Astana kúni qarsańynda Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda tuńǵysh ret «Álem» atty bir aktili balettiń tusaýy kesilmek. «Astana Ballet» horeografııalyq ujymynyń repertýaryndaǵy súbeli dúnıeniń qoıýshy-horeografy – Reseıdiń belgili baletmeısteri Nıkıta Dmıtrıevskıı. Spektakldiń beınelik tujyrymyn Reseıdiń mýltımedııa salasyndaǵy jetekshi mamandarynyń biri Leonıd Basın, áýenin etno-kompozıtory Bolat Ǵafarov, al lıbrettosyn qazaqstandyq belgili aqyn, ssenarııshi Baqyt Qaıyrbekov jazdy. Atalmysh qoıylym jaıly naqtyraq bilý úshin Reseıdiń tanymal baletmeısteri Nıkıta Dmıtrıevskııdiń ózimen tildeskendi jón sanadyq.
– Nıkıta Vladımırovıch, bilýimizshe, sizdi Astanaǵa osy baletti qoıý úshin arnaıy shaqyrtqan kórinedi. Bul balet sizdi nesimen qyzyqtyrdy, ereksheligi nede?
– Balettiń ereksheligi, qazaq eliniń sonaý túrki dáýirinen beri kele jatqan baı murasy qataryndaǵy salt-dástúri epıkalyq keń aýqymda beınelenip, mýzyka men balettiń tilinde kórermenge jol tartady. Jaryq, dybys, beınejoba, horeografııa arqyly eýropalyq túsiniktiń de ushqyny ańǵarylyp turady. Meni qyzyqtyrǵan nárse de balettiń osy keń aýqymdylyǵy boldy.Jalpylaı aıtsaq, atalmysh balette mádenıetter toǵysy kóz toımaıtyn kórkemdikpen beınelendi.
– Siz Eýropa elderiniń kóptegen horeografııalyq ujymdarymen jumys atqaryp, shyǵarmashylyq jolyńyzda túrli teatrlardy kezdestiripsiz. Qazir elordadaǵy «Astana balet» horeografııalyq ujymymen jumys istep júrsiz. Ujymǵa qatysty pikirińizdi bilsek?
– Men endi tek «Astana balet» ujymyna baǵa berip keteıin. Barlyq balerınalar óte tartymdy jáne ártúrli, qajyrly, tolyq qaıtarymmen jumys isteıdi, materıaldy úırenip almaıynsha keıin sheginbeıdi. О́ner akademııasyn endi támamdap kelgen bolsa da, olar úlken kásibı áleýetke jáne akterlik qabiletke ıe. Sondyqtan, rýhanı jaǵynan jáne kásibı damýy jóninen basqa ujymdar «Astana balet» ujymyna qyzǵana qaraıtyn bolar dep oılaımyn.
– Bir jaǵynan horeograf, art-dırektor bolsańyz, ekinshi jaǵynan rejısser jáne prodıýsersiz. Sondaı-aq «Grand PAS» festıvaliniń kórkemdik jetekshisisiz. Osylardyń bárine qalaı úlgeresiz? Jas bolsańyz da birneshe istiń tizginin qolda ustaý sizdi keıde qajytyp jibermeı me? Osyndaı jetistikterge jetýińizdiń syry nede?
– Barlyq jumysty bir ýaqytta istemeımin. Men úshin balet sahnasy, horeografııa áser alýdyń, shabyt jınaýdyń jalǵyz múmkindigi emes. Sondyqtan maǵan sahnamen jumys isteý ǵana emes, joba prodıýseri retinde sahnanyń ıisin seziný de qyzyqty. Keıbir jobalarda horeograf nemese jaryq sýretshisi bolmasam da, kórinisterdi biriktirip, ony tartymdy dúnıe etip jasaýym múmkin. О́ıtkeni, ol jerde ártister toby, gala-baǵdarlama, festıval, art-joba bolady. Men jasaıtyn dúnıeni, jetkizetin áserdi basqa eshkim de qaıtalaı almaıdy degen oımen jobaǵa kirisemin. Prodıýser retinde shyǵarmashylyq minezdi joǵary baǵalaımyn. Jumysymnyń qaı-qaısysy da qajytqan emes.
