Áriptestiń ár sáti

Jeke kitaphanamyzdy bir súzip baryp, oıǵa tamyzyq taýyp otyratyn halyqtyń ókilimiz. Mine, joǵary qabatta muqabalary zamanaýı úlgimen jańǵyrǵan «Shákárim ensıklopedııasy», «Teledıdar óneri», «Qazaq maqal-mátelderiniń altyn kitaby», «Sara sańlaq», t.s.s. dúnıeler. Sóreniń tómengi jaǵy da siresip tur. O, toba, tań qalasyń. Aýylda júrip burqyratyp kitap shyǵaryp jatqan aǵaıyndar bar eken. Kitapty tańdap-tamsanyp, ishinen táýirin súzip oqıtyn bir aǵamyz osylardy kórgende renjip qaldy. «Sórede jaman kitap turmaýy kerek» dedi. Qazir aqsha tapsań, kitap shyǵarý eshkimge qıyn bolmaı qalǵan zaman ǵoı. Birdi-ekili keıbir sondaı avtorlardy kózi shalǵanda jany shyryldap qoıa bergen aǵamyzǵa ne ýáj aıtarymdy bilmeı sasqalaqtap qaldym. Kitap talǵam tarazysy eken-aý. Bireýdiń úıine qonaqqa barǵanda olardyń dúnıe-múlkine emes, marjandaı kitaptarynyń sapasyna qarap úı ıeleriniń jan baılyǵyn tanýǵa qushtar aǵamyzdyń osy qasıetinen qorytyndy shyǵarmaqqa bel býyp, kitaptardyń keregin oń jaqqa, kerek emesin sol jaqqa jınaýǵa týra keldi. Sóıtsem, tas pen qumnyń aralasyp ketkeni sııaqty muny suryptaýdyń ózi óte bir qıyn sharýa eken. Osylardyń ishinde ózimizdiń janymyzǵa etene jaqyn, kórseter qurmetimiz sheksiz, ár jazǵan-syzǵanyn árdaıym qalt jibermeı oqýǵa tyrysatyn áriptesterimniń eńbeginen turatyn oń jaqtaǵy dúnıelerdiń basymyraq bolyp shyqqany qýantty. Qaısar Álim, Qalı Sársenbaı, Tańsulý Aldabergenqyzy, Baýyrjan Omarov, Beıbit Saparaly, Seı­folla Shaıynǵazy, Jarasbaı Súleımenov, Berik Sadyr, Alek­sandr Tasbolatov, Shúkir Shahaı,.. t.s.s. qaz-qatar jalǵasatyn tizim­niń ishinen Sharhan Qazyǵuldyń «Toǵyz taraý týyndy» kitabynyń oqylmaı, tasada qalyp qoıǵanyna ishteı ózim qysylyp qaldym. Bul kitapty qolǵa alǵan kezde jalpy tek jeke adamnyń basynyń jetistigi men talǵamyn bildirip qana qoıatyn rýhanı baılyq emes, ol degenińiz tutas bir eldiń, halyqtyń mádenıetin, oı-óresin bildiretin qundylyq ekenine kózińiz aıqyn jete túsedi. Eger bizdiń elimizde «qyz synynan» qalyspaı «kitap syny», «kitap sáni» baıqaýlary ótetin bolsa, myna kitap óziniń kórkemdik deńgeıi jaǵynan ózge áriptesterinen oq boıy ozyp shyǵaryna senimimiz mol. Kitapty bezendirýge qazaqtyń talantty sýretshisi Alpysbaı Qazyǵulovtyń kartınalarynyń reprodýksııalary paıdalanylyp, sóz nári kórkem ıllıýstrasııalar boıaýy­men tolyqsa, syrtqy kór­kem­dikke súısingen kóz jınaq­tyń aıaǵyna tez jetýge qushtarla­nady. Sh.Qazyǵuldy «qalaı jazypty?», «ne jazypty?» dep synı turǵydan qarap oqymaıdy, onyń jazǵandaryn qalaı jazýdy, qalaı oılaýdy, qalaı qalam terbeý kerektigin úırený úshin alyp oqıdy jurt. «Klassıkter kodyn tabý qıyn» taraýyna tańdalǵan keıipkerleri – Ábdijámil Nurpe­ıisov pen Ábish Kekilbaev syndy kesek tulǵalar jaıynda oı qozǵaý úshin ol adamnyń bilim-biltesi osy qalamgerlerdiń oı shamshyraǵyna jetip turýy shart der edik. Bul ekeýi bizge Alataýdyń bıik shyńyna uqsas adamdar. Endeshe, tek jýrnalıstik daıyndyqpen ǵana bul qos alyptyń mańyna jolaý qaıda? Ádebıetshiniń bir sózin shala uǵynyp qalǵan jaǵdaıyńyz bolsa, oı báıgesindegi dúldúlmen qatarlasa shabýǵa ıek artpaı-aq qoıǵanyńyz maqul. Ádette qalamgermen áńgime adamnyń bilim-bıiginiń qaı deńgeıde ekenin kórsetip beredi. Kóbimiz mundaı súrleýden qashqaqtap júremiz. Áddimizdi, álimizdi bilgendikten. Al Sharhan áriptesimiz asqar shyńdarǵa qaraı bet túzep, ózi de sol bıikte sóz kúmbezin jarqyratyp otyr. «Endiginiń sózi» taraýyndaǵy «Jalǵyzdyqqa tap bolǵanǵa deıingi máńgilik» atty dúnıesin qyzyǵyp otyryp oqydyq. Besinshi taraý «Ár áriptes – bir álem» dep atalady. Shákeńniń kitabyn kóp kitaptyń ishinen sýyryp, beri qaraı alyp shyǵýymyzdyń sebebi, qalamdastar, qatarlastar qalamy ushynan tógilgen oılardy ol sol adamdardyń ishki jan áleminiń qatparlaryn ábden zerttep-zerdelep alǵan adamsha jan-jaqty tarqata jetkizedi. Qysqasy, áriptester álemin Shákeńnen artyq biletin jan joq eken-aý dep qalasyz. Tipti, ol jýrnalıs­tıka sarbazdarynyń ensıklopedııasyn túgendep júrgen joq pa eken degen oıǵa berilýińiz ǵajap emes. «Kórkem kisi» – Q.Sársenbaı, «Túren tart­qan Tóre» – N.Júsip, «Tátti qu­bylys teoretıgi» – N.Omashev, «Passıonar» – Ǵ.Shalahmetov, «Dos-aǵa» – B.Súleımenov, «Ju­­ma­­taev jumbaǵy» – B.Juma­taev, al «Narkesken» marqum A.Nur­bolatuly týraly. Keıbir árip­testerimiz jaıly aıtqanda, «jýr­nalıstıkadan kórkemsózshi, sýretkerlik deńgeıge deıin ósken kisi» dep baǵa berip jatpaı­tyn ba edik? Sharhan, mine, sondaı qalam­gerdiń biri. «Myń dollar», «Jazýshy» áńgimelerin keziktir­gen oqyrman bul oımen talas­syz kelisedi... «Toǵyz taraý týyn­dynyń» toqsan túrli torabyndaǵy syrdy túgel jaıyp tastasaq, oqyr­­manǵa qyzyq bolmaı qalady. Jal­­py, ár kitap – bir álem ǵoı. Ár adam­­nyń qolynda sol álemge kire­tin óz bıleti bolýy kerek. Sóre­ńiz­de tek jaqsy kitap tursyn. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan».