RZABEK KELIP, RIZA ETTI

JYLYOILYQTAR OSYLAI DEIDI Ádette basshy adamdar týraly sóz bol­ǵanda, keı adamdar narazylyǵyn bildirip qalýshy edi. “E-e, ol ne bitiripti sonsha?” degendeı. Kóp kóńilinen shyǵý qıynnyń qıyny ǵoı. Biraq Rzabek Artyǵalıev týra­ly ondaı keri áserli sózdi estimedik. Qarapaıym adamnyń pikirine súıensek, qatelespespiz sirá. Jazý-syzýda tájirıbesi molyraq áriptesimniń ózi: “Rzabek Artyǵa­lıev jaqsy adam, adamgershiligi mol”, – dep qaldy. Áldebir ákimshilik jınaly­syn­da aýdanymyzdaǵy beldi kásipker de: “Artyǵalıev kezinde osy máseleni yń-shyńsyz sheshti ǵoı”, – degeni de esimde. Iá, jeke qasıeti bolsyn, iskerligi bolsyn, qaı jaǵynan da jaqsy pikir qalyptas­tyrǵan azamattar bar ǵoı. “Bastaýy bar bulaq uzaq aǵady” degen­deı, Rzabek Dáýituly tekti jerdiń uly. Danagóı aqsaqalymyz Janash Nurmahan ákesi Dáýit Ybyraıulyna: “Sen ómirimiz­diń uly da buralań jolynda el birligin, tutastyǵyn saqtaýǵa bar janymen kúresken asyl jandardyń urpaǵysyń. “Bir sózi – qoılyq atanǵan Tumanshy bıdiń shópshe­gisiń, eki rýly eldi teń ustap tatýlastyrǵan Bımyrza bıdiń shóberesisiń, el aqsaqaly Artyǵalynyń nemeresisiń. Onyń ber jaǵynda on jeti jasynda bılik aıtqan Shúıinsháliniń izbasarysyń, ádiletsizdiktiń qurbany bolǵan Ybyraı aǵanyń ulysyń...”, – dese, Rzabek sol asyldyń synyǵy, tulpardyń tuıaǵy. Keshegi soǵys ardageri, qoǵam qaıratkeri, el azamaty bolǵan Dáýit aqsaqaldyń balasy. Dáýit Ybyraıuly – partııa mektebin támamdap, oǵan qosa KazPI-diń tarıh fakýltetin bitirgen kósheli kisi. Aýdandyq gazettiń redaktory bop eńbek etti. Partııa, keńes jumystarynda basshylyq qyzmet­ter­di atqardy. Soǵys jyldarynda Ýkraı­nanyń Cherkassk degen jerinde maıdan dalasynda Jeńisti jaqyndatýǵa úles qosty. Sol qatygez qantógiste ókpesinen tıgen oq arqasynan bir-aq shyqqan. Taǵy birde qaryna oq ushqyny tıip, kúl-talqan bolǵan. Qudaıdyń qudiretimen osyndaı eki aýyr jaraqattan soń din aman qalyp, elge oraldy. Ol kisi balalaryna mal-múlik, mol baılyq qaldyrmasa da, tarazy tabaǵyna dúnıeniń baılyǵyn tartsa da, salmaǵy batpandaı bolar ulaǵatty úlgi-ónegesin mura etip qaldyrdy. Ylǵı da balalaryna: “Sózderińe eshqashan ótirik aralastyrmań­dar. Bir aýyz ótirik sóz erteń abyroıla­ryńdy aırandaı tógýi ábden múmkin... Adaldyqtyń aq jibin attamańdar, bala­larym”, – deıtin. “Eńbek etseń emersiń”, “Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń ti­lenbeı” degen maqal-máteldermen sózderin órnektep otyratyn. “Qanaǵat qaryn toıǵyzady” degen sóz onyń urany bolsa, únemi “Qyzmet, baılyq – qoldyń kiri, al halqymyz, siz men biz – naǵyz baılyq” , – deýshi edi. Búginde Dáýit Artyǵalıev esimimen Qulsarynyń bir kóshesi atalady. Rzabek Artyǵalıevtiń týyp-ósken úıi de osy kóshede. Balalyq shaǵy da osy jerde ótti. Mine, sol kóshemen kele jatyrmyn. Úıdiń nómirin bilgenimmen, dál qaı úı ekenin bilmeımin. Záý de bolsa, záýlim úı bolar. Esimi elge belgili adamdardyń úıi solaısha elestedi. Biraq qatelesippin, aldymyzdan men oılaǵandaı qos qabatty saraı emes, bir qabatty, syrty áktelgen, burynyraq salynǵan qarapaıym úı shyqty. Artyǵa­lıevterdiń qarashańyraǵy. Mine, osy úı Dáýit aqsaqal men Aqzer ananyń jarasym­dy jubaılyq ómirine kýá. Olardan órbigen jeti ul-qyzdyń shyr etip dúnıe esigin ashqanyn, erjetip-boıjetkenin, alǵashqy eńbekteriniń jemisin terip jegen sátterin, shańyraq kóterip, sábıli bolǵan shat kúnderin jadynda jattap turǵan kıeli otaý. Balalar keıin árqaısysy óz aldyna otaý quryp, jan-jaqqa ketti. Bári de bilimdi, abyroıly qyzmet etýde. Úıge kirip kelem. Aldyn ala telefon shalǵanymyzda Aqzer apaı Astanadan, sol biz aıtyp otyrǵan Rzabektiń úıinen kelip jatqanyn bilgen edim. Tór jaqta Aqzer apaı namaz oqyp otyr eken. Sálden soń amandasyp, tanysyp-bilistik. “Kópten namaz oqısyz ba?” – dep suradym. Ol kisi: “Otaǵasy ómirden ótken kúnnen bastap sájdege bas qoıdym”, – dedi. Apaıdyń ózi de, sózi de salmaqty ekeni baıqaldy. Sóı­le­gen sózi júıeli.  “Astanaǵa baryp kelipsiz”, – deımiz ǵoı sóz syralǵysy retinde. “Áı, men qaı jer jaqsy bolsa, sol jerde kóp júrip qalatyn ádetim bar, – dep ázildep alyp, – ıá, osy Rzabek balam shalǵaılaý turǵasyn, sosyn ózi de jumysbasty kisi, bir sebimdi tıgizeıin dep kóbine sonda bolam”, – dedi. Otanasy qajylyqqa da baryp, táý etip kelgen eken. Bul kisi áýeli sol kezdegi aýdan orta­lyǵy Qosshaǵyldaǵy M.Lermontov atyn­daǵy mektepte jumys jasady. Keıin aýdan ortalyǵynyń Qulsaryǵa kóshýine baılanysty A.Makarenko mektebine kelip, zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin eńbek etti. Qazaqstannyń eńbek sińirgen ustazy. “Eńbek Qyzyl Tý” ordeniniń ıegeri. Kisi­liktiń de, kishiliktiń de úlgisin kórsete bil­gen aq júrekti ustaz-ana elý jylǵa jýyq jas urpaqqa tálim-tárbıe berdi. Azamatyn ardaqtap, urpaǵyna ulaǵat bolarlyq kitap ta jazdy. Onysy sórelerde muqııat saqtaýly. Kez kelgen jolshybaı adamǵa bermeıdi. Qadirin túsinbes deıtin bolar. Men tilshimin degen soń berdi sol kitaptyń birin. Oqydym, erli-zaıypty adamdardyń arasyndaǵy, úlken men kishi arasyndaǵy qımas sezim, jarqyn jarastyqty tanyp, bul kisilerge degen qurmetim ishteı arta tústi. Osyndaı ata-anadan tálim alǵan Rzabek te ózi turǵylas balalardaı Jylyoıdyń topyraǵynda erjetti. A.Makarenko atyn­daǵy mektepte orta bilim aldy. Jasynan ze­rek bolǵan ol mektep qabyrǵasynda Más­keýge, Jeńis týynyń astynda sýretke túsýge shaqyryldy. Anasy aıtpaqshy, olar barymen, bahadar halimen balalaryn oqytyp-toqytýǵa kóńil bólgen. Rzabek te óz baýyrlary tárizdi joǵary bilim aldy. Almaty energetıka ınstıtýtyn támamdady. Keńes Armııasy qatarynda áskerı bory­shyn ótedi. Eńbekke aralasyp, shyńdala tústi. Alǵashqy eńbek jolyn elektr monter­likten bastady. Maıkómgen, Teńiz, Qulsa­rydaǵy podstansııalardy iske qosýǵa atsalysty. Osy jerde, ıaǵnı Embi elektr júıeleri kásipornynda jumys istep júrgen kezinde jas mamannyń iskerligi, onyń uıymdastyrý qabileti, adamdarmen qarym-qatynasy kózge túsip, aýdandyq partııa komıtetine qyzmetke shaqyrylady. Teńizge álem nazaryn aýdarǵan kezi. Jas mamanǵa aýdandyq partııa komıtetiniń uıym­dastyrý bólimine, óndiristik meke­melerge basshylyq jasaý mindeti júkteledi. Teńizge úı sypyrýshy men shoferdiń ózi syrt­tan kelip jatqan kezi. Muny kózi kórip, qulaǵy estip otyrǵan jergilikti halyq­tyń narazylyǵy ushan-teńiz edi. Osy tusta ol bul máseleni aýdandyq partııa komıtetiniń bıýrosyna shyǵaryp, Teńizge kelip jumys istep júrgen úı sypyrýshy, sho­fer sııaqty mamandardyń syrttan kelýi­ne tosqaýyl qoıdy. Sol tustaǵy aýdan­dyq partııa komıtetiniń hatshylary Saǵat Túgelbaev, Bolat Elamanov jas kadr­dyń saıası tanymynyń joǵarylyǵyna, el múddesine degen sergek kózqarasyna rıza­lyq tanytyp, onyń Lenıngrad joǵary par­­tııa mektebine oqýǵa barýyna jol asha­dy. Qaıta qurý kezi. Kompartııanyń ál­sirep, elge jańa leptiń kele bastaǵan ke­zinde ol Lenıngradta ataqty Sobchaktyń, Ga­vrılov­tyń, Popovtyń, basqa da saıası lı­derler­diń leksııasyn tyńdap, óziniń saıası kóz­qarasyn qalyptastyrýǵa múm­kindik aldy. Bir jyldan soń Jylyoı aýdandyq partııa komıtetiniń partııalyq uıymdas­tyrý bólimine meńgerýshilikke jumysqa shaqyryldy. Týǵan jeri Keń Jylyoıdyń eńsesin kóterýge baǵyttalǵan jumysy osy tusta aıqyn kórindi. “Teńizmunaıgaz” óndiristik birlestigine jumysqa shaqyry­lyp, Teńizdiń ótkir máselelerimen, elektr­men qamtý, halyqqa eńbekaqy taýyp berý sııaqty máselelermen tikeleı aınalysýyna týra keldi. Birlestiktiń kommersııalyq bilimin basqara júrip, AtMО́Z-ge tikeleı shyǵyp, zaýytpen tikeleı baılanysty qol­ǵa alady. О́ndirilgen ónimdi qalaı óńdeýdiń jolyn taýyp, birlestik jumysshylaryn jalaqymen qamtý problemasyn sheshedi. 1996 jyly Pavlodar munaı óńdeý zaýytyna zaýyt dırektory Sadýaqas Me­ralıev dırektordyń orynbasary qyzme­tine shaqyrdy. Bir jyldan soń “Qazaqoıl” atty munaı kompanııasyna departament menedjeri, “Qazaqoıl – Kommersııa” JShS Pavlodar ókildiginiń dırektory bolyp taǵaıyndalady. Al 1998 jyldyń qarasha aıynda oblys ákimi Ravıl Tájiǵarauly Shyrdabaev iskerligimen tanylyp úlgergen jas jigitti Jylyoı aýdanyna ákim bolýǵa shaqyrdy. Rzabek Dáýituly aýdan basqarý jaýapker­shiliginiń joǵary ekenin túsindi. Kóp oılandy, kóp tolǵandy. Aqyry ómirdegi bas aqylshysy ákesinen: “Aýdanǵa shaqy­ryp jatyr, papa. Ne isteımin?” – dep surady. Ákesi partııa, keńes qyzmetkeri ǵoı, bul iste tájirıbesi mol: “Shyraǵym, men úshin seniń qasymda bolǵanyń jaqsy. Men úshin kelgeniń jaqsy edi. Biraq saǵan qıyn bolady. Biz jumys jasap júrgende osy aýdanǵa kelgen hatshy úshin qyzmet etetin edik. Al qazir olaı emes. Syrtyńnan áńgime de, sóz de, tabalaýshy da kóp bolady. Biraq jassyń ǵoı, sonyń barlyǵyna shydaımyn deseń, kel”, – dedi. Bul qaıta qurý jyldaryndaǵy qıyn­dyqtardyń kezi edi. Jaǵdaı qazirgideı emes. Eldiń turmysy júdeýleý. Aılap jalaqy almaý, zeınetaqy, balalar járdemaqysy degenderdiń aılap keshigýi halyqtyń zyqy­syn shyǵardy. Jaryq, sý, jylý másele­siniń qıyndyǵy bar. Kúni búginge deıin qııýy kelispeı kele jatqan kommýnaldyq jaǵdaı ol kezde tipti syn kótermeıtin. Jyldar boıy munaıdyń ústinde otyrǵan eldiń gaz qyzyǵyn kórmeýi de jas ákimdi qatty oılandyrdy. О́ziniń aldyndaǵy aýdan ákimi Tóken Jumaqulov bastaǵan gaz máselesin sheship, Aqkıiztoǵaı men Maı­kóm­genge kógildir otyn jetkizip, halyqtyń alǵysyna bólenedi. Qaratondy kóshirý máselesin sheship, Saryqamysty kóshirýdi de bastap ketedi. Teńiz syndy alyp kenishtiń ortalyǵy bolyp otyrǵan aýdan ortalyǵy Qulsaryǵa qala statýsyn berý máselesin kún tártibine qoıyp, onyń da oń sheshimin tabýyna basshy boldy. Aýdan ákimine TShO-men jumysty durys jolǵa qoıý eń basty mindet boldy. Ol kásiporyn dırektory Tom Ýıntertonǵa: “О́ziń aýdandy aralap kórdiń be?” – deıdi de, kásiporyn basshysyn máshınege salyp alyp, aýdannyń oı-shuqyryn túgel arala­typ kórsetedi. Bárin kózben kórgen kásip­oryn basshysy: “Aýdannyń jaǵdaıyn kózben kórip, bárin de túsindim. “Igilik” baǵ­darlamasyna qaralatyn qarjyny Jy­ly­oı aýdanynyń áleýmettik ınfraqury­lymyn jaqsartýǵa beremin”, – deıdi. Kásiporyn basshysy sózinde turyp, “Igi­liktiń” tórt mıllıon dollaryn Jylyoı aýdanyna aýdartady. Alǵashqy qarjy aýdanǵa kópir salýǵa, sý tasqynyna qarsy sharalardy nyǵaıtýǵa jumsaldy. Aýdan ákimi bolǵan jyldary ol sol kezdegi kúlli elimizge tán qıynshylyqtardyń sheshimin tabýyna, halyqty jalaqymen, sýmen, elektr qýatymen, azyq-túlikpen qamtý sııaqty problemalardyń sheshilýine kúsh salyp baqty. Ol aýdan ákimi bolǵan tusta, ıaǵnı 1998-2001 jyldar búkil Qazaqstan úshin aýyr jyldar bolǵan-dy. Shetel ınvestorymen qoıan-qoltyq jumys isteýdiń tájirıbesi qalyptasa qoımaǵan kez. Aýdan jurtshyly­ǵynyń “Teńizshevroılǵa” degen kózqarasy da jaqsy emes. Mine, osy tusta, jasy qy­ryqqa da tolmaǵan jas ákim TShO bas­shylyǵy men aýdan jurtshylyǵy arasyn­daǵy ózara túsinistiktiń qalyptasýyna yqpal etip, kóptegen is-sharalardyń júzege asýyna, “Igilik” baǵdarlamasynyń Jylyoı jurtshylyǵynyń ıgiligine qyzmet etýine kúsh salyp, az ýaqytta aýdan jurt­shylyǵy aldynda da, TShO basshylyǵy aldynda da ózin moıyndatyp úlgerdi. Aýdan halqynyń TShO-ǵa, onyń merdiger uıymdaryna jumysqa qabyldanýyn ózi qadaǵalap, ár otbasyna tabys ákeler azamattyń bolýyn qadaǵalap otyrdy. Aýdan aqsaqaldarynyń aqyl-keńesin tyńdap otyrý da jas ákimniń kórgendi áýletten ekendigin dáleldeı tústi. Muny sol kezde aýdanda onymen bir­lese jumys jasaǵan azamattar quptaıdy. Máselen, KSRO jáne QR densaýlyq saq­taý isiniń úzdigi, búginde máslıhat depýtaty Jubandyq Jetibaev sol kezdegi ahýalǵa bylaı dep toqtaldy: “Rzabek Dáýituly ákim bolǵanda men aýdannyń ortalyq aýrýhanasynyń bas dárigeri bop qyzmet ettim. Ol kezde densaýlyq saqtaý bólimi aýdan ákimdigine qaraıdy. Rzabek Dáýit­uly aýrýhananyń materıaldyq bazasyn jaqsartýǵa, bıýdjetin kóbeıtýge, basqa medısınalyq qural-jabdyqtarmen qamta­m­a­syz etýge úlken úlesin qosty. Kóp appa­rat­tardy satyp alyp berdi. Sonyń nátıjesinde reıtıngi boıynsha bizdiń aýdandyq aýrýhana aldyńǵy qatarda boldy. Qazirgi aýdandyq aýrýhana TShO qaraja­tyna sol kisiniń basqarýymen salyndy. Mamandardy oqytyp, bilimin jetildirýge kóp atsalysty. Bıýdjetten aqsha bóldi. Jumysyna óte rıza boldyq. Rzabek minezge baı, saýatty, alǵyr boldy. Kishini de, úlkendi de jaqsy syılaıtyn. Jas ta bolsa Rzabekten kóp nárseni úırenýge bolatyn”. Aýdandyq ákimdiktiń apparat je­tekshisi Qanabek Dalbaev ta Rzabek Arty­ǵalıevti 1986 jyly aýdandyq partııa ko­mıtetine nusqaýshy bop jumysqa kelgen­nen bastap onyń iskerlik qabiletterin de, jekelik qasıetterin de jete tanı bastaǵa­nyn aıtady. Ásirese ortanyń adamy ekenin, joldastyqqa berik ekenin basa kórsetti. Artynda búkpesi joq, aıtaryn sol boıda aıtyp tastaıtyn, aqjarqyn minezin qoldaıtyny kórinip turdy. “О́nerge de kedeı emes. Gıtarada oınaı­tyn, án de salatyn, – deıdi burynǵy áriptesin eske alǵan ol. Aýdanǵa ákim bop turǵan kezde de sol aqjarqyn kúıi. Ákimmin dep keýde kergen joq, bólim meńgerýshilerimen,  qatardaǵy qyzmet­kerlermen qýanysh-qaıǵyda birge boldy”. Al Rzabek Dáýitulynyń aýdannyń ákimi bop turǵan kezindegi qıynnan jol tapqan isi týraly bylaı deıdi: – Ol ákim bolyp júrgende tapshylyq kezeńi, bıýdjettiń búıiri tesik. Sonda da bolsa qaımyqpaı aýdannyń ekonomıkasyn kóterýge jumys jasady. Biraz jyldardan beri osy jerde jumys jasap kelem ǵoı. Birneshe ákimmen jumystas boldyq. Ár­qaı­sysynyń jumys jasaý stıli ár basqa. Bireýi mekemelermen jumys jasasa, bireýi tek bıýdjet qarajatyna ǵana jumys jasaı­dy. Rzabek mekemelerdiń bárimen til taýyp, jumys jasady. Bıýdjette aqsha bolmaǵasyn mekeme basshylarymen jumys jasaý kerek qoı. Bul tarapta qazir ózi eńbek etip jatqan “Teńizshevroıldyń” basshylarymen qoıan-qoltyq jumys istedi. Aýdanǵa kóp kómek ákeldi. Máselen, bizde ońbaıtyn nárse – kommýnaldyq qyzmet kórsetý ǵoı. Ana jerde jarylyp jatady, myna jerde turba jetpeıdi. Sol mezgil­derde ǵoı deımin, konteıner-konteıner turbalardy, oraıtyn jabdyqtar, buranda­lardy, jylý qazandyqtarynyń jetpeıtin basqa da dúnıelerin aldyryp jatty. Qurylyp, qaıtadan bankrot bop jatatyn kommýnaldyq mekemelerdiń turalap jatqan jerinen aıaǵynan turýyna kóp yqpal jasady. Aýdan ákimdiginen ketkennen keıin de laýazymdy qyzmette. Qazir de aýdanmen baılanysyn úzgen joq. Kómegin tıgizip jatyr. Aýdannyń búkil tarıhyn biletin­dikten oǵan neniń qajet, neniń qajet emes ekenin túsindirip jatýdyń da keregi joq. Sebebi, oǵan týǵan jerdiń ár tasy, ár adamy etene tanys. “Jylyoıgaz” JShS dırektory Tel­jan Baljigitov te onyń jylý máselesin sheshýdegi batyl sheshimderin rızashylyq­pen eske túsiredi. Sol kezde demeýshi mekemelerdi tartyp, jylý qazandyqtaryna jan bitirgenin aıtady. Ákimshilik organdarmen aradaǵy seńdi buzýǵa yqpal etken Rzabek Dáýitulynyń alymdylyǵy men alǵyrlyǵy, onyń nebir isti sheshýdegi dıplomatııalyq sheberligi TShO basshylaryn qyzyqtyra tústi. Aqyry sheteldik kompanııanyń jergilikti jerdegi problemalaryn sheshýge Artyǵa­lıevtaı azamattyń kerektigi sheshilgendeı boldy. TShO-nyń sol kezdegi bas dırek­tory Tom Ýınterton men onyń orynba­sary Borıs Shyrdabaevtyń bul tańdaýy birlesken kásiporyn úshin úlken olja boldy. Rzabek Dáýituly kásiporyndaǵy sheshimin tappaı kele jatqan jer paı­dalaný máselesin sheship, jer qatynasta­ryn az mezgilde retke keltirdi. Keıin osyndaı ońdy ister jalǵasyn taba berdi. Qorshaǵan ortany qorǵaý bólimi bas menedjeriniń orynbasary retinde kúkirtti úılestirý keńesin qurýdy uıymdastyrý­shylardyń biri boldy. Bul jerde kúkirt jónindegi kóptiń úreıin seıiltýdegi onyń eńbegi aıtarlyqtaı. Kúkirttiń hımııa ónerkásibiniń nany ekendigin dáleldeýde halyqaralyq táýelsiz medısına uıymyn, jergilikti ákimshilik organdaryn tarta otyryp, kóptegen máselelerdiń sheshilýine uıytqy boldy. Rzabek Dáýitulynyń otbasy búginde Astanada turyp jatyr. Áıeli Baqtyǵyz Taýbaeva ekeýi 4 bala tárbıelep, ósirip otyrǵan ata-ana. Jarynyń mamandyǵy – qarjyger. Munaı salasynda jıyrma jeti jyldan beri jemisti eńbek etýde. Balala­rynyń úlkeni Farıza KIMEP-ti bitirip, jumys istep júr. Nurtas Fransııada bilim alýda. Altynaı halyqaralyq túrik mekte­binde oqıdy. Al kenjesi Dinmuhamed 2 synypta. Rzabek Dáýituly bolsa, sol burynǵysynsha eńbekten baqytyn tabýda. Iskerliginiń órleý shyńyna jetti. Mine, osyndaı iskerligi oǵan ótken jyly Úkimet­pen jáne jurtshylyqpen baılanys bólimine bas menedjer bolýyna jol ashty. Bul jerde de ol óziniń basshyǵa tán bilikti­ligin kórsetip úlgerdi. Qazaqstan munaıy­nyń 110 jáne Teńiz kenishiniń 30 jyldy­ǵyna oraı jýrnalıster konkýrsyn uıym­dastyrýǵa muryndyq bolyp, kásiporyn týraly kóptegen ońdy materıaldardyń jarııalanýyna uıytqy boldy. Týmysynan aqynjandylyǵy onyń mádenıetke, ónerge degen kózqarasyn osy qyzmette asha tústi. Jergilikti halyqtyń baǵalaýynsha, Aty­raý­da buryn-sońdy bolmaǵan aıtys ótip, Rzabektiń ulttyq ónerge degen kózqarasyn aıshyqtaı tústi. Iá, er jasy elýdi eńserip qalǵan azamattyń tyndyrǵan isi de az emes, maqsat-murattary da áli alda. Sózi men isi qabysatyn kelisti azamatty ómirdiń jańa belesteri kútip tur... Saltanat JAQYPOVA. Atyraý oblysy.