paıdalanýdy ómirdiń ózi alǵa tartyp otyr. Munyń ózi ekonomıkany damytýǵa serpin beredi. Oblys aýmaǵynda Reseı jáne Belorýssııa kompanııalarymen birlesken 250-den astam kásiporyn tirkelgen. О́tken jyly oblystyń Keden odaǵy elderimen taýar aınalymy 1 495 mıllıon AQSh dollaryn qurady. Onyń 1 451 mıllıon AQSh dollary Reseıdiń, al 44 mıllıon AQSh dollary Belarýstiń úlesine tıesili.
Reseıdiń kórshiles Orynbor oblysynyń kásiporyndaryna «AZHS» AQ hrom qosyndylaryn, «Ekoton-Batys» JShS beton bloktaryn, «Sıtal-2» JShS kirpish jáne keramıkalyq tas, «Aıs» JShS sút ónimderin, «Izet Grenhaýs» JShS qyzanaq jetkizip, ózara belsendi áriptestik qatynastar qalyptastyrýda. Bizdiń oblysqa «Orsnefteorgsıntez» ashyq aksıonerlik qoǵamy munaı ónimderin, «Ýralskaıa stal» metallýrgııa kombınaty jalpaq prokat, koks-hımııa ónimderin, «Ormeto-IýÝMZ» mashına jasaý konserni metallýrgııa qondyrǵylaryn, «Mednogorskıı medno-sernyı» kombınat» ashyq birlestigi kúkirt qyshqylyn, «Orskıı zavod metallokonstrýksıı» ashyq aksıonerlik qoǵamy qurylys metall qurylǵylaryn, «Novotroıskıı sementnyı zavod» ashyq aksıonerlik qoǵamy sement, «SavaltAgroTreıd» ashyq birlestigi kúnbaǵys tuqymyn jetkizedi.
Mundaı ózara baılanystar eki-jaqty tıimdiligin kórsetýde. Elbasy N.Nazarbaevtyń ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektoryna otandyq jáne sheteldik ınvestısııalardy tartý kólemin arttyrý jáne eksporttyq áleýetti arttyrý boıynsha alǵa qoıǵan tapsyrmalaryna sáıkes 2012-2013 jyldary oblystyń delegasııasy Reseı Federasııasynyń Qazan, Kalýga, Orynbor, Samara qalalarynda bolyp qaıtty. Sapar barysynda ınvestısııalyq jáne saýda-ekonomıkalyq áriptestik qatynastardy damytý, tájirıbe almasý, birlesken kásiporyndar qurý múmkindikteri boıynsha máseleler qaraldy. Qazan qalasyna barǵan sapardyń nátıjesinde «Aqtóbe óńirlik ındýstrııalyq tehnoparki» JShS men «IT-Park» joǵary tehnologııa salasyndaǵy tehnopark arasynda, «Alabýga» ónerkásip-óndiristik túrindegi aıryqsha ekonomıkalyq aımaǵy men Aqtóbe oblysy jáne Tatarstan saýda-ónerkásiptik palatalara arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.
«Alabýga» aıryqsha ónerkásip-óndiristik túrindegi ekonomıkalyq aımaǵynda bolǵanda «Aqtóbe metall emes qubyrlar zaýyty» AQ «TatneftSteklovolokno» AAQ-pen shyny talshyqty buıymdar jetkizýge uzaq merzimdi kelisimshart jasasty. Salavat qalasynda bolǵanda qýaty táýligine 600 tonna jylý ustaǵysh float shyny shyǵaratyn zaýyt qurylysy jobasyn birlesip júzege asyrý qaraldy. Kezdesýler nátıjesinde «Aqtóbe ÁKK» UK» AQ pen «Salavatsteklo» AAQ arasynda ózara áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Oǵan sáıkes keńes berý aqparattyq qyzmetter, joba aldyndaǵy jumystardy, tehnıkalyq qujattardy usynýǵa yqpal etýge, shef-qurastyrý jumystaryn júrgizýge, jumysshylardy daıarlaýǵa kómek berý qaraldy.
Oblys delegasııasy Orynbor oblysyna barǵan saparynda oblystyń ınvestısııalyq múmkindiginiń tusaýkeseri uıymdastyryldy, qazaqstandyq qolaıly ınvestısııalyq ahýalǵa, memlekettik sýbsıdııalaý sharalaryna, ınnovasııalyq damýdyń ulttyq strategııasyna jáne Qazaqstanda bıznes júrgizýdiń basqa da artyqshylyqtaryna, sondaı-aq, Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik aıasyndaǵy qazaqstandyq-reseılik ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń negizgi baǵyttaryna basa kóńil aýdaryldy. Birinshi ret óńiraralyq deńgeıde transshekaralyq ken oryndaryn ıgerý máselesi sheshildi. Reseı men Qazaqstannyń H óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda shekaralyq aýmaqta ornalasqan «Vesenne-Aralchınskıı» ken ornyndaǵy mys kolchedan kenin óndirý kezinde sharýashylyq qyzmetin júzege asyrý erekshelikteri týraly úkimetaralyq kelisimge qol qoıyldy.
