«QJ League»: Fýtboldy damytýǵa qaýqary jete me?

Tipti, qaıbir jyldary jas fýtbolshylarymyzdy Peleniń otanynda oqytsaq, el fýtboly qaryshtap damyp ketetindeı kórip, júzdegen balany «Ole Brazıl» jobasy arqyly da fýtboldyń qyr-syryna meńgerttik. О́kinishke qaraı, bul joba da el fýtbolynyń damýyna serpin bere alǵan joq. Brazılııada bilim alǵan júzden asa fýtbolshynyń qazir qaıda júrgenin eshkim bilmeıdi. Birer jyl buryn úsh-tórt fýtbolshynyń Premer-lıgada dop teýip júrgenin kórgenbiz. Qazir joǵary lıgada olardyń birde-bireýi qalmady.

Jýyrda Qazaqstan fýtbol federasııasy, Qazaqstannyń kásipqoı fýtbol lıgasy jáne «Freedom Holding Corp» bala­lar-jasóspirimder fýtbolyn damytý maq­satynda taǵy bir jobany qolǵa aldy. Iаǵnı atalǵan úshtik jas oıynshylar arasynda «QJ League» (Qazaqstan jas­óspirimder lıgasy) qurylǵanyn málim­dedi. Joba avtorlarynyń aıtýynsha, jańa lıga – el fýtbolynyń damýy ta­rıhyndaǵy mańyzdy kezeńniń biri bolmaq.

Qazirgi tańda elimizde fýtbol chempıo­naty boıynsha úsh lıga oıyndary bar ekeni belgili. Atap aıtqanda, komandalar Premer-lıga, Birinshi jáne Ekinshi lıgalarda dop tebedi. Bul lıgalarǵa kásibı jáne jekelegen komandalar qatysa alady. Al «QJ League»-synda kásipqoı fýtbol koman­dalarynyń fýtbol ortalyqtarynda tár­bıelenetin 18 jasqa deıingi 12 komanda baq synaıdy.

Buǵan deıin elimizde jasóspirimder komandalary birneshe aıda bir ret bas qosyp, ózara kim myqtyny anyqtaıtyny bolmasa, turaqty oıyn tájirıbesi bol­maǵan. Endi jasóspirim fýtbolshylar da ká­sipqoı fýtbolshylar sııaqty apta saıyn jasyl alańda (úıdegi, syrttaǵy matchtar formatynda) oınaıdy. Árıne, bul – jas fýtbolshylarǵa kásibı fýtbol talap­taryna beıimdele berýine úlken múmkindik beretini sózsiz. Jasóspirimder arasyndaǵy jarystyń mundaı formaty Eýropanyń barlyq damyǵan elderinde qoldanylatynyn aıta ketken jón.

Qazaqstan fýtbol federasııasynyń pre­zıdenti Ádilet Barmenqulovtyń aı­týynsha, «QJ League»-nyń maqsaty – osy arqyly ulttyq quramaǵa sapaly rezerv daıarlaý. «Bul – fýtboldy damytý strategııasyndaǵy balalar fýt­bolyn ilge­­riletýdegi negizgi jo­ba­larymyzdyń bir bóligi. Osy joba arqyly biz daryn­dy bala­lardy joǵary lı­ga­larǵa daıarlaýǵa kóp kómegin tıgi­zetin jarys júıesin quramyz. Bul biz­diń jas ji­gitter úshin olar­dyń ká­sibı fýt­bol­daǵy alǵashqy qa­damy bolady», deıdi QFF basshysy.

Jasóspirimder lıgasynyń bıylǵy maýsymynda «Aqsý» (Pavlodar oblysy), «Aq­tóbe», «Astana», «Atyraý», «Jas Qy­ran» (Almaty), «Qaırat» (Almaty), «Qaı­sar» (Qyzylorda), «Kaspıı» (Aqtaý), «Ońtústik» (Shymkent), «Ordabasy» (Shym­kent), «Taraz» (Jambyl oblysy) jáne «Shahter» (Qaraǵandy) komandalary óner kórsetedi. Al 2025 jylǵa qaraı «QJ» lıgasyna qatysatyn komandalar sany artyp, uldar úshin alty lıga (úsh jas sa­natyna oraı eki lıga), sondaı-aq qyzdar úshin bir lıga bolady dep josparlanýda. Jalpy, jarysqa 70-ten astam komanda men 3000 sportshy qatysady.

Týrnır barysynda barlyq match­ty elimizdiń kásibı bilikti tóreshileri ót­kizedi. Bir aıta keterligi, klýbtardyń kósh­­peli matchtary kezinde jol júrý, qonaq­úılerde turý, úsh mezgil tamaq, bir sózben aıtqanda, jasóspirimder lıga­synyń bar­lyq shyǵynyn lıganyń bas se­riktesi – «Freedom Holding Corp» óz moınyna alyp otyr.

– «QJ League» – bul QFF jáne QKFL bizben tyǵyz yntymaqtastyqta jú­zege asyratyn úlken áleýmettik joba. Biz­diń ortaq maqsatymyz – Qazaq­stan fýtbolyn jáne jas fýtbolshylar­dy damytý. Biz tek fýtbolshylardy ǵana emes, jat­tyqtyrýshylar, tóreshiler, menedjerler jáne sport ındýs­trııa­syn­daǵy basqa da suranysqa ıe maman­dardy da oqytamyz jáne olarǵa da qol­daý kórsetemiz. Qazaqstanda, ásire­se óńir­lerde fýtbolǵa degen áleý­met­tik suranys óte joǵary. Qazirshe jas­ós­pirimder lıgasyn 12 komandamen bastaımyz. Keıinnen birte-birte bar­lyq aımaqty qamtımyz. О́zderińiz bile­sizder, fýtbol bir jylda jemisin berip, az ǵana ýaqytta úlken bıikterdi baǵyn­dyratyn sport túri emes. Fýtbolda aıtýly jeńiske qol jetkizý úshin uzaqmer­zimdi jospar bolý kerek. Biz sol iri je­ńisterdiń irgetasyn endi qa­lap jatyrmyz», deıdi «Freedom Holding Corp»-nyń bas atqarýshy dırektory, «QJ League» qam­qorshylar keńesiniń tóraǵasy Tımýr Týr­lov.

Qazaqstan kásipqoı fýtbol lıgasy men «QJ» lıgasynyń prezıdenti Rohýs Shoh elimizde daryndy fýtbolshylar óte kóp ekenin, biraq olarda ózin kórsetýge tolyq múmkindik bola bermeıtinin aıtady. «QJ» lıgasyn qurý arqyly biz jas fýtbolshylarǵa óz myqtylyǵyn dáleldeýge jáne ári qaraı damýyna múm­kindik beremiz, deıdi ol.

– Balalar fýtbolynyń damýyna júıeli túrde kóńil bólip otyrmasa, oń nátı­jege jetý qıyn. «QJ League» jobasy Qazaqstan fýtbolyndaǵy revolıýsııa dep aıtsaq bolatyn shyǵar. О́ıtkeni endi bizdiń jas jetkinshekter 100% kásibı deńgeıde uıymdastyrylatyn fýtbol týrnırine qatysady. Biz matchtardy tek uıymdastyrýmen ǵana shektelmeımiz. Sonymen qatar barlyq úderisti sıfr­landyrý, jattyqtyrýshylar men mened­jerlerdi oqytýmen de aınalysamyz. «QJ League» fýtboldyń damýyna, ulttyq quramaǵa sapaly rezerv daıyn­daýǵa kóp kómegin tıgizetinine senim­dimin, – deıdi QKFL basshysy.

Degenmen, elordadaǵy «Arlandar» balalar fýtbol komandasynyń negizin qalaýshy Fazylbek Ábsattaruly jas­óspirimder lıgasy aldaǵy ýaqytta fýtboldyń kósegesin kógertedi degenge senbeıtinin kóldeneń tartady.

«Kez kelgen jobany bastaǵanda, onyń damý jospary, aldaǵy birneshe jylǵa daıyndaǵan baǵdarlamasy, ba­ǵyty, maq­saty degen sııaqty saraptamadan ótken nus­qaýlyǵy bolýy kerek. О́kinishke qaraı, Qazaqstan fýtbol federasııa­sy men Qazaqstan kásipqoı fýtbol lı­gasy atalǵan jobanyń eshqandaı nusqaý­lyǵymen tanystyrǵan joq. Tek baspasóz arqyly jańa lıganyń qurylǵanyn ǵana jarııalady. Árıne, jasóspirim fýtbolshylarǵa bólek lıga ashyp, olarǵa oınaý múmkindigin bergenderi quptarlyq is. Biraq bul ar­qyly fýtboldy damytamyz, ulttyq quramaǵa rezerv daıyndaımyz degenge óz basym senbeımin. Biz bala­lar fýtbolyn damytqymyz kelse, aldy­men ınfraqu­rylymdy retke keltirip alýymyz kerek. Elde sapaly stadıon bol­maı, jıyr­ma jerden lıga ashsańyz da fýtboldy damyta almaısyz», deıdi Fazylbek Áb­sattaruly.

Osy oraıda álemdik fýtbol tarıhynda ınfraqurylym men balalar fýtbolyna kóńil bólip, 10-15 jylda jetistikke jetken quramalar týraly az-kem aıtyp ótsek. Balalar fýtbolyna kóńil bólip, el fýtbolyn damytqan memlekettiń biri – Belgııa. Belgııa fýtbolynyń basyna baq qusyn qondyrǵan quramanyń tehnıkalyq dırektory Mıshel Sablon jasóspirimder jáne jastar quramalaryn jattyqtyratyn Bob Brovaıspen birge 2000 jyldardyń basynda eldegi fýtboldy damytýdyń uzaq­merzimdi josparyn jasap shyǵady.

Olar aldymen kórshiles Nıderland pen Ispanııa fýtbolynyń jattyqtyrý tásilderi men fılosofııasyn zertteýge kirisip, «Aıaks» jáne «Barselona» klýb­ta­rynyń «sheberhanasynan» ótken. Zertteý jáne tájirıbe almasý nátıjesinen keıin olar birinshi kezekte nátıje mańyzdy emes ekenin uǵynyp, Belgııada alǵashqy revolıýsııalyq qadamdar jasady. Iаǵnı jasóspirimder arasyndaǵy chempıonattardan týrnır kestesi men oıyn nátı­jesin alyp tastady. Sondaı-aq bala­lar alańda ózderin erkin sezinýi úshin 2h2, 5h5, 8h8 formatyndaǵy kishi alańdarda oınaýǵa múmkindik berdi. Sol arqyly drıblıng pen dopty dıagonaldy asyrýǵa shyńdady. Belgııa sapynda jasyndaı jarqyldaǵan Tıbo Kýrtýa, Kevın De Brıoıne, Azar sekildi dańqty fýtbolshylardyń barlyǵy osyndaı mektepterde daıyndalǵan edi.

Sonymen qatar álemdik deńgeıde óner kórsetip júrgen ne komandasy, ne qura­masy joq Qatar fýtboly da naqty reformanyń arqasynda keıingi jyldary Azııanyń úzdik quramalarynyń birine aınaldy. Memlekettiń fýtbolǵa degen kózqarasynyń arqasynda Qatar osydan biraz jyl buryn Azııa kýbogin jeńip alyp, byltyrǵy álem chempıonatyn óz elinde ótkizýge múmkindik aldy. Bul oqıǵalar el­degi fýtboldyń damýyna odan ári sep­tigin tıgizgeni anyq.

Qatar fýtboly qalaı damydy? Osy­dan 15-20 jyl buryn olar da balalar fýt­bolyna qatty kóńil bóle bastady. Osy maqsatpen olar ıspanııalyq bapker Felıks Sanches Basty shaqyryp, 2006 jyldan bastap Aspıra akademııasynda qatar­lyq balalardy «Barselona» júıesi negizinde jattyqtyrdy. Balaqaılar erjetken kezde Sanches olardy jasóspirimder quramasynyń bapkeri retinde baýlýyn jalǵastyrdy. Nátıjesinde, ıspan mamanynyń basshylyǵymen 19 jasqa deıingi qurama 2014 jyly Azııa chempıo­na­tynda top jarsa, araǵa 5 jyl salyp sol quram Sanchestiń baptaýymen óz tarıhynda tuńǵysh ret Azııa kýboginiń bas júl­desin oljalady.

Mine, bul – nebári eki memlekettik fýtboldy damytýda ustanǵan baǵyty. Bálkim, bizge de aldaǵy ýaqytta osy eki memleket tańdaǵan joldyń bireýimen júrip, balalar fýtbolyn qolǵa alý kerek shyǵar. Biraq bizge aldymen dop tebýge bolatyn sapaly stadıondar men qysy qatty soltústik óńirlerge fýtbol manejderin salyp, sporttyq ınfraqurylymdy damytý kerek ekeni anyq.