Eýropaǵa kómir eksporty ulǵaıdy

Qazaqstan Reseı arqyly alys shetelge kómir tranzıtin 11,2%-ǵa, 9,9 mln tonnaǵa deıin arttyrdy. Qazbanyń ne­giz­­gi bóligi teńiz porttary baǵytynda jó­neltilgen. Jetkizilimderdiń ósýinen eń aldymen Latvııa porttary utyp otyr, olar arqyly qazaqstandyq kómirdi jó­neltý birneshe ese ósti. Kómirdiń iri kólemin jóneltý burynǵysynsha Reseıdiń Taman jáne Ýst-Lýga porttary arqyly júzege asy­rylǵanymen, Ven­tspıls jáne Rıga port­tary ósýdiń eń jo­ǵary dınamıkasyn kórsetti.

Ventspıls erkin porty basqarmasy Reseıge qarsy sanksııalar tranzıttik salaǵa, ásirese Ventspıls portyna úlken soqqy bolǵanyn málim etti. О́ıtkeni onda dástúrli túrde júkterdiń eń kóp kólemi Reseıden keletin tranzıttik júkterge tıesili bolatyn.

Osylaısha, 2022 jyldyń qorytyn­dy­sy boıynsha reseılik kómirdi shetelge jetkizý kólemi jyldyq mánde 7 pa­ıyzǵa qysqarǵan. Jyl sońyna qa­raı Reseı úkimeti jergilikti kom­panııalar sank­sııalarǵa baılanys­ty kómirdi eks­­portqa 50-60 paıyzdyq je­ńil­dik­pen jetkizip jatqanyn habarlady. Jańa shekteýlerge baılanysty Reseı eks­porty premıýmdyq Eýropa na­ry­­ǵynan burylyp, Úndistanǵa bet aldy. Tamyz aıynda kúshine engen Eýroodaq embargosynyń aıasynda kompanııalar kómirdi Ońtústik Afrıka men Aýstralııadan jetkizýshilerge qaraǵanda arzanyraq usynyp, bul jetkizilimniń 3,6 ese ósýine áser etti. Degenmen Halyq­aralyq energetıkalyq agenttiktiń (HEA) bol­jamyna sáıkes, aldaǵy úsh jyl­da Ún­distan men Qytaıda óndiristiń ul­ǵa­ıýyna baılanysty reseılik kómir eks­por­tynyń tómendeýi jalǵasady.

Alaıda ýaqyt shyndyǵyna, geosaıası jaǵdaıǵa beıimdelýge týra keledi. О́z kezeginde Ventspıls portynda kásip­ker­ler Qazaqstannan kelgen kómir júk­te­riniń ıelerimen yntymaqtastyqty bas­tady. Bul 2022 jyldy jaqsy nátı­je­lermen aıaqtaýǵa múmkindik berdi. Sóıtip, byltyr Ventspıls portynda kó­mir­di aýys­­tyryp tıeý kólemi 5,2 ese nemese 2,6 mln tonnaǵa ósti.

Argus halyqaralyq baǵa agenttigi bıyl birinshi toqsanda Reseı aýmaǵy boıynsha temirjol tranzıtine jeńil­dik­terge baılanysty Qazaqstannan Baltyq jaǵalaýy men Polsha porttaryna jóneltilimderdiń ulǵaıýy múm­kin dep esepteıdi. Biraq sarapshylar Eý­ropada energetıkalyq kómir baǵa­sy­nyń tómendeýine baılanysty eks­porttyń odan ári ósýi qıynyraq bolady degen pikirde. Alfa-Bank sarapshysy Borıs Krasnojenov atap ótkendeı, Qazaqstandaǵy eń iri kómir óndirýshiler «Bogatyr kómir» jáne «Shubarkól kómir» naryqtyń 50%-dan astamyn alyp jatyr. О́ndiristiń taǵy 16%-y «Bogatyrmen» kórshiles shyǵys bólikte energetıkalyq kómir óndiretin «EEK» AQ-qa tıesili.

Qazir Qazaqstan Eýroodaqqa buryn Reseı jetkizgen kólemniń 20%-yn almas­tyrady. Eksporttyń odan ári ósýi baıy­tý qýattaryn damytýmen jáne qazaq kómiriniń sapasyn arttyrýmen baılanys­ty bolady.

Jalpy alǵanda, Eýropada da, álemde de kómir baǵasynyń tómendeıtini boljanyp otyr. Eýropada CIF ARA negizindegi 6000 kkal energetıkalyq kómirdiń baǵasy 2022 jyldyń qyrkúıegindegi tonnasyna 380-400 dollar baǵasymen sa­lys­tyrǵanda qazir tonnasyna 130 dol­larǵa deıin tómendegen.

«Qazirgi baǵa deńgeıinde jáne ınves­tısııalar kóleminde reseılik kólemdi eýropalyq naryqta qazaq kómirimen almastyrý boıynsha belgili bir shekteýler baıqalady», deıdi sarapshy.

Sondaı-aq «Shubarkól premıým» AQ basshysy Farıt Azızovtiń aıtýynsha, kompanııa 2021 jyly eýropalyq naryqqa barynsha shoǵyrlanǵan. Bul 2019 jyly kómir baǵasynyń tómendeýinen jáne pandemııadan keıin rekordty paıda tabýǵa jol ashty. Onyń baǵalaýynsha, 2022 jyl odan da ónimdi boldy, óıtkeni eksportqa tasymaldaý qıyndyqtaryn jeńýge múmkindik týdy. Degenmen Eýro­pa­ǵa barlyq kómir Reseı arqyly ótedi, al Kaspıı arqyly balamaly marshrýttar búginde Qazaqstan eksportqa jóneltetin kólemdi «qorytýǵa» daıyn emes. Bul kómir salasyna qatty áser etti.

Osylaısha, 2022 jyldyń qorytyn­dy­sy boıynsha eksporttyq kiristiń negizgi ósimi Eýropa elderine jetkizýdiń arqasynda múmkin boldy. Statıstıkalyq derekterge sáıkes, ótken jyldyń qań­tar-jeltoqsanynda elimizde qońyr kó­mir men kómir konsentratyn qosqanda 118 mln tonna tas kómir óndirildi, bul bir jyl burynǵydan 2%-ǵa artyq. О́ndiristiń jalpy kóleminiń 90,5%-yn dástúrli túrde eki negizgi óńir – Pav­lo­dar jáne Qaraǵandy oblystary qam­ta­ma­syz etti.

Tas kómir óndirisi 108,1 mln tonnaǵa jetip, 2021 jylǵy qańtar-jeltoqsanmen salystyrǵanda 1,3%-ǵa artyq boldy. Onyń ishinde koksteletin kómir óndirý 7,6 mln tonnany qurap, bir jylda 16,4%-ǵa azaıdy, energetıkalyq kómir – 17,9 mln tonna, bir jylda 14,9%-ǵa kó­beıdi. Qońyr kómir (lıgnıt) óndirisi 16,9% ósip, 5,8 mln tonnaǵa jetse, kómir konsentraty óndirisi 2,5%-ǵa kóbeıip, 4,1 mln tonnaǵa teńesti. 2022 jyldyń qańtar-qarasha aılarynyń qorytyndysy boıynsha, Qazaqstan 836,9 mln dollarǵa 27,2 mln tonna tas kómir eksporttady. О́sim fızıkalyq mánde nebári 2,2% bolǵanymen, aqshalaı túrde 87,6%-ǵa kóbeıdi.

TMD elderine 18,7 mln tonna kómir jóneltildi, bul ótken jylmen salys­tyrǵanda 11,9%-ǵa az. Munda Qazaq­stan­nan eksporttyń negizgi baǵyty Reseı boldy, ol 17,2 mln tonna kómir ımporttady – bul ótken jylmen shamalas (onyń ústine aqshalaı eseptegende jetkizý 3,7%-ǵa azaıdy). Qazaqstandyq kómirdiń negizgi úsh ımporttaýshysyna Qyrǵyzstan men О́zbekstan da kirdi.

Qalǵan elderge 8,5 myń tonna kómir eks­porttalǵan, bul ótken jylmen sa­lys­tyrǵanda 58,1%-ǵa kóp. Aqshalaı eseptegende eksport kólemi 6,3 ese ósip, 572,4 mln dollarǵa jetti. Bul rette Shveısarııa, Polsha jáne Kıpr qazaqstandyq kómirdiń negizgi ımporttaý­shylaryna aınaldy.

Ishki naryqqa kelsek, jyl aıaǵynda kómir baǵasy byltyrǵymen salys­tyr­ǵan­da 9,3% ósim kórsetken. Baǵanyń ósýi Ulytaý oblysynda eń kóp baıqaldy ‒ bir jylda 59,6%-ǵa qymbattady. Odan keıingi kezekte ‒ 23,5% qymbattaǵan Soltústik Qazaqstan jáne 22,8% qym­bat­taǵan Aqtóbe oblystary boldy. Ba­ǵa­nyń eleýsiz ósýi (1,3%) Qyzylorda oblysynda tirkelse, Batys Qazaqstan óńirinde baǵa 2021 jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy deńgeıde qaldy.