Al búginginiń qarııalary qandaı? Bul suraqqa jaýap bergende kópshiligimizdiń aýzymyzdan ońdy sóz shyǵa qoımaıdy. Synap-mineı jónelemiz. «Oı, búginginiń ońǵan qarııasy joq, bári ondaı, bári mundaı» dep, bas joq, kóz joq qyzyl sózge erik berip, elirip ketemiz. Keıbir úlken kisilerdiń áleýmettik jelilerde aragidik baıqalyp qalatyn óreskel is-áreketterin qarap, qazaqtyń búkil qarııalaryn qaraqtap shyǵa kelemiz. Kópke topyraq shashýǵa bolmaıtynyn múlde umytamyz. Kóp túgili, bir adamnyń syrtynan ǵaıbat sóıleý musylmanshylyq joly emes ekenin qaperge almaımyz.
Búginginiń qarııasy kim? Ol seniń ákeń, anań, ol seniń atań, ájeń. Basqa eshkim emes. Olar jaman bolsa, seniń kim bolǵanyń?.. Búgingi jas urpaqty osy kúnge jetkizgen qazirgi qarııalar emes pe? Basqa kim? Solardyń tókken mańdaı terimen eldigimiz ekshelip, erteńgi kúnge úmitpen qarap, aldymyzdy baǵdarlap júrgenimiz ótirik pe?
Burynǵylardyń búgingi qarııalardan aıyrmashylyǵy bar shyǵar, bási de bıik bolar. Biraq ár zamannyń óz adamy, ár dáýirdiń óz daýysy, ár kezeńniń óz talaby bolatynyn eskerýimiz kerek.
Bizge ańsar bolǵan burynǵynyń aqsaqal-qarııalarynyń el ishinde bedeldi, óz qoǵamyna sóziniń ótimdi bolýy bolmys-bitimine baılanysty shyǵar, biraq olardyń qolynda bılik bolǵanyn da qaperge alýymyz kerek. Kádimgi atqarýshy bılik. Iá, ótken kezeńderdegi qazaq qoǵamynyń, rýlardyń tizgini aqsaqaldar ınstıtýtynyń qolynda boldy. Qarapaıym jurt solarǵa júgingen, ózin tolǵantqan máselesiniń túıinin úlkender arqyly sheshken. Mine, bul jaǵdaıat el ishinde aqsaqaldardyń bedelin bıiktetip, mártebesin ósirer negizgi sebepterdiń biri-tin. Bul shyn máninde qazaq qoǵamyndaǵy aqsaqaldardyń qolyndaǵy myqty kózir edi.
Qazir qoǵamdyq qatynas, zaman reńi basqa. Buryndary aqsaqaldardyń qolynda bolǵan el tizgini keıin zamanaýı atqarýshy bıliktiń qolyna ótkeli qashan... Sodan beri aqsaqaldar ınstıtýtynan mánis ketti. Aýyldyq jerden bastalatyn kóp satyly resmı bılik bar. Qaǵazǵa hattalǵan zań sheńberinde ómir súrý talabyn da esepke alyńyz. Mine, munyń bári ýaqyt aǵymymen óńmeńdep engen ózgeristerden týyndaı kelip, aqyr sońynda qazaq qoǵamyndaǵy aqsaqaldar ınstıtýtyn álsiretip, tipti múlde ysyryp tastady. Mundaı jaǵdaıda el ishindegi úlkender jaǵynyń, ıaǵnı buryn qoǵamdy ózine qarata bilgen aqsaqaldar qaýymynyń bedelin túsirip jiberdi. Al endi osyndaı jaǵdaı nyq ornyqqanda qazirgi qarııalardyń bedeline, qoǵamdaǵy mártebesine qarap syn aıtý qajet pe?
Keshegi qaımaǵy buzyla qoımaǵan qazaq ortasynda ómir súrgen qarııalar men syrtqy jáne ishki rýhanı agressııadan birneshe ǵasyr zardap kórgen búgingi qazaq qoǵamynyń qarııalaryn salystyra otyryp, birinshisin maqtap, ıdeal kóre bereıik, biraq sońǵysyn jappaı dattaý jón bola qoıar ma eken?
Zeınetkerlik degen bir beles bar. Zeınetkerlik jasqa kelgen soń otbasy, oshaq qasyna baılanady. Jastarǵa kezek berý urany men alpystan asqandy «artyq» kórý qaǵıdasynyń «qylyshynan qan tamyp tur». О́mir kórgen, tájirıbesi mol adamnyń áleýetin myna naryqtyq zamanda qoǵamdyq jumystarǵa salý arqyly paıdalanamyn deý aqylǵa syıymsyz. Aqyly mańdaıynan «asyp-tógilgen», qolynda resmı jáne beıresmı bılik bar jas býynǵa aqsaqaldaryń bedel emes, jaı ǵana «nesibesine» ortaqtasýshy. Qarapaıym halyqqa qolynda bıligi joqtyń sózi ótimsiz, ózi súıkimsiz. Sodan kelip, búgingi qarııalar burynǵylardaı emes, bedeli tómen dep ezeýreımiz.
Búginginiń qarııalaryn ýaqyt ekpini jıyndarda bata berýshi, aǵaıynnyń arasyndaǵy ony-muny, maıda-shúıdege aralasyp, aqyl berip, teli men tentekke basý aıtýshy ǵana etip qoıdy. Halyq mańyzdy sharýalary úshin atqarýshy bılik, zań oryndary turǵanda, qarııalarǵa júgine qoımaıdy.
Qarııalar azaıyp bara jatyr deımiz. Halyq barda qarııalar eshqashan azaımaıdy, tek «elý jylda el jańarady». Bir býynnyń ornyn kelesi býyn basady... Keshe kelmeske ketken úlkenderdiń ornyn toltyrǵan búgingi qarııalardyń baǵasyn bilip, qadirine jetýdi umytqan qoǵamda kózi tiri qarııalaryn synaý jalǵasa beredi. Bul jaqsy úrdis emes.
Burynǵy zamanǵy qarııalarǵa ystyq yqylasymyzdyń astarynda qaımaǵy buzylmaǵan qazaq qoǵamyna degen saǵynysh tur. Olarǵa arnalǵan qurmet osy saǵynysh-ańsardan týyndaıdy. Sol sııaqty búgingi qarııalarymyz da erteńge úlgi-ónege. Olar da keler urpaqqa bedel, ıdeal bola alady. Osyny umytpaıyq, aǵaıyn.
