Qoǵamdyq keńes qozǵap edi...

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýyn­da qoǵamdyq keńesterdiń orasan zor ınstıtýsıonaldyq áleýetin tolyǵymen júzege asyrý kerek­tigin tapsyrǵan bolatyn. Osy oraıda Baıdildá Jylqyshıev tór­aǵalyq etetin oblystyq qoǵam­dyq keńes bilim salasyndaǵy já­ne turǵyndardy aýyz sýmen qamta­masyz etý maqsatyndaǵy jumys barysynda jiberilgen kemshilik pen jemqorlyq boıynsha másele kóterip, tıisti oryndardyń nazaryna salǵan edi. Qoǵamdyq keńes­tiń kezekti otyrysynda bi­lim basqarmasynyń qyzmetine júr­gizilgen syrtqy taldaý nátıjesi baıandaldy. Syrtqy taldaý barysynda jalǵan dıplomdardy paıdalaný, sottalǵan pedagogterdi jumysqa ornalastyrý, sapasyz oqýlyqtardy satyp alý, jumysqa qabyldaý, baqylaýshy organdardy tekserý, biliktilik sanattaryn berý, azamattyq qyzmetshilerge eńbekaqy tóleý, rotasııa, mektepke deıingi bilim berý uıymdarynda memlekettik bilim berý tapsyrysyn iske asyrý jáne basqa da faktiler anyqtalǵan. Bul derekterdi Sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Túrkistan oblysy boıynsha departamenti prevensııa basqarmasy basshysynyń orynbasary Sábıt Ásilbek málim etti. Taldaý barysynda Arys qalasy men Shardara, Saýran aýdandarynda jumys isteıtin muǵalimderde sottylyqtyń bolýy nemese bolmaýy zerttelgen. Nátıjesinde, atalǵan aýdandarda 8 443 muǵalimniń 90-y qylmystyq jaýapkershilikke tar­tyl­ǵany anyqtaldy. Onyń ishinde esirtki nemese psıhotroptyq zattardy zańsyz daıyndaý, óńdeý, satyp alý, saqtaý, tasymaldaý, jóneltý nemese ótkizý, urlaý, para berý/alý, qaraqshylyq deregimen qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵandar bar. Iаǵnı bilim berý mekemelerinde qylmystyq jaýapkershilikke tar­tyl­ǵan azamattar jas urpaqqa tálim-tárbıe berip kelgen.

«Ustazdardyń joǵary bilim týraly dıplomdarynyń durystyǵyn anyqtaý maqsatynda sybaılas jemqorlyq táýekelderine syrtqy taldaý júrgizildi. Onda jumys toby elimizdiń joǵary oqý oryn­daryna Túrkistan, Kentaý qalala­ry men Saýran aýdanyndaǵy 97 bilim berý mekemesiniń 3 477 peda­goginiń tizimin joldady», deıdi Sábıt Ásilbek. Nátıjesinde 128 muǵalimniń dıplomynyń zańdylyǵy rastalmaǵan. Sondaı-aq suraý salynǵan 30-dan astam joǵary oqý ornynyń tek 15-i ǵana jaýap bergen. Qalǵandarynan jaýap kútilip otyr. «Bilim týraly qujattardy taný (nostrıfıkasııa) maqsatynda bilim berý mekemeleri qyzmetkerleriniń joǵary bilimi týraly sheteldik dıplomdarǵa Bilim mınıstrliginiń bilim salasyndaǵy sapany baqy­laý komıtetine hat joldandy. Komı­tet­tiń jaýap hatyna sáıkes 432 muǵalimniń 196-nyń bilimi týra­ly qujattary rastalmaǵany anyqtaldy. Bul fakt zań talaptaryn buzýmen qatar jalǵan dıplom retinde qabyldanady», deıdi S.Ásilbek. Oblysta 65 myńǵa jýyq muǵalim oqý oryndarynda jumys isteıdi jáne olardyń dıp­lomynyń durystyǵyn teksergen jaǵdaıda odan da kóp jal­ǵan dıplomdardy paıdalaný faktilerin anyqtaý qaýpi bar. Qoǵamdyq keńes ókilderi joǵaryda keltirilgen faktiler mektepterde aqsha jınaý, aqsha berip jumysqa ornalasý jáne oqýshylarǵa oqý prosesin durys oqytpaýǵa ákeletin jalǵan dıplomdardy paıdalaný týraly kýálandyratynyn, bul oqýshylardyń bilim deńgeıi­niń tómendigine, demek qoǵam tara­pynan shaǵymdardyń kóbeıe­tinine ákeletinin aıtýda. Aldaǵy ýaqytta mundaı sybaılas jemqor­lyq táýekelderin boldyrmaý maqsatynda basqarmaǵa birqatar usynys engizilgen. Al taldaý nátı­jeleri oblys ákiminiń appara­ty men ortalyq apparatqa jiberilgen. Bilim salasyndaǵy zańsyzdyqtardan habardar oblys ákimi Darhan Saty­baldy jýyrda ótken jıynda bilim salasynda kúrdeli máseleniń kóp ekenin alǵa tartyp, syrtqy taldaý nátıjesimen zań talaptaryna sáıkes naqty jumys isteýdi tapsyrdy. Qordalanǵan máselelerdi sheshý úshin kezeń-kezeńge bólingen is-sharalar josparyn bekitýdi júktedi. Bilim salasyndaǵy zań­syz­dyqtyń kózin joıý úshin adamı faktordy barynsha azaıtyp, ortalyqtandyrý jáne sıfr­landyrý júıelerine kúsh salýdy mindettedi.

Adamı áleýetti damytý bas­qar­­masynyń basshysy Dinıs­lam Bolat­hanulynyń baıan­daýyn­sha, syrtqy taldaý nátı­je­­­sinde mem­lekettik bilim berý uıym­darynyń birinshi basshy­larynyń rotasııalaryn oryn aýystyrý kestesin eskere otyryp aıaqtaý jóninde usynym berilgen. Oblys boıynsha 381 mekteptiń basshysyna qyzmetin atqarǵanyna 7 jyl tolǵan. Onyń 156-sy rotasııa­laý komıssııasyna usynylady. Qalǵan 225 bilim berý uıymy bir eldi mekende ornalaspaǵan, sondyqtan rotasııalaýǵa jatpaıdy. «Mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń 267 memlekettik mekemeniń 141 meń­ge­rýshisine laýazymdyq min­detti atqar­ǵanyna 7 jyl nemese odan jo­ǵa­ry. Onyń ishinde 67 mekemeniń meńge­rýshisi rotasııa­laý komıssııasyna usynylady. Oblysta jalpy 223 mekeme basshysy, mektepke deıingi jáne orta bilim berý uıymdary basshylary rotasııalaýǵa jatady. Jemqorlyq faktilerine ákeletin táýekelderine taldaý jumysy turaqty jalǵasyn taýyp, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres baǵytyndaǵy jumys jandandyrylady», dedi basqarma basshysy. Alaıda bul basshylyq tarapynan buǵan deıin de talaı aıtylǵan bolatyn. Biraq naqty nátıje joq.

