«Qońyr» kúıiniń shyǵý tarıhy týraly túrli derek bar. Olardyń arasynda Sákentanýshy ǵalym, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Serik Ospanovtyń málimeti erekshe nazar aýdartady. Ol ózine deıingi zertteýshilerdiń jumystaryn salystyra kele «Qońyrdyń» naqty Sákenge shyǵarylǵany týraly kelesi derekti jazady: «...Alaıda, bul kúmánimizdi Rymjan Seıfýllına apamyzben arada bolǵan myna áńgime seıiltti. Bul jańa derekti men Rymjan apaıdyń óz aýyzynan 25 aqpan 2009 jyly Astana qalasy Sáken Seıfýllın murajaıynda jazyp alǵan edim:
1958 jyldyńjaımashýaq jaz aıy bolatyn. Men onda Aýylsharýashylyq ınstıtýtynyń dosenti kezim, kafedraǵa suńǵaq boıly, jasy alpystardy eńsergen, at jaqty, bádendi, el aǵasy kirdi.
– Men Ábiken Hasenov degen aǵań bolamyn, aınalaıyn! – degende ornymnan qalaı atyp turǵanymdy bilmeımin, ishtegi sher men kórgen qorlyqtyń zardaby bolar, jylap jiberdim. Aǵaı jubatyp álek, kulaǵyma sybyrlap:
– Júr, dalaǵa shyǵaıyq, áńgime bar, – dedi, men sońynan erdim. Kóshege shyqqan soń jan-jaǵyna saqtyqpen bir qarap aldy da:
– Men Sákenge arnap kúı shyǵardym, aty - «Qońyr», – dedi. Men sasqanymnan:
– Kýá bar ma? – deppin. Aǵa únsiz basyn ızedi de:
– Júsip Altaıbaev, Isal Ahmetovtar dedi. Sodan soń Júsip aǵaımen habarlastym.
– «Bul týraly» nege jazbaısyz? – dedim.
– «Jazamyz ǵoı, zaman kishkene tynyshtalsyn», – dedi. Ol kez áli de bolsa zobalańnyń yzǵary basylmaǵan kezeń edi ǵoı. Bul kúıdiń mine osyndaı tarıhy bar balam, - dep Rymjan apaı aýyr kúrsinip áńgimesin aıaqtady».
Rymjan Seıfýllına aıtqan osy áńgimeni tarqata túsetuǵyn bolsaq Sákenge arnalǵan azaly kúıdiń syryna qanyq adamdar - Júsip Altaıbaev, Isal Ahmetov, Ospanqul Shahajanov, Tursyn Syzdyqovtar. Olardyń kúıdi jarııalamaı, syryn shashpaýynyń sebebi de belgili, ıaǵnı zamana bulty áli tolyq seıilmegen kezeń olardy seskendirdi, jazýǵa da qoldary barmady. Osydan keıin Aqseleý Seıdimbek te hatqa túspegen jaıdy qaýzamaı, «zamannyń aýyrtpashylyǵy basyna túsken soń shyǵarylǵan» dep tizginin tartady.
«Qońyrdyń» kóńilge qonymdy shejiresin belgili jazýshy Kámel Júnisov baıandaıdy. Kúıshi bul kúıdi «Qaıran azamattar-aı!» dep shyǵarǵany týraly naqty derekti Kámel aǵa birneshe adamnyń aýzynan jazyp alǵan. 1937 jyly Sáken «halyq jaýy» degen naqaq jalamen ustalyp, 1938 jyly 25 aqpanynda úshtiktiń sheshimimen atylǵany tarıhtan belgili. Kámel Júnisov Ábikenniń Almatyǵa barǵanda aǵaıyndaı aralasqan adamdary - Sáken Seıfýllın, Beıimbet Maılın, Ilııas Jansúgirovter bolǵanyn, olar birinen soń biri ustalǵanda qatty qaıǵyryp, osy kúıdi zarlata tartqanyn Júsip Altaıbaevtyń óz aýzynan estip, dıktofonǵa jazyp alǵan. «Atylǵan azamattarǵa arnap edim» degen sózin estigen Júsip Altaıbaev: «Ábeke-aý, mynany eshkim estimesin, ottan aman qalǵan azamattarǵa zııany tıip júrer» dep shoshyp ketedi. Ábiken de osydan keıin «Qaıran azamattar-aıdy» tartpaı ketedi. Keıin 1958 jyly Sáken aqtalǵan soń ǵana kúıtabaqqa jazýǵa táýekeli barady. Kúıtabaqqa da kúıdiń atyn atamaı «Qońyr» dep jazdyrady.
Jetkizýshi: Kúı ańyzy
