Jýyqta belgili fototilshi Tileýbek Shaıahmet О́skemenniń kireberisinde tereń maǵynaǵa ıe foto túsirdi. Árıne, ádeıilep emes, «qulannyń qasýyna myltyqtyń basýy» demekshi, fotoapparattyń shúrippesi basylǵanda, tumsyǵyna oıýly tekemet taǵylǵan kólik yńyrana kele jatqan.
Sýretke nazar aýdaryńyz; qystyń jaıma shýaq kúni. Tipti kóktem lebi baıqalady. Ertis pen Úlbi ózeniniń túıisken tusynda oryn tepken О́skemen qalasynyń kireberisi. Kúni keshege deıin «Ýst-Kamenogrsk» bolyp turǵan qala ataýy «Oskemen» dep menmundalaıdy. Bul ult rýhanııatyndaǵy úlken jetistik der edik. Sońǵy jyldary О́skemenniń rýhanı jańǵyrýynda shynaıy serpilis baıqalady. Ideologııalyq turǵyda eskirgen qanshama kóshe ataýy qazaqshalandy? Bıyldyń ózinde birsypyra kóshege elge eńbegi sińgen tulǵalardyń esimi berilgenin bilesizder. Onyń ishinde Eńbek Eri Boshaı Kitappaev, jazýshylar Oralhan Bókeı, Talaptan Ahmetjanov, qylqalam sheberi Ábilhan Qasteev, sportshy Jaqsylyq Úshkempirov syndy sańlaqtar bar. Ol óz aldyna súıinshili taqyryp. Jazdyq ta.
Al «Oskemen» dep qala ataýyn qasqaıtyp, kırıll qarpinen alshaqtap, latynshaǵa umtylǵanymyzben, taqtaıdaı jolda tumsyǵyna qazaqtyń syrmaǵyn taqqan GAZ-53 kóligi kóńilge kirbiń uıalatyp, oıdy basqa arnaǵa bura ma qalaı? Birimiz qazaqylanýǵa umtylys jasap jatsaq, endi birimizge dástúr-salttyń kók tıynǵa qajeti joqtaı kórindi. Shyndyq sol. Kıiz úıdiń tórinde jatatyn oıýly syrmaqtyń qıqymy 1961 jyly shyǵa bastaǵan keńestiń kók kóliginde jelbirep júrgeni jaqsy ma? Keńestik kólik demekshi, rýhanı qundylyǵymyzdyń qadirine jete almaı jatqanymyzben qoımaı, eski kólikten qutyla almaı kele jatqanymyz jáne bar. Demek sýrette eldiń ekonomıkalyq máselesi de qylań bergendeı... «Syrmaqty kóliktiń» ornyn basar jańa kólik alýǵa qarapaıym azamattardyń qaltasy kótermeıdi. Eski kóligin ildáldap kún kórip júrgen jurt...
Sýrettegi kókjıekte býdaqtaǵan kók tútin «Qazsınk» zaýytynyń murjasy bolsa kerek. Bálkim «Tıtan-magnıı» kombınaty ma? Álde «Úlbi metallýrgııa» zaýyty ma? Iá, О́skemen temir ılegen tıtan qala. О́ndirisi órkendegen. Biraq ókinishtisi sol, jamaǵat eski kólikke jarmasyp áli júr...
Endi bir jaǵynan alyp qarasaq, syrmaq syrý – úlken óner. Babamyzdyń qolónerin qasterlemegen sanamyzdyń deńgeıi osy ma deımiz. Pálsapalyq turǵydan alyp qarasaq, dańǵyl jolda kele jatqan júk kóligi áne-mine óte shyǵady. Sol sekildi búgingi kem-ketigimiz de ótpeli shyǵar. Erteń-aq jańa zaman, Jańa Qazaqstanda ómir súrip, óz óndirisimizdiń ónimin kórermiz.
Fotosýretti oqyǵan boldyq. Astar izdep, tym tereń boılaı qoımadyq. Kórgenimiz ben túıgenimiz osy. Baıqasańyz, sýret sóılep qana turǵan joq, kompozısııalyq jaǵynan da úılesim tapqan. Kórkem týyndy. Aldyńǵy plan, ortańǵy, kókjıek, bári-bári qamtylǵan. Ásirese derekti fotomen aınalysyp júrgen fototilshilerdiń arhıvterinen kóz toqtata qaraıtyn sýretter kóp kezdesedi. Tek, túsiný kerek shyǵar. Aıtqandaı, keıbir sátti túsirilgen foto bútin bir maqalanyń júgin kóterip ketýi múmkin.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