Sondaı-aq arnaıy monıto­rıng barysynda kóptegen bala­baq­shanyń bala sanyna saı mem­le­kettik tapsyrys alyp otyrǵanymen, tekserý nátıjesinde sol bólingen qarjyǵa saı bala joq ekeni anyqtalǵan. Birqatar balabaqsha sanıtarlyq jáne basqa da talaptarǵa saı emes. Oblys ákimi apparaty men basqarmalary jáne Qazaqstannyń úzdiksiz bilim berý qaýymdastyǵymen arnaıy jumys toby qurylyp, 17 aýdan, qalalardaǵy memlekettik tapsyrys berilgen 1 393 balabaqshaǵa (154 214 balaǵa) monıtorıng jumysy júrgizilgen. Onyń 268-i – memlekettik, 1 012-si – jekemenshik. Júrgizilgen monı­torıng barysynda óreskel zań buzý­shylyq anyqtalǵan. Mysa­ly, Tólebı aýdany boıynsha 6 jekemen­shik balabaqshada 80% balalar tek qujat júzinde ǵana tirkelgen, ata-ana ótinishteriniń 90%-y birdeı qoljazbamen toltyrylǵan. Barlyq aýdan, qalalardaǵy jekemenshik balabaqshalarda buzýshylyq bir­kelki. Atap aıtqanda, balabaqsha ǵımaraty jatyn jáne oıyn bólmeleri sanıtarlyq talaptarǵa sáıkes emes. Qujatta kórsetilgen tósek-oryndarmen naqty oryn sáı­kes kelmeıdi. Basqa oblystar men qala­lardyń balalaryn tirkeý, joldamada kórsetilgen ata-analar múldem basqa adamdar bolýy, kóptegen jekemenshik balabaqshalarda – 40-50%-ǵa deıin, keıbir balabaqshalarda tizimdegi ba­la­lardyń 80%-nyń joqtyǵy anyq­taldy. Jylý júıeleri qalyp­ty jaǵ­daıdan tómen, qaýipsizdik sharalary saqtalmaı ırandyq peshpen jylytylatyndary bar. Avtokólik garajyn balabaqshanyń qosymsha korpýsyna aınaldyrý deregi de tirkelgen. Balabaqshada kıim sheshetin oryn 1 balaǵa keminde 0,7 sharshy metr, oıyn bólmesi 1 balaǵa keminde 2 sharshy metr bolýǵa tıis. Bul talaptar kóp jerde oryndalmaǵan. Basqarma basshysynyń aıtýynsha, kemshilikterdi qaıtalamaý maq­satynda memlekettik tapsy­rys qarajatyn «SmartNation Balabaqsha» portalynda qaýlyda kórsetilgen tarıfteýmen rettep, 3 jastan 6 jasqa deıingi balalardy qamtý qarastyrylypty. Buǵan qosymsha osy portal arqyly balanyń balabaqshaǵa kelip-ketýin QR arqyly rastaýdyń qanatqaqty jobasy engizilýde. Balabaqshalar mınıstrlik bekitken jańa talap­tarǵa saı bolýy qajet. Oblys ákimi tarapynan balabaqshalarǵa bólingen qarjyny óz maqsatynda ádil jumsaý, balabaqsha ıeleriniń jaýapkershiligin arttyrý, balalarǵa jaıly jaǵdaı jasaý, jalaqy qary­zy máselesiniń aldyn alý, qar­jy­ny qadaǵalaý jóninde tapsyr­malar berilgen. Zańsyzdyqty anyq­tap, tıisti shara qoldaný úshin bar­lyq jaýapty sala ókilderiniń qaty­sýymen arnaıy komıssııa qurylady.

Aıtpaqshy, oblysta túpnusqasy joq qujatty paıdalanǵan 50-ge jýyq muǵalimge qylmystyq is qoz­ǵaldy. Oblystyq polısııa departa­mentiniń óndirisinde adamı áleýetti damytý departamenti júrgizgen tekserýdiń qorytyndysy boıynsha 10 qylmystyq is tergelýde. Onda túpnusqasy joq joǵary bilim dıplomyn paıdalanǵan 11 muǵalimge QR QK-niń 385-baby boıynsha aıyp taǵylǵan. Onyń ishinde 5 is mektep muǵalimderine qatysty bolsa, be­seýi – balabaqsha tárbıeshileri. Sony­­men qatar Túrkistan, Saýran, Saryaǵash, Shardara aýdandyq polısııa bólimderinde QR QK 385-babymen 41 muǵalimge qatysty 12 qylmystyq is qozǵalǵan. Polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, qazirgi tańda qyzmet­kerlerden tolyq jaýap alynyp, qajetti sot-tehnıkalyq saraptamasy taǵaıyndalǵan. Tergeý amaldary júrgizilip jatyr.

Túrkistan oblysy