Jýyrda qazaqtyń tól sportynyń tizimi taǵy bir jekpe-jek túrimen tolyqty. «Jaýyngerlik kúres» degen ataýǵa ıe bul sport túriniń avtory – Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń áleýmettik ǵylymdar fakýltetiniń professory Halyq Qojahmetov.
Onyń aıtýynsha, «Jaýyngerlik kúrestiń» paıda bolýy onyń áralýandyǵymen qosa Eýrazııanyń beınesin ejelgi ýaqyttan qazirgi kúnge deıin anyqtap kórsete alatyn dalalyq mádenıetpen tyǵyz baılanysty. Onyń qalyptasý kezeńin Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy tarıhı-mádenı qubylystardy negizge ala otyryp, úsh iri satyǵa bólip qarastyrýǵa bolady. Birinshi saty – qola dáýiriniń qalyptasýy, ekinshi saty – erte temir dáýiri, úshinshi saty – orta ǵasyr.
H.Qojahmetov atalǵan kúrestiń erekshelikteri týraly da aıtty. «Bul kúrestiń basty ereksheligi – alma kúres ýaqytynda qolmen soqqy jasaýǵa, aıaqpen ishten jáne joǵary tebýge, taban tirep ustatqan sátte tobyqtan qaǵýǵa, shalýǵa ruqsat etiledi, al ustasqan bette qolmen aıaqtan alýǵa bolmaıdy. Baspen, shyntaqpen, tizemen soqqy jasaýǵa bolmaıdy. Qulap jatqan adamdy tebýge, soǵýǵa ruqsat etilmeıdi. «Jaýyngerlik kúrestiń» aýqymy, kókjıegi óte keń, onyń eń bir erekshe tusy munda tórttaǵandatý (parter) joq», – deıdi ol.
Taǵy bir aıta keterlik jaıt, bul kúreste sambonyń, dzıýdonyń, qazaq jáne grek-rım kúresteriniń elementteri kezdesedi. Demek, álemdik sport túrlerimen uqsas tustary mol bolǵandyqtan, ony ózge halyqtardyń tez qabyldaýyna da múmkindik zor. «Zańdy túrde tirkelip, kýálikke ıe bolǵan bul sport túrin odan ári nasıhattap, Olımpıada deńgeıine jetkizsek nur ústine nur bolar edi», – deıdi Halyq Qojahmetov.
Rábııa KERIMBAI,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti.
Onyń aıtýynsha, «Jaýyngerlik kúrestiń» paıda bolýy onyń áralýandyǵymen qosa Eýrazııanyń beınesin ejelgi ýaqyttan qazirgi kúnge deıin anyqtap kórsete alatyn dalalyq mádenıetpen tyǵyz baılanysty. Onyń qalyptasý kezeńin Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy tarıhı-mádenı qubylystardy negizge ala otyryp, úsh iri satyǵa bólip qarastyrýǵa bolady. Birinshi saty – qola dáýiriniń qalyptasýy, ekinshi saty – erte temir dáýiri, úshinshi saty – orta ǵasyr.
H.Qojahmetov atalǵan kúrestiń erekshelikteri týraly da aıtty. «Bul kúrestiń basty ereksheligi – alma kúres ýaqytynda qolmen soqqy jasaýǵa, aıaqpen ishten jáne joǵary tebýge, taban tirep ustatqan sátte tobyqtan qaǵýǵa, shalýǵa ruqsat etiledi, al ustasqan bette qolmen aıaqtan alýǵa bolmaıdy. Baspen, shyntaqpen, tizemen soqqy jasaýǵa bolmaıdy. Qulap jatqan adamdy tebýge, soǵýǵa ruqsat etilmeıdi. «Jaýyngerlik kúrestiń» aýqymy, kókjıegi óte keń, onyń eń bir erekshe tusy munda tórttaǵandatý (parter) joq», – deıdi ol.
Taǵy bir aıta keterlik jaıt, bul kúreste sambonyń, dzıýdonyń, qazaq jáne grek-rım kúresteriniń elementteri kezdesedi. Demek, álemdik sport túrlerimen uqsas tustary mol bolǵandyqtan, ony ózge halyqtardyń tez qabyldaýyna da múmkindik zor. «Zańdy túrde tirkelip, kýálikke ıe bolǵan bul sport túrin odan ári nasıhattap, Olımpıada deńgeıine jetkizsek nur ústine nur bolar edi», – deıdi Halyq Qojahmetov.
Rábııa KERIMBAI,
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdenti.
