Búgingi tańda elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ómirinde, onyń ishinde densaýlyq saqtaý jáne medısınalyq bilim berý salasynda aýqymdy ári oń ózgerister bolyp jatyr.
«Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy basty baǵyttardyń biri – densaýlyq saqtaýdyń ulttyq júıesin jańǵyrtý, ıaǵnı sapaly ári qoljetimdi medısınalyq qyzmet kórsetý, emhanalardy materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtaý isin jaqsartý, profılaktıkalyq medısınany damytý, qazirgi zamanǵy ozyq tehnologııalardy engizý. Joǵaryda atalǵan sharalar elimizdegi halyq densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa jáne myqty urpaq tárbıeleýge baǵyttalǵan.
Densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynda qoıylǵan negizgi mindetter qataryna medısınalyq jáne farmasevtıkalyq bilim berýdi jetildirý jatady. Osy baǵdarlamalyq qujatta densaýlyq saqtaý júıesin damytýdyń ana men bala ólimin azaıtý, áleýmettik turǵydan mańyzy bar aýrýlar sanyn azaıtý maqsattary naqty kórsetilgen. Sondaı-aq, oǵan qol jetkizýdegi mindetterdiń biri – medısına salasyna ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jáne damytý.
Bul oraıda «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasynda kózdelgen birqatar negizgi maqsattar júzege asyryldy. Mysaly, analar ólimi 6,7%-ǵa, balalar ólimi 17%-ǵa azaıdy, al halyqtyń ómir súrý uzaqtyǵy 70,3 jasqa jetti.
Arnaıy daıarlanǵan kásibı mamandarsyz densaýlyq saqtaý júıesinde atqarylyp jatqan aýqymdy jumystar tıimdi bolýy múmkin emes. Medısına salasynyń mamandaryn daıarlaıtyn jáne kásibı turǵydan únemi damytatyn joǵary oqý oryndaryna júktelgen jaýapkershilik zor. Qazirgi ýaqytta elimizde medısına salasynyń mamandaryn daıarlaýmen 6 memlekettik jáne 2 memlekettik emes joǵary oqý orny, sondaı-aq, kópsalaly joǵary oqý ornyndaǵy 2 medısına fakýlteti aınalysady. Jyl saıyn respýblıka boıynsha shamamen joǵary medısınalyq jáne farmasevtıkalyq bilimi bar 3 myń maman daıarlanady. 2013 jyly joǵary jáne ortasha medısınalyq bilimi bar 32858 maman otandyq medısınalyq bilim berý jáne ǵylymı uıymdar bazasynda biliktilikti arttyrý jáne qaıta daıarlaý kýrstarynda bilim aldy.
Astana medısına ýnıversıteti – elimizde erekshe qarqynmen damyp kele jatqan medısınalyq joǵary oqý oryndarynyń biri, onyń ózindik tarıhy men dástúri bar. Oqý ornynyń qyzmeti otandyq densaýlyq saqtaý júıesiniń strategııasyn júzege asyrýdy barynsha qamtamasyz etý maqsatynda bilim berýdi, ǵylym men praktıkany ıntegrasııalaýǵa baǵyttalǵan.
Ýnıversıtettiń 16 myńnan astam túlegi Qazaqstannyń medısınalyq uıymdarynda, sondaı-aq alys-jaqyn shetelderdiń klınıkalarynda qyzmet atqarady. Oqý ordasynyń qyzmetiniń nátıjelerine birinshi kezekte jumysqa ornalastyrý kórsetkishin jatqyzýǵa bolady. Bul kórsetkish sońǵy jyldary turaqty túrde artyp keledi. 2013 jyly túlekterdiń 98,8%-y jumysqa ornalastyryldy.
Bolashaq mamandar daıarlaý sapasyn arttyrý maqsatynda JOO-ny basqarý strategııasy jetildirildi. Ýnıversıtettiń 2013 jyly halyqaralyq asessmentten ótýi jáne Eýropalyq sapa menedjmenti qorynyń EFQM Kemeldik modeliniń ólshemderi men tujyrymdamalaryna sáıkes joǵary baǵa alýy – strategııanyń oıdaǵydaı júzege asyrylýynyń dáleli bolyp tabylady. Qazirgi ýaqytta biz Kemeldik modeliniń 5 juldyzdy sertıfıkatynyń ıegerimiz. Ýnıversıtetimizdiń jetistikteriniń biri retinde ótken jyly ulttyq ınstıtýsııalyq akkredıtteýden sátti ótkenin ataýǵa bolady.
«Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda ýnıversıtetimiz bakalavrıattyń «Stomatologııa» mamandyǵy jáne magıstratýranyń «Medısına» mamandyǵy boıynsha bilim berý baǵdarlamalarynyń ulttyq mamandandyrylǵan akkredıtteýinen ótti. Sonymen qatar, ACQUIN (Germanııa) akkredıtteý agenttigi MVA bilim berý baǵdarlamalaryn jáne bakalavrıattyń «Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý» mamandyǵy boıynsha bilim berý baǵdarlamasyn halyqaralyq mamandandyrylǵan akkredıtteýden ótkizdi.
Sondaı-aq, biz keıingi kezde kásiptik baǵdar berý isin damytý jáne talapkerlerdi irikteý sapasyn arttyrýǵa jaýapkershilikti arttyrdyq. Sońǵy jyldary kásiptik baǵdar berý jumysyn jetildirý nátıjesinde birinshi kýrsqa qabyldanǵan talapkerlerdiń sapalyq quramy aıtarlyqtaı jaqsardy. 2013 jyly 1-kýrsqa qabyldanǵan stýdentterdiń 30%-dan astamy – «Altyn belgi» ıegerleri, respýblıkalyq jáne halyqaralyq pán olımpıadalarynyń júldegerleri.
Bolon deklarasııasynyń usynymdaryna sáıkes ýnıversıtetimiz bilim alýshylardyń akademııalyq utqyrlyǵyn damytady. Stýdentter «Jalpy medısına», «Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý», «Farmasııa» mamandyqtary boıynsha Lıtva, Polsha, Italııa ýnıversıtetterinde bilim aldy. Qazirgi ýaqytta biz Reseıdiń, Grýzııanyń, Bolgarııanyń, Chehııanyń, Latvııanyń medısınalyq ýnıversıtetterimen yntymaqtastyq týraly, onyń ishinde akademııalyq utqyrlyq jóninde shart jasasyp jatyrmyz. Ýnıversıtet «Qazaqstan Respýblıkasynyń medısınalyq jáne farmasevtıkalyq bilimdi damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyna» sáıkes aýrýhanalyq basqarý salasynda iskerlik ákimshiliktendirý magıstrlerin (MVA) daıarlaıdy. Bul baǵdarlama boıynsha magıstrler bizdiń ýnıversıtette negizgi jáne beıindik pánderdi oqıdy da, sheteldik JOO-larda mindetti taǵylymdamadan ótedi, dáris oqý úshin sheteldiń aýrýhanalyq menedjment salasyndaǵy jetekshi mamandary arnaıy shaqyrtylady. MVA baǵdarlamasy boıynsha 4 jyl qatarynan túlekter oqý bitirip shyqty jáne aýrýhanalyq basqarý salasy boıynsha 61 magıstr daıarlyqtan ótti. Túlekterdiń barlyǵy da elimizdegi jetekshi medısınalyq ortalyqtarda tabysty eńbek etýde.
Qazirgi zamanǵy jumys jaǵdaıynda tek tereń bilimge ǵana emes, dıagnoz qoıý men emdeýde ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý mashyqtaryna degen qajettilik týyndaýda. Memlekettik saıasattyń bilim berý salasyndaǵy qaǵıdaty – qyzmet barysynda kásiptik daıarlyqty úzdiksiz jetildirý. Ýnıversıtette úzdiksiz kásiptik damytý jáne qosymsha bilim berý fakýlteti 10 jyldan asa ýaqyttan beri jumys istep keledi. Atalǵan fakýltet elimizdiń soltústik aımaǵyndaǵy dárigerlerdiń biliktiligin arttyrýmen aınalysady. Úzdiksiz kásiptik damytý fakýltetiniń kafedralarynda biliktilik arttyrýdan ótken dárigerlerdiń sany jyl saıyn artýda. Sońǵy 3 jylda 10 myńnan astam dáriger biliktilik arttyrdy.
Oqý ornynyń oqytýshylary halyqaralyq standarttarǵa negizdelgen bilim berý baǵdarlamalary men kásiptik baǵdarlamalardy júzege asyrady, qashyqtyqtan oqytýda onlaın rejiminde dáristerdi, basqa da tusaýkeserleri kórsetetin vebınarlar, oqytý barysynda ınteraktıvti trenajerlar, klınıkalyq jaǵdaıattardyń stımýlıatorlary keńinen qoldanylady. TMD elderi arasynda alǵash ret endohırýrgııa kafedrasynyń professory O.Ospanovtyń jetekshiligimen 3D rejiminde stereo-keskindi paıdalanyp endoskopııalyq hırýrgııa boıynsha sheberlik-synyp ótkizildi. Sońǵy jyldary «ınsýlt ortalyqtaryn» uıymdastyrý sheńberinde 400 dáriger, qan aınalym júıesiniń aýrýlarynan týyndaıtyn ólim-jitimdilikti azaıtý máseleleri boıynsha 358 maman, ana men bala ólimi máselesi boıynsha 106 pedıatr men akýsher-gınekolog, onkologııalyq aýrýlardan saqtaný máselesi boıynsha 150 dáriger oqýdan ótti. Dáristi óz kásibiniń sheberi, jetekshi ǵalymdar A.Júsipova, S.Abdrahmanova, S.Ysqaqov ótkizdi.
Oqytýshy-professorlar quramynyń ǵylymı-zııatkerlik áleýeti tek bıomedısınalyq ǵylymı-zertteý baǵytynda ǵana emes, saraptamalyq baǵalaý salasynda da paıdalanylady. Mysaly, Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵymen klınıkalyq hattamalardy beıimdeý, joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómektiń medısınalyq tehnologııalaryn táýelsiz baǵalaý salasynda jasasqan ózara yntymaqtastyq jáne dárilik preparattardyń respýblıkalyq formýlıaryn qurýǵa qatysýymyz sonyń dáleli. Ǵalymdarymyz ben oqytýshylarymyz qoldanbaly zertteýler, onyń ishinde halyqaralyq granttar sheńberinde de ǵylymı jobalardy oryndaıdy.
Akademık, kafedra meńgerýshisi E.Dalenov Profılaktıkalyq medısına ǵylymı mektebin qurdy. Ǵylymı mekteptiń quramynda akademık T.Sharmanov, akademık, QR Valeologııa akademııasynyń prezıdenti L.Tel bar. Kafedra Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eýropalyq aımaqtyq bıýrosymen, alys-jaqyn shetelderdiń ǵalymdarymen yntymaqtastyqta jumys isteıdi. Profılaktıkalyq medısına ǵylymı mektebi «Astana turǵyndarynyń densaýlyǵy jáne durys tamaqtaný» qalalyq baǵdarlamasynyń birlesken avtory. Medısınalyq radıobıologııa salasyndaǵy belgili ǵalym P.Qazymbet bizdegi radıobıologııalyq zertteý ınstıtýtyn basqarady. Ol respýblıkamyzdaǵy radıasııalyq qaýipti kásiporyndarda jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń radıasııalyq qaýipsizdigin, ıondaýshy radıasııanyń tehnogendi kózderinen halyqqa tónetin radıasııalyq qaýipti azaıtý ádisteri boıynsha ǵylymı-zertteýler júrgizetin jalǵyz ınstıtýt. Instıtýttyń zerthanalarynda Hırosıma ýnıversıtetimen birge, Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha ǵylymı-zertteý baǵdarlamalary sheńberinde zertteýler júrgiziledi. Qazaqstan Rentgenoradıologtar qaýymdastyǵynyń prezıdenti J.Hamzabaev pen Qazaqstan Mammologtar qaýymdastyǵynyń prezıdenti R.Rahymjanovanyń basshylyǵymen Qazaqstanda radıologııalyq qyzmetti damytý boıynsha úlken jumys atqarylýda. Radıologııa kafedrasynyń bazasynda sáýlelik dıagnostıka jáne sáýlelik terapııa boıynsha 2 myńnan astam maman, «Radıologııa» mamandyǵy boıynsha 20-dan astam rezıdent oqý bitirdi. T.Seısembekov, B.Aınabekova, O.Soı, N.Orlovskıı, D.Muhambetov, V.Lıýst, R.Tólebaev, R.Bektaeva sııaqty professorlar joǵary bilikti mamandardyń birneshe býynyn daıarlap shyǵardy.
Klınıkalyq kafedralardyń meńgerýshileri men oqytýshylary respýblıkalyq jáne halyqaralyq kásiptik qaýymdastyqtardyń múshesi retinde Astana qalasynyń turǵyndaryna keńes berip, bilikti medısınalyq kómek kórsetedi. Qyzmetkerlerimiz bilim berý júıesin jetildirýge, halyqtyń densaýlyǵy men ómir sapasyn arttyrýǵa belsene qatysatyndyǵyn senimmen aıta alamyz.
Ústimizdegi jyly Astana medısına ýnıversıteti óziniń 50 jyldyq mereıtoıyn atap ótpekshi. Mereıtoı qarsańynda 2014 jylǵy 5 qyrkúıek kúni «Medısınalyq bilimdi, ǵylym men praktıkany ıntegrasııalaý» taqyrybynda halyqaralyq konferensııa jáne ýnıversıtettiń 50 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty shara ótkiziledi. Ýnıversıtettiń barlyq túlekterin jáne áriptesterimizdi ýnıversıtetimizdiń mereıtoıyna shaqyramyz.
Astana medısına ýnıversıtetiniń ujymy Qazaqstannyń medısına salasynyń mamandaryn alda kele jatqan kásibı mereke – Medısına qyzmetkerleriniń kúnimen quttyqtaıdy. Densaýlyq saqtaý salasynyń barlyq mamandaryna myqty densaýlyq, shyǵarmashylyq tabys, otbasylaryna amandyq tileımiz.
Májıt ShAIDAROV,
«Astana medısına
ýnıversıteti» AQ rektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor.
ASTANA.
