Tasattyqty durys jasap júrmiz be?

Alla taǵala Quran Kárimde «Qahf» súresinde jeldi «Rahmat» deıdi. Sol rahmat kóktegi bultty bir birine soǵyp, ári-beri qozǵaýmen jer betine nár quıady. Iаǵnı, Alla óz meıirimimen jerge jaýyn etip, qaıta jiberedi. Jańbyr qatqan topyraqty jibitip, qýraǵan dalany kógaldandyrady. Kez kelgen jaratylysqa serpilis beredi. Zamanynda Málıke danyshpannyń: «Jaratqannyń bir raqymy bar, adamdar odan qashady. Ol – jańbyr» degeni bar edi. Muny estigen Omar Haııam: «Bir Alla raqymymen nuryn shashar, Adamdar sý bolam dep odan qashar. Ol raqymnyń bir tamshysy tıse eken dep, Darııada balyqtar aýzyn ashar», – degen eken. Keı derekterde duǵalardyń qabyl bolatyn ýaqyttar belgilengen. Solardyń arasynda jańbyr jaýǵan sáttegi duǵa tilek bar. Bile bilseńizder, jańbyrdyń ár tamshysyn perishteler kókten jerge tasıdy. Sondyqtan bolar, duǵa etý jaqsylyǵyn ýaqytymen engizgen. Qazir kóktem bolsa, odan keıin jaz kele jatyr. Bul mezgilderde elimizdiń kóptegen jerlerinde kópshiliktiń Alladan jańbyr tileıtin oqıǵalary sózsiz kezdesedi. Ony «Tasattyq» deıdi. Qazaq tiline bul sóz arab tilinen engen, ıaǵnı «تَصَدُّق», «tasaddýq» sózi – Alla razylyǵy úshin qaıyr sadaqa berý maǵynasyn bildiredi. Tasattyq qazaqtyń ómirinde ejelden úrdiske aınalǵanymen, búgingi tasattyq sol sharıǵatymyzǵa laıyq bolmaı júrgen sekildi. Negizinde, ol kópshilikpen atqarylatyn dinı rásim, qulshylyq pen ǵıbadat. Onyń jolyna qurbandyq shalynyp, duǵa jasalyp, Alladan jańbyr suraý nıeti jatyr. Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) ózi eki rakaǵattyq namaz oqyp, jańbyr jaýý úshin duǵa jasaıtyn bolǵan. Alaıda, osy ǵıbadatqa kóp jurt mán bermeı barady. О́ıtkeni, aýyl-aımaqtan jyraqqa shyqsa arnaıy namazdy jamaǵat tolyǵymen oqymaıdy. Imam-molda, bir-eki aqsaqal men ájeler sapty toltyrsa, qalǵan el qazan-oshaq aınalasynan tabylyp, balalary asyr sala dop teýip, oınap ketedi. Munymen qosa, dininen jyraq adamdar ata-babasynda bolmaǵan qartany oınap, dalaǵa serýen quryp, saıahat jasaýǵa kelgendeı, ortany qaljyńǵa aınaldyryp, meıramhanada otyrǵandaı tasattyq malynyń etinen jasalǵan káýapqa toıǵanǵa máz bolady. Bul úlken qatelik, tasattyqqa jatpaıdy da. Osydan birneshe jyl buryn qýańshylyqqa kezikken bir aýyldyń halqy tasattyq berýge nıettendi. Kózdegen jerge dýyldap jetken úlken-kishi árkim óz bastarynan keshken oqıǵalardy, ótken ketken qıqym áńgimelerdi aıtyp, ázil-qaljyń, kúlki-mazaq, asyra silteý, maqtanyshtar birden bastalyp ketti. Bir tusta qazan asyldy, mal shalyndy, ot jaǵyldy. Borshalanǵan ettiń kádesine qaramastan, aýyldyń jas kelinderi úlkenderden suraýǵa ýaqyttary jetpedi me, áıteýir shala-pula qazanǵa