“ELDE BOLSA ERINGE TIEDI”

О́tken senbide “Astana” alańynda Almaty qalasy men oblysy taýar óndirýshileriniń keń aýqymdy aýyl sharýashylyq jármeńkesi ótti. Úlken assortımenttegi et pen kókónis ónimderi naryqtaǵy baǵadan 15-20 paıyzǵa tómen satylyp, tutynýshylar kóńilinen shyqqan jármeńkeni Almaty qalasy men oblysynyń basshylary A.Esimov pen S.Úmbetov jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstri A.Kúrishbaev aralap kórdi. Al arnaıy ótken keńeste shahar basshysy “QazAgro” ulttyq holdıngin ótkir synǵa aldy. Ońtústik astanada saýda kórigin qyzdyrǵan jármeńkege uıymdasty­rýshylardyń tııanaqty daıyndal­ǵany birden-aq kózge uryp turdy. Ár aýdannyń aty jazylyp, biryń­ǵaı tigilgen shatyrlar, túrli-tústi sharlarmen kómkerilgen sórelerdiń satýshylarǵa da, satyp alýshylarǵa yńǵaılylyǵy óz aldyna, ónimder­diń baǵasyna da jurtshylyq dán rıza. Máselen, ettiń kılosy – 600-700, qazy-qarta – 1100, kartop – 70, balyq – 400, taýyq 360 teńge ara­lyǵynda. Qaladan shal­ǵaı­ly­ǵyna qaramastan Raıymbek aýdanynyń bir ǵana aýyly 150 myń teńgeniń taýaryn ákelgen eńbegin de eskerýimiz kerek sııaqty. Jýrnalıstik qyzyǵýshylyqpen eki qolyndaǵy sómkesi lyq tolǵan aǵaıdy sózge tarttyq. О́zin Almaty temir jol akademııasynyń dosenti Qazbek Turǵazınov dep tanystyr­ǵan ol qalanyń ortalyǵynda tura­tyndyqtan mundaı jármeńkelerdi jibermeıtinin, ári munda kelgen saıyn, tek arzan baǵaǵa saýda jasap qana emes, konsert tyńdap dema­lyp qaıtatynyn aıta kele, mal da, kókónis te ózdiginen óspeıdi, aýyl adamdarynyń eńbegin de adal baǵalaý kerektigin eskerte ketti. Biz de tutynýshy retinde óz qa­je­timizdi satyp ala júrip, qazaq­tyń umytylyp ketken áýes tamaǵy úıitilgen qoı etiniń satylyp jat­qanyn kórip, sol araǵa toqtadyq. Sóıtsek, mundaı etti Jambyl aýdanynyń jigitteri ákelgen eken. – Búgingi jármeńkege 6 mln. teńge kóleminde aýyl sharýashy­lyǵy ónimderin usynyp otyrmyz, – dedi bizge Jambyl aýdanynyń ákimi Mahabbat Bıgeldıev. – Máselen, aýdandaǵy jylyjaılarda ósetin kókónistiń barlyq túri, jylqy, sıyr, túıe, tipti úıitilgen qoı eti, sút, irimshik, qurt, áıteýir aýylda qandaı ónim óndiriledi, solardyń bári bar. Ákelingen bar­lyq taýarlar arnaýly tekserýden ótip, sertıfıkattalǵan. Munda da eshqandaı mekemelerdiń kedergisin­siz satamyz. Oryn máselesi sheshi­lip, barlyq jaǵdaı jasalǵan. Bári tegin. Eger óndirýshiler osy zatta­ryn bazarǵa aparyp satatyn bolsa, tańǵy besten turyp, oryn alyp, oǵan aqsha tólep áýrege túser edi. Bizder Áýezov aýdanyna bekitil­gen­dikten, senbi, jeksenbi kúnderi bar­lyq ónimimizdi alyp, sol aýdanǵa da aparamyz. Menińshe, mundaı jármeńkeler qalaǵa da, sharýa qojalyqtaryna da óte tıimdi. Ile aýdandyq aýyl sharýashy­lyǵy basqarmasynyń bastyǵy Asqar Iýsýpov ta jármeńkege jalpy somasy 5 mln. asa teńgeniń ónimin ákelgenin, ásirese, aýdanda­ǵy “Raıymbek­Agrosút” “Merkýrı”, shubat óndiretin “Beket-Dáýlet”, “Pervomaıskıı delıkates”, “Sa­ry­bulaq” fırma­larynyń ónimderi úlken suranysqa ıe bolǵanyn jetkizdi. Jármeńkede jedel suhbat ber­gen qala basshysy almatylyqtarǵa jylyna 2,5 mlrd. dollardyń taǵa­my qajet bolsa, sonyń 1,5 mıl­lıardyn Almaty oblysynan ala­ty­nyn, bul óte úlken kólem ekenin, biraq, áli de ony kóbeıtýge, ulǵaıtýǵa múmkindik bar­lyǵyn jet­kizse, Almaty oblysynyń basshy­sy uıymdastyrylyp otyrǵan sharaǵa oblystyń taýar óndirýshi­leri 45 azyq-túlik ónimderi boıyn­sha 105 mln. teńgeniń taýaryn áke­lip otyrǵanyn, bul úrdis aǵymdaǵy jyly da jalǵasyn tabatyn jetkizdi. Bul másele odan ári Almaty ákimdiginde Almaty qalasy men oblys aýdandarynyń ákimderi, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi departament­teriniń basshylary, iri kásiporyn jetekshileri bas qosqan keńeıtilgen keńeste jalǵasty. Onda Aýyl sharýa­shylyǵy mınıs­tri, Almaty qalasy men oblys basshylarynyń qatysýy­men “2010-2014 jyldary Almaty qalasy tóńiregindegi azyq-túlik beldeýi baǵdarlamasynyń damýy” jobasy talqylanyp, keńinen sóz boldy. Jıyndy ashqan Ahmetjan Sma­ǵululy jalpy Almaty oblysynyń qaladaǵy ótkizip kele jatqan jármeńkeleri azyq-túlik baǵasyn kótermeı ustap turýdyń úlken tetigi ekendigin kórsetip otyrǵanyn, bıylǵy jyldyń ózinde taýar aınalymy jarty mlrd. teńgege jýyq qarjyny quraǵan 28 jármeń­ke ótkizilgenin, bul sóz joq, qala turǵyndaryna qys pen kóktemgi mezgilde úlken demeý bolǵanyn atap ótse, oblys ákimi Serik Ábikenuly búginde Elbasynyń tapsyrmasymen jáne qoldaýymen Almaty qalasy­nyń aınalasynda tolymdy azyq-túlik beldeýin qurý máselesi júzege asyrylyp jatqanyna, bul ońtústik astananyń rynogyna jumys isteı­tine jáne onyń negizgi azyq-túlik taýarlaryna degen qajet­tiligin tolyq qamtamasyz etetinine, osy zamanǵa laıyq óndiristik ınfra­qurylymdardyń qalyptasýyna yqpal jasaıtynyna toqtala kelip, oblystaǵy aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 2008 jylmen salys­tyr­ǵanda 13,9 paıyzǵa artyp, 219,8 mlrd. teńgeni quraǵanynan habardar etti. – Biz byltyr qazaqtyń ejelgi ulttyq sýsyny shubat pen qymyzǵa sýbsıdııa berý týraly másele kótergenbiz. Bıyl shubatqa 45 mln., qymyzǵa 12 mln. teńge bólinip otyr, ol úshin mınıstrlikke rahmet. Al­daǵy ýaqytta Almaty oblysynyń óndirýshileri qalada da qymyzhana ashýlary kerek dep oılaımyn. Oǵan bizdiń qalany da, dalany da qamtamasyz etetin jaǵdaıymyz bar, – deı kele, oblys basshysy óz oıyn jármeńkeniń negizi – naryq­taǵy baǵadan 15-20 paıyz tómen bolýy kerek, eger joǵary bolsa, odan kelip-keter paıda joq, óıt­keni, bazarlardan kóterme baǵamen satyp alyp, óz baǵasyn qoıyp otyratyn deldaldardan saqtaný úshin baqylaýdy durys uıymdas­tyrý qajet dep qorytty. О́z kezeginde sóz alǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi naqty qural eldiń iri qalalarynyń, atap aıt­qanda, Almatynyń jáne Astana­nyń tóńireginde ornyqty jumys isteıtin óndiristik beldeýdi damytý ekendigine ekpin túsirdi. – Elbasynyń bıylǵy Jol­daýynda agroónerkásiptik keshendi damytýdyń iri aýqymdy mindetteri belgilendi, – deı kele mınıstr, bul mindetter Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi jasaǵan 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan agroónerká­siptik keshendi damytý baǵdarla­masynyń negizine alynǵanyn, ony júzege asyrýda, birinshiden, ishki, sondaı-aq, syrtqy rynoktar qa­jetsinetin ónimder óndirisin, ekin­shiden, zamanaýı tehnologııalardy óndiriske engizý úrdisin yntalan­dyrý úshin qoldaýdyń yqtımal shara­laryn barynsha paıdalaný, úshinshiden, júzege asyrylatyn sharalardy aıqyn naqtylaı túsý úshin agroónerkásiptik keshendi damytýdyń basymdyq segiz sheber­lik-josparyn jasaý kerektigine toqtaldy. Jıyn sońynda taraptar qyr­kúıek aıynda Taldyqorǵanda taǵy da bas qosatyn bolyp ýaǵdalasty. Onda Almaty qalasynyń aldaǵy besjyl­dyqta ósý deńgeıin eseptep, soǵan laıyqtalǵan azyq-túlik baǵdarlamasy talqylanbaq. Al aýyl sharýashylyǵy jármeńkesi qala aýdandarynda qarashanyń alǵashqy senbisine deıin apta saıyn ótip turmaq. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.