Saıasat • 05 Naýryz, 2023

Jańbyrshynyń «Qudashasy» qalaı jazyldy?

324 ret kórsetildi

Armanǵa toly shaqty ańsa­tatyn, oralmas kúnderdi kóz aldyńa keltiretin qudiret ónerde ǵana bolsa kerek. Janyńnyń shyraqtaryn shuǵylaǵa bóleıtin beımálim tylsym men kóńilge sáýle túsiretin esti án qaı kezde de umytylmaq emes. О́ıtkeni shymyr shýmaqtardan q­ural­ǵan ǵajaıyp týyndy ja­nyńdy rahatqa bóleıdi.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Qulannyń quba belin shańdatyp júrgen shaqtan ónerge ańsary aýǵan Jańbyrshy Úseıinov qońyr áýendi boıyna darytyp, ta­­laı tamasha ánderdi dúnıege ákeldi. Talǵampaz kompozıtor ara­myz­dan erte ketkenimen, ólmes­teı bolyp óneri artynda qaldy. Kompo­zıtordyń barlyq áni júrek qylyn shertkenimen, «Quda­shasynyń» jóni bólek.

Ákesiniń ánderin el arasynda nasıhattap, albomyn jaryqqa shyǵaryp júrgen jýrnalıst Ardaq Úseıinova atalǵan ánniń dúnıege kelý tarıhymen bólisti.

«Ol kezde aýyl-aımaqta toı jasaıtyn úı jazdyń kelgenin nemese kúzdiń bastalar ýaqytyn kútetin. Ákemniń naǵashy jurty toı ótkizgeli jatqanyn 2-3 aı bu­ryn habarlaǵan eken. Alaıda jurt jınalyp, aǵaıyn-týystyń bári dastarqan basyna otyrǵanda toı basqaratyn asaba kelmeı qalady. Osylaısha, jurttyń kóńili astań-kesteń bolady.

El kútken dýmannyń sıqy qa­shyp, jurt ne isterin bilmeı dal bolyp turǵanda ortaǵa bir boı­jetken shyǵady. О́zi toı ıele­rine qudasha bolyp keledi eken. Aǵaıyn-týysty ústel basyna jaıǵastyryp, toıdy shyrq úıirip basqara jóneledi. Án de shyrqaıdy, kezegimen tileýles jekjat-juratqa quttyqtaý sóz be­rip, toı joralǵysynyń bireýin sha­shaý shyǵarmaı úılestirip áketedi.

Toı tarqap aýylǵa jetkenshe ákemniń keýdesin án kernep tur­­­ǵan. Úıge kelgen soń anama «qa­ǵaz-qalamyńdy daıyndashy, bir án týyp tur. Sony jazyp tas­taıyq», deıdi alaburtyp. Ákem­­niń qudashasyna ańsary aýǵa­nyn she­shem birden túsingen. Biraq qyz­balyqqa salynbaı, óner ıesin qol­daǵan. «Qudasha» áni osylaısha ákemniń ilki sáttik shaby­ty arqyly dúnıege kelgen», deıdi kompozıtordyń qyzy jam­byldyq ónersúıer qaýym joǵary baǵalaǵan týyndy tarıhymen bólisip.

«Dıdaryń turǵan kúlip,

Janymdy nurlandyryp.

Qudasha jolyqtyrdym

Aýlyńdy surap júrip»,

degen ánniń qaıyrmasy júrekke jyly tıetin áýen arqyly janyń­dy baý­raı túsedi. Atalǵan týyndy­ny búginde jas ánshiler Dinmuha­medáli Sámbet pen Erasyl Bıtanov náshine keltire shyrqap júr.

«О́tken jyly Merki aýylyna toıǵa bardym, bir ánshi «Qudasha» ánin shyrqady. «Osy ánniń al­ǵashqy oryndaýshylarynyń biri ákem Sapar Bıtanov bolatyn», dep edim, bir apaı: «Al bul án maǵan ar­nal­ǵan. Sol qudasha menmin», dedi.

Toıdan keıin atyn surap, tele­fon nómirin jazyp almaq bolǵan­myn. Biraq ol kisiler erterek ke­tip qalypty», deıdi jambyldyq jas ánshi, akter Erasyl Bıtanov atalǵan ánge qatysty pikirimen bólisip.

Eski de esti ándi tiriltken jas ánshi Dinmuhamedálı Sámbettiń eńbegin erekshe atap ótken jón. Lırıkalyq týyndynyń ishki qal­tarys-bultarysyn jan tánimen sezingen ol ándi jańasha óńdeýde jaryqqa shyǵardy. Árıne, shyǵar­manyń jańa baǵytta jańǵyrýy­na kompozıtordyń qyzy Ar­daq Úseıinova erekshe úles qos­qa­ny ras. Al tyń nusqada Ulttyq arna­nyń «Tańsholpan» baǵdarla­masynda qaıta tusaýy kesilgen týyn­dy mamandar tarapynan jo­ǵa­ry baǵalandy.

Jańbyrshy Úseıinov osydan jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt buryn Qulan topyraǵynda «Tań samaly» ansamblin qurǵan. О́zi de jastarǵa ustazdyq ete júrip, tamasha ánder jazdy. Sol kezde aýdanda júrgen ansambldiń respýblıkalyq telearnaǵa shaqyr­tý alyp, Almaty tórinde óner kórsetkenin el umytqan joq.

Kompozıtordyń dosy Tálipbek Shaqbaev sol bir kúnderdi tolqy­nyspen eske alady. «Mels aǵa men Jańbyrshy dosymnyń ónerine talaı ret kýá boldym. Mels aǵanyń ánderin bala kezimnen bilemin. Onyń shyǵarmalary elimen birge jasaıdy», deıdi ol.

Turar Rysqulov aýdanynda Kókdónen degen aýyl bar. «Kelshi, aıym!», «Tobylǵy saı», «Kelshi, Qulanǵa» sekildi ǵajap ánderimen óner áleminde óshpes iz qaldyrǵan Mels О́zbekov, satıra sańlaǵy Basqar Bıtanov, kompozıtor Jańbyrshy Úseıinov úsheýi de osy aýyldyń týmasy. Jergilikti halyq osy úsh óner ıesin «Bizdiń ónerdegi úsh báıteregimiz» dep jıi aıtyp júredi. Olar búginde ortamyzda joq.

«Kókdónen aýylynan shyq­qan kompozıtor Jańbyrshy Úseıi­novtiń ánderi tek jerlesteri arasynda ǵana emes, respýblıka kóle­minde de tanymal. «Soǵystan qaıtqan ákeler» áni Qazaq ra­dıosynyń efırinen berilip turady. Lırızmge toly «Qudasha» talaı dýmannyń sánine aınalǵan án deýge bolady. Sol sııaqty kompo­zıtordyń ózge de ánderi el ishine keń tarap, tyńdaýshynyń yqylasyna bólengen shyǵarmalar.

Án óleńderiniń jatyqtyǵy men tyńdaǵanda tez este qalar áýenderiniń syrshyldyǵy onyń jeke qoltańbasyn ańǵartady. Mýzykant mamandar qazirgi qazaq estradasyna synalap kirgen sózi túsiniksiz, qaı eldiń áýeni ekeni belgisiz ánderden joǵary turǵanyn birden baıqaıdy. Úsh-tórt notadan ári aspaıtyn jeńil áýen emes, bir ánindegi naqysh ekinshisinde qaıtalanbaıdy, bir sózben aıtqanda, Jańbyrshy Úseıinovtiń ánderi ulttyq áýendik ıirimderden bastaý alǵan, qazaqy boıaýǵa toly», deıdi belgili ánshi Gaýhar Myrzahmetova kompozıtor shyǵarmashylyǵy týraly pikirin bildirip.

Iá, Jańbyrshynyń ózi ortamyzdan erte ketse de, ánderi halyqtyń murasy bolyp qaldy. Al otaǵasynyń qudashaǵa degen yntyzarlyq sezimin baıqasa da, Jańbyrshy Úseıinovtiń atalǵan ándi jazýyna tikeleı sebepshi bolǵan jan jary Baqyttyń qol­daýyn qazaq áıeline tán tektilik demeske amal joq. Qysqasy, tyń­dar­many barda Jańbyrshynyń «Qu­dashasy» ólmek emes.

 

Jambyl oblysy,

Turar Rysqulov aýdany,

Kókdónen aýyly

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar