ELBASY “ALTYNTAÝ” DEP ATYN QOIǴAN KENIShTI IGERÝ INDÝSTRIIаLYQ OZYQ JOBA SANALADY

Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev 28 mamyr kúni jumys babyndaǵy saparmen Kókshetaýǵa keldi. Elbasynyń tikushaǵy birden “Vasılkovskıı GOK” AQ arnaıy alańyna qondy. Nursultan Ábishuly Nazarbaev pen onyń janyndaǵy resmı adamdardy Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Dıachenko men aksıonerlik qoǵam prezıdenti Alıdar О́temuratov qarsy aldy. Memleket basshysy óndiris ornyn aralaýdy karer jumy­sy­men tanysýdan bastady. Quz jar­tas­tyń ishinde qybyrlaǵan tirshi­lik. Aınalma joldarda “taýsoǵar” ekskavatorlar tıegen úı kóle­min­deı júkti arqalaǵan alyp “BelAZ-dar” tizbesi bıikke órlep keledi. Elbasy osynaý “qus jolyna” sát sapar tilep, ekpindi eseleı túsýdi tapsyrdy. Sonymen qatar, kenshi, tájirıbeli metallýrg Nursultan Ábishuly óndiristik kestedegi jara­lysty da óz qolymen atqardy. Elbasy N.Á.Nazarbaev kópten kútken tarıhı oqıǵanyń qońy­raý­yn soqty. Myń san qaýym qatys­qan saltanatty sátte Memleket basshysy jańadan salynǵan altyn aıyrý fabrıkasyn iske qosty. Áýede “Nursultan! Qazaqstan!” de­gen qýatty alaqaı uran qalyqtady. “Indýstrııalyq damý – bul biz­diń jańa onjyldyqtaǵy múm­kin­shiligimiz, el damýy úshin jańa múmkindikter. Qazaqstan tabysty ındýstrııalyq derjava bolady – men buǵan ábden senimdimin”, dep atap kórsetti N.Nazarbaev óziniń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıyl­ǵy Joldaýynda. Elbasy búgingi sapa­rynda osy oılarynyń naqty júzege asqanynyń bir belgisi retinde jańa sıpattaǵy ken baıytý kombına­tyndaǵy irgeli ózgeristerdi úlgi etti. Álem rynogyndaǵy qarjylyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda altyn óndirisi ınvestısııalyq tartymdy salalardyń biri bolyp otyr. Qazaqstan búginderi jer júziniń básekelestikke qabiletti elý eliniń qataryna qosylýǵa umtylýda. Bir­aq, keıbir kórsetkishter boıynsha bizdiń memleketimiz alǵashqy on­dyq­tyń qatarynan kórine bildi. Munda elimizdiń álemdik ólshem­degi altyn qorynyń moldyǵy men ony óndirýde Dostastyq mem­le­ket­teri arasynda jetekshi orynǵa shyq­qanymyzdy aıtar edik. Osy oraıda, qaıta jańǵyrǵan Vasıl­kov ken baıytý kombınatynyń ózin­dik salmaqty úlesi barlyǵy málim. Qyryq jyldan astam tarıhy bar óndiris orny kúrdeli buralań belesti bastan ótkerdi. Alyp ke­shen, tipti, 1987 jyly kennen al­tyn­dy aıyrý barysyndaǵy qıyn­dyqtarǵa baılanysty jumysyn toqtatýǵa májbúr bolǵan. Soǵan qaramastan, 1991 jyly Vasılkov ken ornynda TMD-da alǵash ret kendi úımelep usaqtaý tásili qol­da­nyldy. Ol altyn aıyrý deń­geıin kóterip, kásiporyn tıim­di­li­gin arttyrady dep kútildi. Áıt­ken­men, atalǵan ádis tabıǵı qory bir­tindep azaıyp kele jatqan qysh­qyl quramdy kenniń tıimdi óńde­lýin qamtamasyz etkenimen, qor­lanýy jóninde meılinshe senimdi sýlfıd kenin qaıta óńdeý úshin jańa tehnologııalardy jáne qo­maq­ty ınvestısııa jumyldyrýdy alǵa tartty. Kompanııanyń burynǵy bas­shy­­lary 2003-2006 jyldary jańa altyn aıyrý fabrıkasyn salýǵa talpynys jasap kórgen, biraq ártúrli sebeptermen, eń bastysy, zamanalyq tehnologııanyń joqty­ǵynan qurylys qolǵa alynbaı qaldy. Osynyń saldarynan ke­nish­ten ózi qurylǵan kúnnen bastap 2006 jylǵa deıin bas-aıaǵy 11,5 tonna qymbat metall men 14,3 mıllıon tonna ken alyndy. “Meniń tapsyrmammen kenishte túbegeıli qaıta qurý jumystary bastaldy, – dedi Elbasy. Oǵan 60 mıllıard teńge nemese 700 mıl­lıon dollardan astam ınvestısııa jumyldyryldy. Aksıonerlik qoǵamǵa jańa basshylyqtyń kelýi­men jáne jańa qarjylandyrý kóziniń ashylýymen jaǵdaı kúrt ózgerdi. Kópten kútken altyn aıyrý fabrıkasynyń qurylysy 2008 jyldyń sáýirinde bastalyp, 2009 jyldyń tórtinshi toqsanynda aıaqtaldy. Mundaı serpilis álemdik tájirıbede bolmaǵan. Ádette mundaı nysandardy paıdalanýǵa berýge orta eseppen bes jyl ýaqyt jumsalady”. Qaıtarym kóńildegi esepten asyp túsetin túri bar. Bilikti maman­dardyń saraptaýynsha, atalǵan nysannyń tolyq qýatyna enýimen jylyna 8 mıllıon tonna ken óńdeýge múmkindik týady, al alynǵan jalpy kenniń kólemin 122,3 mıllıon tonnaǵa jetkizý jos­parlanýda. Alyp kenishte qa­zirdiń ózinde jylyna 13-14,5 ton­na altyn óndirý belgilengen ne­me­se kenishti paıdalanýdyń barlyq ke­zeńinde 215 tonna altyn alý jó­ninde tujyrym jasalýda. Bul ót­ken kezeńderdegi kórsetkishterden 10 ese artyq degen sóz. Kompa­nııa­nyń túpki ónimi – katodty altyn (Dore qorytpasy). О́ndiristik úderistegi negizgi ózgeris quramynda altyny bar kendi qaıta óńdeý kezinde ony úıme­lep úgitýden bas tartý jáne altyn aıyrý barysyndaǵy dástúr­li tásildermen birge kúrdeli ári ke­shendi tehnologııany engizý bolyp tabylady. Ol flotasııa, gravıta­sııa jáne sıandaý tásilinen kóri­nis beredi. Jańa fabrıka 600 ataýdan turatyn, kóptegen kórset­kishteri boıynsha zamanalyq ozyq quraldarmen jabdyqtalǵan. Bular negizinen Kanada, Avstralııa,  AQSh, Bolgarııa, Shvesııa, Fın­lıan­dııa, Germanııa, Italııa jáne Reseı memleketterinen jetkizilgen. Ken óndirisi parkiniń jabdyqtary tolyq almastyryldy. Qazir munda Amerıka, Japonııa, Shvesııanyń synnan ótken zamanalyq 67 dana taý-ken tehnıkasy jumys isteýde. Bul tehnıkalardyń jalpy quny 50 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Elbasy balamasy joq joǵary tehnologııalyq jabdyqtardyń sıpattamasyna nazar aýdardy. Ken keseginiń kólemi 350 mm. deń­geıin­degi alǵashqy iri ýaqtaý úderisi “San­dyik” (Shvesııa) eki jaq ýat­qyshymen atqarylady. Álemdegi eń iri qurylǵynyń biri sanalatyn qondyrǵynyń árqaısysynyń jyldyq qýaty 4 mıllıon tonna­dan asyp túsedi. Orta jáne usaq ýaq­taý jumysynda da osy fır­manyń ozyq jabdyqtary paıda­la­ny­lady. Ji­ńish­ke ýaqtaý úderisine Germanııadan RP-16/170/180 rol­ler­lik janysh­taýyshtary aldy­ryl­ǵan. Delegasııa músheleri ony iske qosyp kórgende ádettegi tar­syl-gúrsil men jer dúnıeni silkin­direrlik terbelistiń joqtyǵyna tánti boldy. Ýaqtalǵan kendi untaqtaý Fın­lıandııanyń “Outotec” fırmasy­nyń álemdegi eń qýatty shar dıir­menderi arqyly júzege asyry­lady. Nebary 400 tekshe metr kólemdegi dıirmen saǵatyna 500 tonna kendi qaıta óńdeı alady eken. Al, onyń untaqtalýy 74 mıkronǵa teń. Fabrıkada “Knelson XD” (Ka­nada) ortalyqtan tepkish eleýish­teri ornatylǵan. Ol ónimdiligi, tıimdiligi jáne únem kórsetkishteri boıynsha ózge aspaptardan asyp túsetini aıtyldy. Sondaı-aq, “Deswik” fırmasynyń ýltradıir­menderi kendi adam shashynan da jińishke deńgeıde untaqtaıtyny is barysynda kórsetildi. Árıne, mundaı ozyq tehno­logııa men jabdyqtardy basqarý joǵary biliktilikti talap etedi. Búgingi kúni kombınat quramynda 1950 adam bar. 2009 jyldyń qań­tary men 2010 jyldyń naýryzy aralyǵynda ujymǵa 1287 qyzmet­ker qabyldanypty. Byltyr 1000 adam kásibı daıarlyqtan ótken. Jalpy, kompanııa 2007 jyldan beri kadrlardy oqytý men qaıta daıarlaýǵa 2 mıllıon dollarǵa jýyq qarjy jumsaǵany bolashaq­tyń beriktigin ańǵartady. Sondaı-aq, aksıonerlik qoǵam ujym múshelerine meılinshe eńbek jáne áleýmettik qolaıly jaǵdaılar tý­ǵyzýǵa, ekologııalyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etýge aıryqsha kóńil bóletindigi aıqyn baıqalady. Ony osy maqsattarǵa 4 mıllıon dollar ınvestısııa tartylǵanymen dálel­deýge bolady. Fabrıkanyń qalypty jumys yrǵaǵyna rıza bolǵan Elbasy N.Á.Nazarbaev jumysshylar men jınalǵandar aldynda Kókshetaýdy kókke órletken sóz sóıledi. – Qýanyshtarda kezdesý adam balasyn júrek terber tolǵanys­tarǵa bóleıdi, – dedi Memleket basshysy. – Elimizde ın­dýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarlamamen 144 jańa óndiris orny salynady. Onyń 72-si bıylǵy birinshi jarty jyldyqta iske qosylady. Aqmola oblysynda osyndaı 12 joba arnaıy baqylaýǵa alynǵan. Álemdi qursaǵan ekonomıkalyq daǵdarys azýly memleketterdiń ózin teń­sel­tip turǵan kezeńde biz jańa kásip­oryndar salyp jatyrmyz. Astana­lyq Aqmola oblysynda búgin shyn mánindegi “altyn zaýyt” paı­da­lanýǵa berildi. Bul kóp ultty hal­qymyzdyń yntymaq-berekesiniń, baýyrmaldyǵy men beıbitshilik súıgish keń júreginiń, tózimdiligi men tabandylyǵynyń arqasynda múmkin bolyp otyr. Barshańyzǵa baqyt pen aman­dyq tileı otyryp, Vasılkov keni­shiniń ataýyn “Altyntaý” dep ózgertý jóninde usynys aıtqym keledi. El tarıhynda aıshyqty orny bar Kókshetaýdyń Altyn taýy bıikteı bersin! Kókshe aspanynda Elbasy qur­metine joldanǵan alaqaı qol sha­pa­laqtaý men “Rahmet, rahmet!” de­gen júrekjardy iltıpat qalyq­tady. Elbasy Nursultan Nazarbaev oblysqa saparynda “Zerendi Astyq” JShS-inde bolyp, kóktemgi dala jumystarynyń barysymen tanysty. Baqbergen AMALBEK, Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV. Aqmola oblysy.