«Aqtóbe mys kombınaty» JShS Kóktaý jáne «Prıorskoe» mys ken oryndary bazasynda buryn óńdeý kombınatyn iske qosqan-dy. Endi, jalpy kólemi 400 mıllıon AQSh dollary bolatyn «Vesenne-Aralchınskoe», Qundyzdy jáne «Lımannoe» ken oryndaryn ıgerý josparlanýda. Bul baǵytty odan ári damytý maqsatynda osy zamanǵy tehnologııaly mys balqytý zaýytyn salý mindeti tur. Munyń ózi jobanyń ekonomıkalyq tıimdiligin arttyrýy tıis. Samara oblysynda da birqatar ózara áriptestik qadamdary jasaldy. Samara jáne Aqtóbe oblystary saýda-ekonomıkalyq palatalary, sondaı-aq, «Jıgýlevskaıa dolına» IT parkimen «Aqtóbe» óńirlik tehnoparki arasynda yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy.
Oblysta on eki jyldan beri ótkizilip kele jatqan «Eýropa-Azııa. Shekarasyz yntymaqtastyq» halyqaralyq ónerkásip kórmesi Qazaqstan men Reseıdiń shekaralas oblystarynyń ónerkásiptik múmkindigin kórsetýge baǵyttalǵan shara retinde tıimdiligin dáleldeýde. Kórmege qatysýshylardyń qatary kóbeıe túsýde. Bizdiń dástúrli áriptesterimiz Orynbor oblysynyń qataryna Reseıdiń Kalýga jáne Samara oblystary, Belorýssııa qosyldy. Sondaı-aq, bul kórmege Polsha Respýblıkasy birinshi ret kelip, qatysty. Munyń ózi kórme reıtınginiń joǵary ekenin kórsetse kerek. Kezekti HIII «Eýropa-Azııa. Shekarasyz yntymaqtastyq» halyqaralyq kórmesi Orynbor oblysynda ótkiziledi. Qazir uıymdastyrý máseleleri talqylanýda.
О́tken jyly Qazaqstan men Reseıdiń memleket basshylary qatysqan Ekaterınbýrg qalasynda ótken H Qazaqstan-Reseı óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda uıymdastyrylǵan «О́nerkásiptik kooperasııa» halyqaralyq ónerkásip kórmesine bizdiń oblystan «AZHS», «Aqtóberentgen», «Aqtóbe munaı quraldary zaýyty» aksıonerlik qoǵamdary men «Kazkopper» JShS qatysty. Al «Aqtóbe mys kompanııasy» JShS bas kásiporny «Rýsskaıa mednaıa kompanııa» JAQ quramynda qatysty.
Oblysta ınvestısııa salýǵa qolaıly ahýal qalyptasty deýge ábden bolady. О́ńirdegi iri jáne keń kólemdegi ınvestısııalyq jobalar «Rýsskaıa mednaıa kompanııa» JAQ qatysýymen júzege asyrylýda. Kompanııa mys-myrysh ken oryndaryn ıgerýdi júrgizýde. Reseılik «Mechel» kompanııasynyń qatysýymen taý-ken baıytý kombınatynyń jáne «Voshod» ken ornynda jerasty kenish-shahtasynyń qurylysy aıaqtaldy. Sonyń arqasynda mys-myrysh óndirisi quryldy.
«Rels arqalyqtary zaýyty» jobasy qarqyndy júzege asyrylýda. Zaýytta uzyndyǵy 120 metrlik sapaly relster shyǵarylatyn bolady. Daıyn ónimder óndirisi úshin metall prokattaryn Reseıdiń Novotroısk qalasyndaǵy «Ýralskaıa stal» AQ-tan alý kózdelýde. Daıyn ónimderdi Reseı rynogyna shyǵarýǵa bolady. Sol arqyly taýar aınalymyn arttyrý jáne kooperasııalyq baılanysty nyǵaıta túsýdiń múmkindigi bar.
Máskeý memlekettik bolat balqymalar ınstıtýtymen, Q.Jubanov atyndaǵy memlekettik óńirlik ýnıversıtetimen jáne «Aqtóbe rels arqalyqtary zaýyty» JShS arasynda kásiporynǵa qajetti mamandardy oqytýǵa kelisimge qol qoıyldy.
Jalpy, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtan kúterimiz kóp. Bul burynnan qalyptasqan ekonomıkalyq baılanystardy burynǵydan da nyǵaıta túsedi, jańa birlesken jobalardy júzege asyrýǵa alǵyshart jasaıtyn bolady dep oılaımyz. Integrasııalyq úderisterdiń nyǵaıýy bizdiń óńirdegi ınvestısııalyq ahýaldyń aýqymdy bola túsýine de yqpal eteri sózsiz. Mundaı ekijaqty tıimdi yntymaqtastyqtar oblystyń ekonomıkalyq damýyna jańa lep ákeletinine jáne adamdardyń áleýmettik jaǵdaıyn, turmysyn jaqsartýǵa qyzmet etetinine senim mol.
Nurmuhambet ÁBDIBEKOV,
Aqtóbe oblysy ákiminiń
birinshi orynbasary.
Aqtóbe.