sala saldy. Bul kórinisti syrttan baqylaǵan jannyń kózine tek qana bir qarııanyń keıpi ilineri sózsiz. Ol kisi ortadan bólektenip, jaqyn mańdaǵy tal túbine jaıǵasyp, nazaryn jerge tikti. Kóńili bir nársege alań boldy ma, jınalǵandarǵa tiktep qaraı qoımaıdy. Sol jerde uzaǵynan otyrdy. Bir kezde ornynan turyp, jınalǵandardyń qasyna jetti. «Beri qarańdar...» dedi. Árbir aýyl adamdarynyń júzine qarap turyp, tasattyq joldy bolmashy saýyqqa aınaldyryp, bul kúnniń saýabyn arttyrmaǵan nıetterine yzaly renishin bildirdi. Qarttyń batyryp aıtqan árbir sózinen soń sol tusta aspan kúrkireı bastady. Ile-shala tasyr-tusyr jaýǵan nóser jurtty jan-jaqqa qashyrdy. Bireýleri abdyrap, qaı jaqqa júgirerin bilmedi. Oshaqtyń aıra-jaırasy shyqqany sonsha, asylǵan ettiń dámin eshkim bilgen joq. Minekeı, nıet shynaıy túrde bir jerge toǵyspasa, berekettiń aqqan sýmen kete bereri sózsiz. Alaıda, sondaǵy bir adamnyń únsiz ishteı tilegen duǵasy qabyl bolǵanyna kóz jetkizildi. Sol tárizdi, birde Súleımen (ǵ.s.) paıǵambarymyz jerine jaýyn surap, Allaǵa minájat etýge halqyn jınap, dalaǵa kele jatady. Sóıtse, aldynan kishkene bir qumyrsqanyń aıaǵynan tik turyp, eki qolyn kókke kóterip, Jaratqanǵa duǵa tilep turǵanyn kóredi. Qumyrsqa bolsa, «Iá, meıirimdi Allahym! Biz seniń jaratylystaryńnyń ishindegi eń kishkene qumyrsqasy bolamyz. Adamdardyń kúnálary men qatelikteri úshin, bizdi jazalama, rızyǵymyzdy kes­pe, jaýyn ber, bul nárden jerimiz kógerip, bizge rızyq beriledi» dep, tilep turǵanyn estıdi. Sonda, Súleımen (ǵ.s.) barsha janýar-jándiktiń tilin uqqandyqtan, halqyna burylyp, «Keri qaıtamyz. Bir qumyrsqanyń shynaıy tileginiń ózi de jetkilikti» degen eken. Al, Musa (ǵ.s.) paıǵambarymyzdyń tusynda Jaratqannyń raqymynyń bir tamshysy jerge túspeı, bári jıylyp, tasattyq berip, jaýyn tileıdi. Alaıda, jańbyr jaýmaıdy. Halyq ulan-asyr daıyndyqpen kútip otyrǵanda, bir kembaǵal kelip, nan suraıdy. Adamdar onyń alqam-salqam túri men ústine qarap, qýyp shyǵady. Keshke deıin saryla kútken halyq narazylanyp, Musaǵa (ǵ.s.) qaıyrylǵanda, jınalǵan halyqtyń nıetine qaraı jaýynnyń jiberilmeıtinin Alla taǵala jetkizedi. Sondyqtan, tasattyq berýde nıettes adamdardyń shynaıy júrekpen birge tilektes bolýy – mańyzdy shart. Jaratqannyń meıirimine jetip, jaýyn jaýýynyń septigi de osynda. Qystyń qolaıly, kóktemniń sáýirli, jazdyń jaıdarly, kúzdiń kúreń bolýy – adamdardyń nıeti, peıili, adamı qasıetinde, Jaratqanǵa jaqyndaýynda. Endeshe, rızyq tilep, Alladan nár kútý barsha halyqqa qajetti qulshylyq. Jaratqan Alla eki dúnıemizdi de nárli etsin, áýmın! Nurlan qajy ASANOV, Shyǵys Qazaqstan oblystyq meshitiniń bas ımamy, dintanýshy. О́SKEMEN.