Baladan artyq baqyt bar ma?

Elordadaǵy Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa ortalyǵynda «Qosalqy reprodýktıvti tehnologııalar jáne adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy. QRT ózekti máseleleri» degen taqyrypta halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótkizildi. Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııasynyń, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qoldaýymen Qazaqstan adam urpaǵyn órbitý Assosasııasy uıymdastyrǵan sharaǵa otandyq mamandarmen birge álemniń birqatar elinen ǵalymdar qatysty. Osydan otyz bes, qyryq jyl ýaqyt buryn adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy týraly uǵym álemde joq bolatyn. Qazir bul kez kelgen qoǵamǵa jat emes, tipti, úırenshikti uǵymǵa aınaldy. Halqymyzdyń sanasyna VICh ınfeksııasy (AITV) degen ataýmen sińgen dert týraly, onyń sońǵy satysy SPID, ıaǵnı, qazaqshalaǵanda juqpaly ımmýn tapshylyǵy sındromy týraly qazir máli­met kóp. Sonyń biri – elimizde 20 myńnan asa AITV juqpasyn juqtyrǵandardyń, 1800 JITS naýqastardyń bar ekeni týraly málimet. Ras, bul byltyrǵy derekter. Bıyl­ǵy sandar basqasha sóıleýi múmkin. Túp­tep kelgende, mańyzdysy bul da emes. Ma­ńyz­dysy – osy sandardyń artynda son­shama adamnyń taǵdyry turǵandyǵy. Mysaly, olar da el qatarly urpaq ósirip, bala-shaǵasynyń qyzyǵyn kórýge talpynady delik. Ol qanshalyqty múmkin? Keleli jıyndaǵy negizgi oı osy tóńirekte órbidi. Beıresmı derekter boıynsha, AITV juqpasyn juqtyrǵandardyń 70 paıyzy 20 men 39 jas aralyǵyndaǵy naǵyz urpaq kóbeıtýge qabiletti jastaǵy jandar eken. Al, qoǵamda AITV juqpasyn juqtyrǵan adamdardyń balalary da sol dıagnozben ómirge keledi deıtin túsinik qalyptasqan. Muny ǵylym da joqqa shyǵarmaıdy. Biraq, jıyn barysynda túıgenimiz – eger qosalqy reprodýktıvti tehnologııanyń kómegine júginer bolsa, naýqas jandardan saý balalar­dyń ómirge kelý múmkindigi bar. Iаǵnı, naýqas jandar jatyrishilik ınsemınasııa nemese jatyrdan tys uryqtandyrý arqyly balaly bola alady. Bul týraly Qazaqstannyń adam urpaǵyn órbitý assosıasııasynyń prezıdenti Saltanat Baıqoshqarova bylaı deıdi: «AITV juqpasyn juqtyrǵan jandar bedeýlik máselesimen de bettesip jatady. Al, olaı bolmaǵan jaǵdaıda naýqas jandardan aýrý balalardyń dúnıege kelý qaýpi bar. Sondyqtan bul memlekettik deńgeıdegi máse­leni sheshýdiń birden-bir joly – qosalqy reprodýktıvtik tehnologııalardy qolda­nyp, olardyń ata-ana mártebesine ıe bolýyna kómektesý. Kóptegen damyǵan elderde naýqastar qosalqy reprodýktıvti tehnologııanyń kómegine júginedi. Mysaly, bizdiń ózimiz sondaı jandarǵa Novosibir, Ekaterınbýrg qalalaryna barýǵa jol siltep otyrmyz. О́ıtkeni, bizde tehnologııa bolsa da, arnaıy zań ne basqadaı zań kúshi bar erejeler men hattamalar jasalmaǵan. Tipti, mınıstrlik AITV juqpasy bar jandarǵa kómek kórsetýge ruqsat bergenimen, arnaıy qujattar bolmaǵan soń jumys isteı almaı otyrmyz». S.Baıqoshqarova jıynnyń qory­tyn­dysynda ımmýnolog, epıdemıolog dári­gerler men basqa da arnaıy mamandardyń toby­nan turatyn jumysshy top quralyp, so­lar kerekti qujatty jasap shyǵýǵa atsalyssa, mınıstrlik AITV juqpasyna shaldyqqan naýqastarmen jumys isteý týraly buıryqty jańartsa degen usynysy bar ekenin jetkizdi. Jıyn barysynda biz shetelden kelgen qonaq, Keln ýnıversıtetiniń Akýsherııa jáne gınekologııa kafedrasynyń reprodýk­tıvti medısına ǵylymı-zertteý bóliminiń meńgerýshisi, professor Vladımır Isachen­kodan Germanııadaǵy jaǵdaı týraly qysqasha suraǵanbyz. «Germanııada AITV juqpasy bar naýqastarǵa qatysty mundaı problema joq. Bári zańdyq turǵyda rettelgen, bala súıgisi kelse naýqastyń ózi sheshedi. Biraq, oǵan kereǵar myna jaıtty da aıtyp ótýimiz kerek. Kez kelgen dáriger ne meıirger AITV juqpasy bar naýqasty emdeýden bas tarta alady. Biraq, osy kúnge deıin AITV juqpasy bar naýqastan medısına qyzmetkerlerine ınfeksııa juqqan oqıǵa bolǵan emes. Sol úshin olardyń qosalqy reprodýktıvti tehnologııa arqyly balaly bolýyna esh­qan­daı kedergi keltirmeýimiz kerek dep oılaımyn. Qoǵam neǵurlym saýatty bolýy tıis. Naýqastardyń árqaısysy osyndaı múmkindiktiń bar ekeninen qulaqtanýy shart. Al, máseleniń óz basy zańdyq turǵydan sheshilgeni jón dep esepteımin». Jıyn barysynda qatysýshylar eli­mizdegi AITV men JITS indetiniń ahýaly, jasóspirimderdiń reprodýktıvtik júıesine AITV juqpasynyń zııandy yqpaly, adam aǵzasynyń ártúrli bıologııalyq suıyqtyqtarynan osy juqpany aıqyndaý sııaqty máselelerdi kóterdi. Sondaı-aq, áıelderdiń bedeýligi men erlerdiń belsizdigin anyqtaý men emdeýdegi birqatar ózekti máse­leler talqylandy. Aıta keteıik, halyq­aralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa Izraıl, Germanııa, Ispanııa, Fransııa, Reseı, Ýkraına men otandyq tanymal ǵalymdar qatysty. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan».