Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Derek boıynsha Ekibastuzda 145 myńdaı adam turady. Ortalyq jylý júıesine kópqabatty 689 úı men 4395 jer úı qosylǵan. Apat oryn alǵan sátte kóp úılerdiń PIK-teri men qyzmet kórsetýshi fırmalar berilgen nusqaýlyqqa jaýapsyzdyq tanytyp, elýden astam kópqabatty baspananyń jylý, sý jáne káriz júıeleri qatyp qalǵany málim. Alǵashqy aptalarda 150-den astam kópqabatty úı men 120-ǵa jýyq jeke úı jylýdan, aýyzsýdan múlde ajyrap, myńdaǵan turǵyn sýyq páterde torǵaıdaı búristi. Arada úsh aıdan astam ýaqyt ótkenine qaramastan, tótenshe jaǵdaıdyń saldary áli de saqtalyp otyr. Ekibastuz JEO habarlaǵandaı, búginde stansadan shyǵatyn jelilik sýdyń temperatýrasy 54 gradýs. Ortalyqta bes qazandyq agregaty jumys istese, taǵy biri rezervte tur. Taǵy eki qazandyq aǵymdaǵy jóndeýge qoıylǵan. Jýyq arada jelilik sýdyń temperatýrasy 70 gradýsqa kóteriledi dep josparlanyp otyr.
Kóktemniń jaımashýaq kúnderi jaqyndap, Ekibastuz halqyn qýantqanymen, bir jaǵynan búginde kóptiń kóńilinde úlken alańdaýshylyq bary baıqalady. Sebebi jylý júıesindegi apat aldaǵy qysta taǵy jalǵaspasyna eshkim kepil bere almaı otyr. Qazandyqtardy tazartý úshin stansa jumysyn tolyq toqtatýy kerek. Jylý maýsymy aıaqtalǵan soń JEO kúzge deıin qańtarylady. Osyǵan baılanysty jergilikti mekemeler jazda qalada ystyq sý bolmaıdy dep eskertti. Demek turǵyndar jaz boıy sý ysytý úshin elektr energııasyn shamadan tys kóp paıdalanyp, qazirgideı elektr jylytqysh qosyp otyrǵandaı qosymsha shyǵynǵa ushyraıdy degen sóz. Qazir qaladaǵy kóptegen otbasy sýyq páterlerin tastap, týǵan-týystary men tanystarynyń úıin jaǵalap ketken. О́zge qalalarǵa baryp panalaǵandar da az emes. Al ondaı múmkindigi joqtar páterlerinde qys boıy jylytqysh qosyp, elektr energııasy úshin shamadan tys shyǵyndalyp jatyr. KEGOC kompanııasy shaharda jaryq tutyný kólemi jeltoqsan aıynan beri 52 megavatqa ósip shyǵa kelgenin habarlady. Buǵan deıin ekibastuzdyqtar aıyna shamamen 32 MVT energııa ǵana tutynǵan. Endeshe, bul jaǵdaı qarapaıym halyqtyń qaltasyn qaǵyp otyrǵanyn bildirse kerek.
«Eki bólmeli páterimizde qarasha aıynyń sońynan beri jylytqyshtardy jıi qoldanyp kelemiz. Tabannan ótken syz aqyry kishi balamdy aýyr dertke dýshar etti. Bet álpeti qısaıyp, dárigerler oǵan nevrıt degen dıagnoz qoıdy. Jýyqta Pavlodar qalasynda emdelip kelse, endi Astanaǵa ońaltýǵa jiberemiz dep otyrmyz. О́zim mektepte muǵalimmin. Mekteptiń ishi salqyn bolýyna baılanysty aqpan aıynyń sońǵy úsh aptasynda qashyqtan oqýǵa kóshtik. Alaıda balalar onlaın oqýda kádimgideı qınalady. Úılerinde jaryq jıi óship, ınternet istemeı qalady. Onsyz da sýyqtan qajyǵan oqýshylardy kóp mazalamaýǵa tyrystyq. Tapsyrmany tam-tumdap berip, jaǵdaılaryna qaraı oqyttyq. Osy apta basynan mektep partasyna qaıta oralamyz. Bilýimshe, keıbir oqýshylarym onlaın oqý kezinde aýyldaǵy týystarynyń úıine ketip qalǵan. Olardyń qaladaǵy sýyq páterlerine oralǵan soń aýyryp qalmasyna eshkim kepildik bere almaıdy», dep qynjylady orta mektep muǵalimi Bıbigúl Slanbekova.
Bul otbasy apatqa deıin elektr qýaty úshin aı saıyn shamamen 2-2,5 myń teńge tólep kelse, qazirgi kúni 7 myń teńgege shyǵyndanýǵa májbúr. «Túnde uıqyǵa keter aldynda jylytqyshtardy óshirip tastaımyz, sebebi shaharda osyndaı qurylǵy saldarynan toq soǵyp, erli-zaıyptynyń qaıtys bolǵanyn estip-bildik», deıdi. Túnde qatty muzdasa da, otbasynyń qaýipsizdigin birinshi orynǵa qoıady. Bıylǵy qysty ótkergen soń, bul páterde qalý-qalmaý jaǵyn oılastyrmaq nıette. О́zge tanystary sııaqty Pavlodar qalasyna nemese elordaǵa qonys aýdarý josparlarynda joq emes. Tek barlyq másele qarjylyq jaǵdaıǵa tireledi.
Negizi kún jylyna baspanalaryn satyp, Ekibastuzdan kóship ketýge bel baılap otyrǵandar az emes. Mundaılardyń kóbi – jas otbasylar. О́zge qaladan jalaqysy táýir jumys, jaıly baspana tabylsa, olardy eshkim ustap tura almaıdy. Al bul keleńsizdik kómirli shahardyń demografııalyq-áleýmettik jaǵdaıyna úlken soqqy bolady. Qalanyń negizgi jumys kúshin qurap otyrǵan jas mamandardan aıyrylsa, otyn-energetıkalyq keshendegi alyp kenishter men elektr stansalarynda kim eńbek etpek?
Qalada turatyn jas ana Janar Qudaıbergenova óz otbasy múshkil jaǵdaıǵa tap bolǵanyn qınala jetkizdi. Alty aılyq sábıi dúnıege kelgeli úıdiń sýyqtyǵynan 2 ret pnevmonııa aýrýyna shaldyǵyp, anasymen aýrýhanaǵa jatyp shyqqan. Tuńǵysh qyzy eki jasqa endi tolady, ol da naýqas.
«Arbıev kóshesindegi jer úılerdiń birinde turamyz. Apat bastalǵaly baspanamyz azynap ketti. Sábıim kúni-túni «pamperste» júrgen soń salqyn tıip, aýyryp qala beredi. Joldasym «Shyǵys» kenishinde jumys isteıdi. Onyń aı saıynǵy 150 myń teńge eńbekaqysy túkke jetpeıdi. Sábıime qajet dári-dármekke, keıde tipti jaıalyq satyp alýǵa aqsha tappaı qalamyz. Amalym quryǵan soń, byltyr jyl sońynda qala ákimine habarlasyp, kómek suradym. Bir márte jaıalyq úshin dep 15 myń teńge kómek kórsetildi. Tegin dári berile me dep úmittengen edik. Emhanalardan esh qaıyr bolmady. Aı saıyn jylý úshin 9 myń teńge, jaryqqa 7-8 myń teńgeniń túbirtegi kelip turady. Sonyń ózi bizge úlken salmaq. Bolmaǵan soń jaqynda enemniń úıine kóshtik. Sýyq baspanada budan artyq shydap tura berýge bolmaıdy eken. Mine, eki otbasy bir úıge áreń syıyp, jan saqtap otyrmyz. Osyndaı qysyltaıań kezeńde jergilikti ákimdik biz sekildi jaǵdaıy nashar jas otbasylarǵa járdemdesýi kerek dep esepteımin. Alaıda bılik ókilderi halyqtyń jaǵdaıymen onsha sanaspaı otyr», dep ókpesin jetkizdi Janar.
Bul otbasy jer úıin satyp, páterge kóshýdi armandaıdy. Biraq qazir shaharda jeke úı turmaq, páterge suranys joq. Amaly quryǵan erli-zaıyptylar tezirek jaz shyǵyp, jer aıaǵy keńigenin kútip otyr.
Jylýǵa jarymaǵan úılerdiń turǵyndary satyp alǵan elektr jylytqyshtar men jaryq shyǵyndaryn «Ekibastuz jylý-energodan» sot arqyly óndirip alýǵa bet bura bastady. Mundaı alǵashqy shaǵym jýyqta azamat Sándigúl Qojanovadan Ekibastuz qalalyq sotyna tústi. Ol sońǵy aılarda elektr jylytqyshtaryn satyp alýǵa 322,6 myń teńge shyǵyndaǵan. Al elektr taratý mekemesiniń qyzmetin paıdalanǵany úshin 160 myń teńgeniń túbirtegin alypty. Turǵyn buǵan qosa jylýdy durys bermegeni úshin jylý mekemesinen 200 myń teńge moraldyq ótemaqy talap etip otyr. Sot sheshimimen eki tarap ózara kelisimge kelgen. Alaıda S.Qojanova ózi talap etken soma 10 kún ishinde tólenbese, sotqa qaıta shaǵymdanatynyn aıtady.
Qala ákimi Aıan Beısekınniń sózine qulaq túrsek, qazir qalada jylytý maýsymy aıaqtalǵannan keıin bastalatyn aýqymdy jóndeý naýqanyna daıyndyq qyzý. Jylýmen jabdyqtaý júıelerine tehnıkalyq aýdıt júrgizilip jatyr. Onyń qorytyndysy boıynsha keshendi sharalarǵa qajet qarajattyń somasy belgili bolady. Uzyndyǵy 5 shaqyrym tórt jylý magıstralyn jańartýǵa jáne 25 kılometr jelide gıdravlıkalyq synaýlar júrgizýge smetalyq qujattar ázirlenip qoıǵan. JSQ memlekettik saraptamadan ótpeıinshe, aldaǵy jóndeý jumystary qaladaǵy jylý jelilerindegi tozý kórsetkishin qansha paıyzǵa tómendetetinin tap basyp aıtý qıyn. Ákim buǵan qosa ishki jylý júıesinde kemshilikter anyqtalǵan 91 úı boıynsha jylý energııasy 121,9 mln teńgege qaıta eseptelgenin, jeltoqsan aıynda JEO artyq paıdalanǵan elektr jaryǵy úshin turǵyndarǵa ótemaqy retinde 241,8 mln teńge bólgenin, al qańtar aıy úshin jylý tólemine 70 paıyz jeńildik jasalǵanyn atap ótti. Munyń barlyǵy qysylyp otyrǵan jurtqa demeý boldy dep sanaıdy ol.
Taǵy bir másele, shahardaǵy jylý qubyrlary men JEO-ny jóndeýge qarajattyń qaıdan alynatyny áli kúnge beımálim. Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Roman Sklıar Ekibastuzǵa birneshe márte kelip-ketkenine qaramastan, qarjylandyrý kózderi jaıly naqty sheshimin aıtpady. Sońǵy aqparattarǵa súıensek, memleket stansanyń tehnologııasyn jańartýǵa jumsalatyn qarajattyń jartysyn ǵana kóterýi múmkin.
«Bul suraq ázirshe kún tártibinde tur. Eger JEO-nyń 50 paıyz aksııasy memleket enshisine berilse, onda Úkimet sol aksııanyń kólemi negizinde rekonstrýksııaǵa qarjy bóledi. Al ınvestor óz tarapynan tıisti jóndeý shyǵyndaryna jaýapty bolady. Degenmen bul máseleni sheshýdiń ózge de joldary bolýy múmkin. Ázirshe naqty jaýabyn aıtý qıyn», dep málimdedi R.Sklıar ótken aptanyń sońynda. Sondyqtan Ekibastuz jurtynyń kóńilindegi alań ázirshe tarqamaıtyny anyq.
Jýyqta Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrovtyń Ekibastuz ben Rıdder qalalarynda jylý tarıfi ósetini týraly málimdemesi de jergilikti halyqty ashyndyryp tur. Ekibastuzdyń baıyrǵy turǵyny, Múlik ıeleriniń respýblıkalyq birlestiginiń basqarýshy dırektory Aleksandr Razýmovskııdiń pikirinshe, JEO-ny jańartýǵa qajet qarajatty halyqtan jınaý durys qadam emes. Odan da jergilikti qala quraýshy kásiporyndardy bul iske jumyldyryp, bılik árqaısysymen qosymsha ınvestısııalyq qarjylandyrý shartyna otyrý kerek dep esepteıdi. Shahardaǵy eńbek uıymdarynda eńbek etetinderdiń barlyǵy osyndaǵy úılerde turady. Áleýmettik jaýapkershilikti eskeretin kásiporyndar jylý stansasyn kúrdeli jóndeýge úles qosatynyna senimdi.
Buǵan qosa jergilikti belsendi halyqtyń barlyq shyǵynyn JEO qojaıyndary óz jaýapkershiligine alyp, óteýge tıis dep sanaıdy. О́kinishke qaraı, «OAEK» AQ búginde tek apat kezinde búlingen páterlerdi jóndep, qubyrlardy jamap-jasqaýmen ǵana áýre. Kompanııanyń jylý ortalyǵyn damytýǵa arnalǵan strategııasynyń bolmaýy da ony basqarýshylardyń jaýapsyzdyǵyn dáleldeıdi.
Pavlodar oblysy,
Ekibastuz qalasy
