Qaýipsizdik máselesi qashanda nazarda

Keshe Parlament Máji­lisiniń Tóraǵasy Qabı­bolla Jaqypovtyń tóraǵa­ly­ǵymen ótken úshinshi par­lamenttik sessııadaǵy pala­ta­nyń qorytyndy jalpy otyrysynda birneshe másele qaraldy. Máselen, «Túrki akademııasyn qurý týraly kelisimdi ratıfı­kasııalaý týraly», «Qazaqstan Res­­pýblıkasynyń Úkimeti men Shveısarııa Federaldyq Keńe­si arasyndaǵy Ruqsatsyz bolatyn adam­dardyń readmıssııa­sy týraly kelisimdi ratıfı­ka­sııalaý týraly», «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine mem­le­kettik basqarý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly», sondaı-aq, «Qa­zaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Qurama Koroldiginiń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan aýmaǵy arqyly júk tranzıtin qamtamasyz etý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalar qaraldy. Otyrysta Májilistiń Ha­­­lyq­­aralyq ister, qorǵanys já­ne qaýip­sizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev «Túrki akade­mııasyn qurý týraly» jáne «Qa­zaqstan Res­pýb­lıkasynyń Úkimeti men Shveı­sarııa Federaldyq Keńe­si arasyndaǵy Ruqsatsyz bolatyn adamdardyń readmıssııasy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalary týraly túsi­nikteme berdi. Ol óz sózinde «Túrki akademııasyn qurý týraly» kelisimge 2012 jylǵy 23 tamyzda Bishkek qalasynda ótken Túrkitildes memleketter yntymaqtastyq keńesiniń 2-shi sammıtinde qol qoıylǵanyn jetkizdi. Jalpy alǵanda, Túrki akade­mııa­synyń maqsattary men mindet­terine túrki tilderiniń, ádebıeti men mádenıetiniń dıahrondyq zert­teýlerin saqtaýǵa, damytýǵa jáne keńinen tanytýǵa baǵyttalǵan túrkologııa salasyndaǵy zert­teýlerdi úılestirý jáne olar­ǵa járdemdesý, sondaı-aq, túrko­logııany jáne túrkologııa boıynsha ǵylymı-zertteýler salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa járdemdesý, jalpy túrki tarıhy men etnografııasyn keshendi oqytýdy júzege asyrý jatady. Otyrys barysynda osy maqsat-mindettermen qosa, bul akademııanyń aldaǵy ýaqytta túrki halyqtarynyń mádenı jáne rýhanı murasyna, olardyń álemdik órkenıetti damytýǵa qosatyn úlesine zertteýler júrgizetindigi men álemdik qoǵamdastyqty olar­dyń jetistikteri týraly habardar etetindigi aıtyldy. Sondaı-aq, Máýlen Áshimbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti men Shveısarııa Federaldyq Keńesi arasyndaǵy Ruqsatsyz bolatyn adamdardyń readmıssııasy týraly kelisim týrasynda baıandama jasap, túsinikteme berdi. Atalǵan kelisim 2010 jylǵy 4 naýryzda Bern qalasynda jasalyp, ýaǵdalasýshy taraptar memleketteriniń aýmaǵynda ruq­sat­syz bolatyn adamdar readmıs­sııa­synyń quqyqtyq jáne uıym­das­­tyrýshylyq máselelerin ret­teý­ge baǵyttalatyny naqty­lan­ǵan. Otyrysta bul kelisimdi iske asyrý boıynsha Qazaqstan Respýb­lıkasynan quzyretti organ bolyp Qazaqstan Respýblıkasynyń Ishki ister mınıstrligi belgilengeni aıtyldy. Jalpy otyrys sońynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Qurama Koroldiginiń Úkimeti arasyndaǵy Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Qurama Koroldigi Qarýly kúshteriniń Aýǵanstan Islam Respýblıkasyn turaqtandyrý men qalpyna keltirý jónindegi halyqaralyq is-qımyldarǵa qatysýyna baılanysty Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵy arqyly júktiń/arnaıy júktiń tranzıtin qamtamasyz etý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy maquldandy. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov: «Bul kelisim Qazaqstan aýmaǵynan temirjol jáne teńiz joldary arqyly Brıtanıııa tarapynyń júgin jáne arnaıy júgin qamtamasyz etýdi qarastyrady. Kelisimge sáıkes, temirjol tranzıtteri Qazaqstannyń Qyrǵyzstanmen, О́zbekstanmen jáne Reseımen shekaralas jerlerindegi ruqsatnama pýnktteri arqyly ótetin bolady», deı kele, teńiz joldary arqyly jiberiletin tranzıt Aqtaý porty arqyly ótetinin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, Aqtaý porty arqyly áskerı jáne qaýipti emes júkter tasymaldansa, ol tasymaldyń ózin qazaqstandyq kompanııalar júzege asyrady eken. Al tranzıtti kúzetý jáne qamtamasyz etý máselesi boıynsha, «Áskerılengen temirjol kúzeti» AQ-qa jaýapkershilik júktelmek. «Al eger de, tranzıtti tasymaldaý kezinde ulttyq qaýipsizdikke qaýip tóndiretindeı jáne kelisim erejesine sáıkes kelmeıtindeı faktiler tirkeletin bolsa, onda Qazaqstannyń sol tranzıtti ótkizýge ruqsat bermeý týraly óz quqyǵy bolady», dedi E. Ydyrysov. Syrtqy ister mınıstrinen keıin Parlament Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Baqytjan Ertaev sóz aldy. Onyń málimdeýinshe, bul kelisim Aýǵanstan Islam Respýblıkasyn turaqtandyrý men qalpyna keltirý jónindegi halyqaralyq is-qımyldarǵa qoldaý kórsetý maqsatynda Brıtanııa tarapynyń Qazaqstan aýmaǵy arqyly júktiń tranzıtin júzege asyrý tártibin belgileıtin bolady. «Iаǵnı, júktiń nemese arnaıy júktiń tranzıti tek osy kelisimniń maqsattarynda Qazaqstan zańnamasyna sáıkes jáne Qazaqstan tarapynyń ýákiletti organy bergen ruqsat negizinde júzege asyrylatyn bolady. Demek, Brıtanııa tarapy osy kelisimge sáıkes, júk tranzıtin júzege asyrý kezinde Qazaqstannyń zańnamasyn saqtaýǵa jáne elimizdiń ishki isterine aralaspaýǵa mindetti», dedi ol óz sózinde. Jalpy otyrystyń sońynda parlamenttik marapattardy saltanatty tapsyrý rásimi boldy. Parlamentshiler men memlekettik qyzmetkerlerge marapatty saltanatty jaǵdaıda Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypov tapsyrdy. Máselen, Parlamentaralyq Assambleıa men onyń organdarynyń qyzmetine belsene aralasyp, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy-memleketter arasyndaǵy halyqtar dostyǵyn nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin TMD PAA Keńesiniń Qurmet gramotasymen Májilis depýtattary Janat Jarasov, Gúlnar Iqsanova, Nıkolaı Logýtov jáne Tatıana Iаkovleva marapattaldy. Al EýrAzEQ Parlamentaralyq Assambleıasynyń Qurmet gramotasymen Májilis Apparatynyń basshysy Úsen Jetenov marapattaldy. Osy marapatqa ol Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Parlamentaralyq Assambleıasynyń qyzmetine belsene qatysqany úshin laıyq dep tanyldy. TMD PAA Keńesiniń Qurmet gramotasymen Májilis Apparaty bólim bastyǵynyń orynbasary Narıman Alǵojın men Májilis Apparatynyń bas konsýltanty Oral Quspaev marapattaldy. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan».