Maqsat – kásipkerlikti damytý

Munaıly Jańaózen qalasy búginde 130 myńnan astam turǵynnyń qutty mekeni. О́ńirde tek bir sala – munaı óndirisi ǵana jetekshi basymdyqqa ıe boldy, biraq qaı salanyń da jumys atqarý kólemi men soǵan saı jumysshylar orny shekteýli ekendigi belgili. Osydan kelip, óńirde jumyssyzdyq máselesi shıelenise tústi. Sondyqtan Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń tapsyrmasymen Jańaózen qalasynda kásipkerlik salasyn damytý qolǵa alyndy. Bul – turǵyndardy jumyspen qamtýǵa, ári el ekonomıkasyn arttyrýǵa negizdelgen is edi. «Jańaózen qalasynda kásip­kerlikti damytýdyń keıbir máse­leleri týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýly­symen Jańaózen qalasynda kásipkerlikti damytýdyń 2012-2014 jyldarǵa arnalǵan arnaıy jospary bekitildi. Atalǵan qaýly negizinde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ arqyly Jańaózen qalasynda kásipkerlikti damytý úshin 2,109 mln.teńge qarajat ekinshi deńgeıli 6 bankke, atap aıtsaq: «Halyq Banki» AQ, «Reseı Jınaq Banki» AQ, «BankSentrKredıt» AQ, «Delta Banki» AQ, «Eýra­zııa­lyq banki» AQ, «Temir Banki» AQ-ǵa ornalas­tyrylyp, qarjy­landyrylýda. 2012 jyly jalpy somasy 927,4 mln.teńgeni quraıtyn 28 joba, 2013 jyly 722,8 mln.teńgeni quraıtyn 27 joba maquldanyp, qarjylandyryldy. Bul jumys aǵymdaǵy jyly jalǵasyp, óńirlik úılestirý ke­ńesiniń otyrysynda 6 kásip­kerlik joba 287,4 mln.teńgege maquldanyp, sýbsıdııa jolymen qarjylandyryldy. Atalǵan qaýlyǵa sáıkes, tıis­ti salalyq mınıstrliktermen, «QazmunaıGaz» UK» AQ-men bir­likte shaǵyn jáne orta bıznesti damytý boıynsha áriptestik baǵdarlamasyn iske asyrý jos­pary bekitildi. Osyǵan oraı, se­nimgerlik basqarý nemese menshik quqyǵy negizinde daýys quqyǵyn beretin aksııalardyń elý jáne odan artyq paıyzy tikeleı nemese janama túrde «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ-ǵa tıesili uıymdarmen taýarlardy, jumystardy jáne qyzmetterdi satyp alýda birinshi kezekte jergilikti ónim óndirýshiler nazarda bolyp, basymdylyq berilýi tıis. Iаǵnı, jergilikti ónim óndirýshi «Janarys» JShS arnaıy kıim, «Jańaózen sút zaýyty» JShS sút ónimderi, «Akvo-Ideal» JShS sý ónimderi jáne taǵy basqa mekemeler ónimderin ótkizedi degen sóz. Kásipkerlik damytý jumys­tary ońaı bolǵan joq. Joqtan bar jasaý nemese bardy uqsata bilýdi talap etti. Keı rette eskini eleýsiz qaldyrmaı, zamanǵa saı jańǵyrta paıdalaný qajet boldy. Mysaly, burynǵy shıpajaı ǵımaraty Jańaózen qalalyq kásipkerlik bóliminiń balansyna berilip, «Bıznes-ınkýbator» ǵımaraty bolyp ashyldy. Qazirgi tańda bul «Bıznes-ınkýbator» ǵımaratynda isin jańadan bastaǵan 45 jeke kásipker óz bıznesin damytyp, 140 jańa jumys ornyn ashty. 3 qabattan turatyn bul ǵı­ma­rattyń birinshi qabatynda tigin, toqyma sheberhanalary, kompıýterlik qyzmet kórse­tý ortalyǵy, «ID Studio» shy­ǵar­mashylyq stýdııasy, ulttyq kádesyılar daıyndaý, aıaq kıim jóndeý, mór jáne mórtaban jasaý sheberhanalary, banner, bılbord jáne basqa da baspahanalyq ónimder shyǵaratyn jarnama agenttigi, shashtaraz, ashana, dene­shynyqtyrý klýby, «Nur Bank» AQ eseptik kassalyq bólimshesi ornalasqan. Ekinshi qabatta ulttyq kásipkerlik palatasynyń óńirlik keńsesi, konsaltıngtik qyzmet, (jobalar jáne bıznes-jos­parlar daıyndaý, býhgalterlik qyzmet, múlikti baǵalaý, kásip­kerlerge qural-jabdyqtar men qurylǵylardy óndirýshi zaýyttardan tikeleı tasymaldaý­shy kompanııa), fotostýdııa, sýblımasııa, týrıstik agenttik jáne avıakassa qyzmeti, tigin, qyzmet kórsetý, tigin quraldaryn jáne materıaldaryn tasymaldaýshy, qolóner sheberhanalary qyzmet atqarady. Al «Qalalyq kásipkerlik bólimi» MM, qarjy ınstıtýttary, «Mańǵystaý oblysynyń mıkrokredıtteý ortalyǵy» shaǵyn nesıe uıymy» JShS, «Damý» kásipkerlikti damytý qory, memlekettik satyp alý negizderine oqytý ortalyǵy, konsaltıngtik qyzmet (zańger, biliktilikti arttyrý ınstıtýty), ólsheýish apparattardy jóndeý ortalyǵy joǵarǵy qabatty ­ıelengen. Búgingi tańda Jańaózen qa­lasy boıynsha jumyssyzdyq ortalyǵynda 3737 adam tirkeý­de tur. Arnaıy jospar baǵdar­la­masy aıasynda 2012–2013 jyl­dary 485 adam jumyspen qamty­lyp, bul kórsetkish qaladaǵy ju­myssyzdyq deńgeıin sál de bolsa tómendetýge septigin tıgizdi. Shaǵyn bıznes qala ekono­mıkasynyń barlyq salalarynda oryn alǵan. Kásipkerlerdiń negizgi qyzmet túri saýda, jalpy kommersııalyq qyzmet, óner­kásip ónimderi, kólik jáne qurylys bolyp tabylady. Qaladaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń damý qarqynyn ót­ken jylmen salystyrǵanda oń kórsetkish baıqalýda, atap aıtatyn bolsaq, 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha 7163 kásipker tirkelse, 2013 jyldyń esepti kezeńinde 7665 kásipker tirkelip, shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń sýbektileriniń sany 2013 jyldyń sáıkes keze­ńimen salystyrǵanda 107,0 %-ǵa ósken. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik jumyspen qamtyl­ǵandardyń sany 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha 15353 adam, 2013 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 103,4%-ǵa ósip, 15868 adamdy qurady. Halyqtyń ekonomıkalyq belsendi bóligindegi shaǵyn jáne orta kásipkerlerdiń úlesi 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha 30,2 paıyzdy kórsetip, bul 2013 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 103,3 paıyzǵa óskendigi baıqaldy. 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha óndirilgen ónim kólemi 17847,5 mln.teńge, 2013 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 110,6 paıyzǵa ósip, 19748,1 mln.teńgeni qurady. Shaǵyn jáne orta kásipkerlikte bıýdjetke túsken salyqtyq jáne salyqtyq emes túsimder 2012 jyl­­­dyń qorytyndysy boıynsha 6715,5 mln.teńge, 2013 jyldyń osy­ ke­zeńimen salystyrǵanda 6964,0 mln.teńge 103,7 paıyzǵa ósti. Jańaózende kásipkerlik salasy aıaǵynan tik turyp keledi. Buǵan deıin Jańaózen dese mu­naıshylar eske túsip, ony «munaıshylar qalasy» dep ataǵan bolsa, endi óz isin órge domalatyp, turǵyndardy jumyspen qamtyp, óndirgen ónimderin naryqqa shyǵarýǵa talpynǵan kásipkerlerimen de maqtana alatyn bolady. Serikbaı TURYMOV, Jańaózen qalasynyń ákimi. Mańǵystaý oblysy.