Ádebı saýaldamamyzdyń kezekti avtory – ádebıettanýshy-ǵalym, esseıst Maqsat Táj-Murat. Dástúrli suraq: ne jazyp júrsiz?
– О́tken kúzde qanshama ýaqyt daıyndyqpen kelgen eńbegimdi aıaqtadym. Qazaqtyń mańdaıyna bitken batyr qyzy Mánshúktiń báısheshek-ǵumyryn qalamǵa arqaý etý ázelgi maqsat edi. Sol kitap byltyr Mánshúk apamyzdyń 100 jyldyq mereıtoıy qarsańynda eki tilde jaryq kórdi. Bireýi Batys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń tapsyrysymen shyqsa, bireýi Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń «Áleýmettik mańyzy bar ádebıetterdi basyp shyǵarý» baǵdarlamasy aıasynda basyldy.
Bul ózi 2015 jyly bastalǵan jumys bolatyn. Túpnusqasy oryssha jazyldy. Biraz ýaqyt tartpada jatty – batyrdyń mereıtoıyn kúttim. Keıin qosymsha málimettermen tolyqtyrylyp oqyrmanǵa jol tartty. Sonymen birge qazaqsha nusqasyn da qatar jazdym. О́zim eki tilde jazyp úırengen soń óz eńbegimdi eshqashan aýdarýǵa bermeımin.
Kitapty Mánshúktiń tolyq ǵumyrnamasy dep aıta alamyn. Buǵan deıin onyń az ǵana ómirin jiliktep jazǵan týyndy bolmaǵan sııaqty. Sol olqylyqtyń ornyn toltyrmaqqa oqtalyp, Mánshúktiń adamı jáne tulǵalyq ómirbaıanyn jasadym. Jalpy, Mánshúk týraly 600-ge taıaý derekkózi bar eken. Sonyń bárin bolmasa da denin qarap shyqtym. Bul materıaldardan bólek ınsaıderlik málimetterdiń negizinde jazyldy. Bireýi – 22, ekinshisi – 25 baspatabaq.
Zerttesek, Mánshúktiń bıografııasynda kereǵar derekter kóp. Tipti týǵan kúnine qatysty birneshe nusqa bar. Osyndaı qate aıtylyp júrgen pikirler men faktilerdi salystyryp qarap, hal-qaderimshe bir izge túsirgendeı boldym. Týǵan jerinen bastap, jan tapsyrǵan tóbesine deıingi jıyrma bir jyl ǵumyryn jiktep, ár kezeńin tolyq baıandadym. Qazaqsha nusqasy «Tańba», orysshasy «Abzal-aı» degen baspadan jaryq kórdi. Orys tilindegi nusqasy memlekettik baǵdarlamamen shyqqandyqtan kitaphanalarǵa tarady. Al qazaqshasy oblystyq deńgeıde ǵana taratyldy.
Mánshúkti bala kezden jaqsy kóremin. Ádebıetimizde qazaq qyzynyń jıyntyq obrazy jasalmaǵan eken. Bul obraz keskindemede de, esseıstıkada da, kınoda da joq. Issaparmen shetelde talaı bolyp júrmin ǵoı, sonda qazaq qyzdary sııaqty arý, ójet, ananyń tárbıesin, ultynyń tabıǵatyn boıyna sińirgen jurtty kezdestirý qıyn.
Bul kitap ózimniń «Qazaq qyzdary» degen serııamnyń jalǵasy boldy. Alǵash ret osy serııamen Maıra Shamsýtdınova týraly eńbek jazdym (ol da oryssha). Keıingi keıipker – Qurmanaı Omarova boldy. Endi, mine, Mánshúk. Bul joba ári qaraı da jalǵasady.
2017 jyldyń 16 mamyrynda Dımash týraly kitap jaza bastadym. 2022 jyly 22 sáýirde sońǵy núktesin qoıyppyn. Bul aýqymdy eńbek bolyp shyqty – shamamen 90 baspatabaqtan turady. Oryssha jazyldy, qazaqshasy da daıyndalyp jatyr – «Dımash. Shyǵan daýysty ańsaý – Singer-2017» dep atalady. Jalpy, Dımashtyń daýysyn alǵash ret 2017 jyly Qaskeleńde shyǵarmashylyq úıimde jatqanda estidim. Sonda ol Qytaıda ótken baıqaýdyń toǵyzynshy epızodyn aıaqtap, kelesi kezeńge daıyndalyp jatyr eken. Men alǵashqy oryndaýynan bastap sol epızodyna deıin qalt etpeı tyńdadym. Tańǵaldym. Dál osy sátte ishimde mundaı daýystyń ıesi týraly jazý týraly oı týsa kerek. Biraq notadan esh habarym joq – qalaı bolar eken dep uzaq tolǵandym. Eki jyl taqyrypqa enýmen boldym. Dımash jarq etken jobanyń 13 konkýrsyna jeke-jeke toqtaldym. Ár kezeńdegi tolqynys, daıyndyq, oryndaý, baǵa men nátıje – vokaldyq taldaý jasadym. Sóıtip, Dımashtyń arqasynda mýzykalyq saýatym táp-táýir ashyldy. Arasynda ilgerili-keıindi júretin taraýlar qostym. Iаǵnı oryndaǵan ániniń tarıhy, odan bólek, Dımashtyń balalyq shaǵy, otbasy qosa órilip otyrady. Bárin qosqanda 22 taraý bolyp shyqty. Al qazir osy kitaptyń jaryq kórýi másele bolyp otyr. Kitap naryǵynda básekeniń bolmaýynan shyǵaratyn baspa tabylmaı tur. Dımashtyń álemdegi abyroıy barshaǵa aıan. Al ózimizde áli kúnge deıin jas bala dep moıyndamaý bar sııaqty. Máselen, osy kitapqa sheteldikter de qyzyǵýshylyq bildirip otyr. Alaıda olarǵa berýge azamat retinde namystanamyn. Biz óz altynymyzdy aldymen ózimiz baǵalaýymyz kerek. Qazir kitaptyń shyǵýyna demeýshi izdep júrmin.
Bar bitirgen sharýam osy. Bulardyń arasynda, árıne, basqa dúnıelerge de soǵyp ketesiń. Birqatar esse jazdym. Jazýshylardyń ádeti ǵoı, jazyp otyryp, demalý úshin basqa janrlarǵa aýysyp, kóship otyrady. Sol sııaqty ómirbaıandyq esseler jazdym. Jalpy, ózim týraly memýar jazýǵa qarsymyn. О́zińdi jazsań, mindetti túrde maqtaısyń. Naqtylyqty joǵaltpaý úshin osylaı shaǵyn-shaǵyn esseler jazyp turamyn.
– Shyǵarmashylyq syryńyzben bóliskenińizge rahmet.
Daıyndaǵan
Marjan ÁBISh,
«Egemen Qazaqstan»