– Bir suhbatyńyzda ózińizdiń kóptegen tanymal tulǵalarmen jumys istep kele jatqanyńyzdy aıtqan edińiz. Atap aıtqanda, kimdermen birge qoıan-qoltyq jumys jasadyńyz jáne olardyń qatarynda qazaqstandyqtar bar ma?
– Bul jaǵynan joly bolǵysh adammyn. Osy ýaqytqa deıin horeografııada, mýzykada jáne ádebıette nebir myqty tulǵalarmen, sondaı-aq, óz isiniń shyńyna shyqqan sheberlerdiń talaıymen ushyrastym. Solardyń ishinen birin basqalarynan bóle-jaryp aıta almaımyn. О́ıtkeni, barlyǵy da álemdik sahnanyń, teatrdyń metrlary, horeograftary jáne kompozıtorlary. Adam ózi turǵan bıikten qaraǵanda keıbir adamdarmen rýhanı turǵydan múddeles ekenin sezinedi, sosyn ol ózi solarǵa tartylady ne sol adamdardy ózine tartatyn bolady. Munda bireýdiń siz úshin mańyzdy ıa mańyzsyz ekenin aıtý óte qıyn. Keıde kompozıtorlarmen kezdesip jatasyń. Olar óziniń bes mınýttyq kompozısııasyn usynady. Dál osy kompozısııa bir nemese eki jyldan soń saǵan mýzykaǵa basqasha qyrynan qaraýǵa yqpalyn tıgizedi nemese kerisinshe de bolýy múmkin. Barlyǵy bir-birimen baılanysty.
– Mýzykanttar árbir notasyn sanaı bastaǵanda matematıkter sııaqty. Al horeograftar she?
– Maǵan mýzykamen jumys jasaǵanda ony polıfanııalyq qurylymǵa sáıkestendirýde jáne árbir sahnanyń ereksheligine qaraı sýrettermen, jaryqpen, dybyspen dál berý úshin óńdeýmen aınalysýǵa týra keledi.
– Siz úshin shyǵarmashylyǵyńyz birinshi kezekte tura ma, joq álde jeke ómirińiz be?
– Shyǵarmashylyǵymdy birinshi orynǵa qoıamyn.
– О́mirlik maqsatyńyz ne? О́mirde qandaı qaǵıdalardy ustanasyz?
– Shynaıylyqty, barlyq jaǵynan tazalyqty unatamyn. Al eń basty qaǵıdam – jaqsylyqqa, tazalyqqa sený. Sondaı-aq, adamnyń úlken aqyl ıesi ekenin kórsetip, abyroıly bolýǵa bastaıtyn bolsa, sóz de mańyzdy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Nazym QAIRAT.
ASTANA.
– Nıkıta Vladımırovıch, bilýimizshe, sizdi Astanaǵa osy baletti qoıý úshin arnaıy shaqyrtqan kórinedi. Bul balet sizdi nesimen qyzyqtyrdy, ereksheligi nede?
– Balettiń ereksheligi, qazaq eliniń sonaý túrki dáýirinen beri kele jatqan baı murasy qataryndaǵy salt-dástúri epıkalyq keń aýqymda beınelenip, mýzyka men balettiń tilinde kórermenge jol tartady. Jaryq, dybys, beınejoba, horeografııa arqyly eýropalyq túsiniktiń de ushqyny ańǵarylyp turady. Meni qyzyqtyrǵan nárse de balettiń osy keń aýqymdylyǵy boldy.Jalpylaı aıtsaq, atalmysh balette mádenıetter toǵysy kóz toımaıtyn kórkemdikpen beınelendi.
– Siz Eýropa elderiniń kóptegen horeografııalyq ujymdarymen jumys atqaryp, shyǵarmashylyq jolyńyzda túrli teatrlardy kezdestiripsiz. Qazir elordadaǵy «Astana balet» horeografııalyq ujymymen jumys istep júrsiz. Ujymǵa qatysty pikirińizdi bilsek?
– Men endi tek «Astana balet» ujymyna baǵa berip keteıin. Barlyq balerınalar óte tartymdy jáne ártúrli, qajyrly, tolyq qaıtarymmen jumys isteıdi, materıaldy úırenip almaıynsha keıin sheginbeıdi. О́ner akademııasyn endi támamdap kelgen bolsa da, olar úlken kásibı áleýetke jáne akterlik qabiletke ıe. Sondyqtan, rýhanı jaǵynan jáne kásibı damýy jóninen basqa ujymdar «Astana balet» ujymyna qyzǵana qaraıtyn bolar dep oılaımyn.
– Bir jaǵynan horeograf, art-dırektor bolsańyz, ekinshi jaǵynan rejısser jáne prodıýsersiz. Sondaı-aq «Grand PAS» festıvaliniń kórkemdik jetekshisisiz. Osylardyń bárine qalaı úlgeresiz? Jas bolsańyz da birneshe istiń tizginin qolda ustaý sizdi keıde qajytyp jibermeı me? Osyndaı jetistikterge jetýińizdiń syry nede?
– Barlyq jumysty bir ýaqytta istemeımin. Men úshin balet sahnasy, horeografııa áser alýdyń, shabyt jınaýdyń jalǵyz múmkindigi emes. Sondyqtan maǵan sahnamen jumys isteý ǵana emes, joba prodıýseri retinde sahnanyń ıisin seziný de qyzyqty. Keıbir jobalarda horeograf nemese jaryq sýretshisi bolmasam da, kórinisterdi biriktirip, ony tartymdy dúnıe etip jasaýym múmkin. О́ıtkeni, ol jerde ártister toby, gala-baǵdarlama, festıval, art-joba bolady. Men jasaıtyn dúnıeni, jetkizetin áserdi basqa eshkim de qaıtalaı almaıdy degen oımen jobaǵa kirisemin. Prodıýser retinde shyǵarmashylyq minezdi joǵary baǵalaımyn. Jumysymnyń qaı-qaısysy da qajytqan emes.
– Bir suhbatyńyzda ózińizdiń kóptegen tanymal tulǵalarmen jumys istep kele jatqanyńyzdy aıtqan edińiz. Atap aıtqanda, kimdermen birge qoıan-qoltyq jumys jasadyńyz jáne olardyń qatarynda qazaqstandyqtar bar ma?
– Bul jaǵynan joly bolǵysh adammyn. Osy ýaqytqa deıin horeografııada, mýzykada jáne ádebıette nebir myqty tulǵalarmen, sondaı-aq, óz isiniń shyńyna shyqqan sheberlerdiń talaıymen ushyrastym. Solardyń ishinen birin basqalarynan bóle-jaryp aıta almaımyn. О́ıtkeni, barlyǵy da álemdik sahnanyń, teatrdyń metrlary, horeograftary jáne kompozıtorlary. Adam ózi turǵan bıikten qaraǵanda keıbir adamdarmen rýhanı turǵydan múddeles ekenin sezinedi, sosyn ol ózi solarǵa tartylady ne sol adamdardy ózine tartatyn bolady. Munda bireýdiń siz úshin mańyzdy ıa mańyzsyz ekenin aıtý óte qıyn. Keıde kompozıtorlarmen kezdesip jatasyń. Olar óziniń bes mınýttyq kompozısııasyn usynady. Dál osy kompozısııa bir nemese eki jyldan soń saǵan mýzykaǵa basqasha qyrynan qaraýǵa yqpalyn tıgizedi nemese kerisinshe de bolýy múmkin. Barlyǵy bir-birimen baılanysty.
– Mýzykanttar árbir notasyn sanaı bastaǵanda matematıkter sııaqty. Al horeograftar she?
– Maǵan mýzykamen jumys jasaǵanda ony polıfanııalyq qurylymǵa sáıkestendirýde jáne árbir sahnanyń ereksheligine qaraı sýrettermen, jaryqpen, dybyspen dál berý úshin óńdeýmen aınalysýǵa týra keledi.
– Siz úshin shyǵarmashylyǵyńyz birinshi kezekte tura ma, joq álde jeke ómirińiz be?
– Shyǵarmashylyǵymdy birinshi orynǵa qoıamyn.
– О́mirlik maqsatyńyz ne? О́mirde qandaı qaǵıdalardy ustanasyz?
– Shynaıylyqty, barlyq jaǵynan tazalyqty unatamyn. Al eń basty qaǵıdam – jaqsylyqqa, tazalyqqa sený. Sondaı-aq, adamnyń úlken aqyl ıesi ekenin kórsetip, abyroıly bolýǵa bastaıtyn bolsa, sóz de mańyzdy.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Nazym QAIRAT.
ASTANA.
