Búginde kórý qabileti buzylǵan adamdar sany jyldan-jylǵa artyp keledi. О́kinishke qaraı, olardyń kóbiniń syrqaty emdeýge kelmeıdi. Onyń ústine kompıýter men túrli smartfondarǵa shúılikken jastardyń kúnige janary sýalyp barady. Qazir oftalmologke júginetin naýqas óte kóp. Oǵan sensorly ekrannan bólek, ártúrli sebep bar. Endi osy máseleni qalaı sheshemiz? Tehnologııaǵa negizdelgen qoǵamda telefonnan, kózge zııandy apparattardan jyraq tirshilik etý múmkin emes. Demek bul baǵytta ónertapqyshtardyń taǵy bir jańalyǵy qajet-aq. Áıtpese, kózildiriksiz kóshede júre almaıtyn jaǵdaıǵa jetemiz.
Osy rette taldyqorǵandyq oqýshylar Denı Mırhaıat, Maksım Sýrın, Vıktor Kahno «Soqyr ári zaǵıp jandarǵa arnalǵan avtonomdy kózildirik» jobasyn júzege asyrdy. Olar kóshede jáne qoǵamdyq oryndarda emin-erkin qozǵala almaıtyn, sonyń saldarynan ózderin jaısyz sezinetin adamdarǵa arnaıy ázirlegen qurylǵyny kópshilikke tanystyrdy. Múmkindigi shekteýli jandarǵa ózin qoǵamnyń tolyqqandy múshesi retinde sezinýge jol ashatyn qurylǵynyń kómegi kóp. Olar basqa qalada, beıtanys ortada erkin qozǵala alady.
– Biz bul taqyrypty tolyqqandy zerttep, qorytyndy jasadyq. Soqyrlar qoǵamynyń ókilderimen kezdesýler ótkizip, olardyń qandaı qajettilikteri baryn anyqtadyq. Sondaı-aq qalada júrgende joldy baǵdarlaı alý úshin neni qalaıtyndaryn da bildik. Sóıtip, qurylǵynyń prototıpin jasadyq. Sodan keıin obektini taný úshin neırondyq jelini ázirledik. Qurylǵy tulǵany kedergilerden ońaı alyp shyǵady ári aıaǵyn shalys basýǵa múmkindik bermeıdi, – deıdi D.Mırhaıat.
Jas ǵalymdardyń aıtýynsha, joba óte ózekti. Búginde dúnıe júzinde atalǵan máseleniń tolyqqandy sheshimin eshkim tapqan emes. Al eger joba sátti júzege assa, bul kórý qabileti nashar adamdar úshin kóp kómek bolar edi.
Jalpy, avtonomdy kózildirik degen – soqyr adamdarǵa ǵaryshta júrgendeı áser syılap, kúndelikti ómirdi jeńildetýge kómektesetin biriktirilgen qoldanbasy bar ekojúıe. Syrtqa shyqqanda basqa kıip alyp, óz betinshe dúkenge ne saıabaqqa barýǵa bolady. Neırondyq jeli bárin anyqtap, ıesine eskertip otyrady.
Endi avtonomdy kózildiriktiń qurylymyna toqtalsaq. Dýlyǵanyń daıyn prototıpi nysandy tanýǵa jaýapty YoloV5 neırondyq jeliniń negizinde jumys isteıdi. Al ol Nvidia Jetson taqtasynda ornalastyrylǵan. Lidar sensory bar Real Sense kamerasy dýlyǵaǵa biriktirilgen. Neırondyq jeli qorshaǵan ortadaǵy nysandardy tanıdy da qulaqqaptarǵa aýdıosıgnaldardy jiberedi. Arnaıy mobıldi qosymsha da ázirlengen. Ol dýlyǵamen birge jumys isteıdi. Zaǵıptarǵa arnalǵan navıgasııa (shlem men qoldanbanyń úılesimi nátıjesinde) Google Maps API arqyly qyzmet atqarady. Qosymshada taǵy da birneshe múmkindik bar: beıimdelgen aýa raıy dıspleıi, podkastar jáne tulǵany qoldaý batyrmasy. Real Sense kamerasy mıkrokompıýterge beıneaǵynyn jiberedi, al Lidar kameranyń ortasynda ornalasqan nysandarǵa deıingi qashyqtyqty ólsheıdi. Ári qaraı neırondyq jeli beıneaǵynyn taldaıdy. Keskin elementterindegi úlgilerdi izdeıdi. Osylaısha, derekter jıyntyǵy negizinde obektilerdiń, avtomobılderdiń, adamdardyń jáne basqa nysandardyń túrlerin anyqtaıdy.
– Obektilerdiń ornalasqan jeri týraly aqparat qulaqqapqa dybyssyz sıgnaldardan turatyn vıbrasııalar túrinde jiberiledi. Bul rette ártúrli obektilerde birneshe tyqyldaý jıilikteri bolady. Obektige deıingi qashyqtyq qaıtalaný jıiligimen kodtalady. Neǵurlym jaqynyraq bolsa, soǵurlym kóp tyqyldaıdy. Nysannyń orny sol jáne oń qulaqtaǵy sıgnaldar arqyly kodtalady. Bul ádistiń kómegimen azdap jattyǵyp, ártúrli nysandardy belgileý jıiligin este saqtaı alasyz. Sosyn siz eshteńe kórmeı-aq keńistikti ońaı sharlaısyz, – deıdi ónertapqyshtar.
Jas ǵalymdar qurylǵyny jasaý úshin áleýetti naryqqa taldaý júrgizgen. Áýeli Taldyqorǵan qalasyndaǵy múmkindigi shekteýli jandarmen dıdarlasqan. Olarǵa ártúrli saýaldama qoıa otyryp, ózderi oılap tapqan qurylǵynyń paıdasyn túsindirgen. Jartylaı kórý qabiletinen zardap shegetin adamdar da jobaǵa qyzyǵýshylyq tanytyp, iske asýyna tilektestik bildiripti.
Avtonomdy kózildirikti ońaltý ortalyqtary, zaǵıptar qoǵamy, qaıyrymdylyq uıymdary men kórý qabiletinen tolyq jáne ishinara joǵalǵan adamdar paıdalanýǵa bolady. Bul kútýshi bolyp qyzmet kórsetetin mamandardyń jumysyn jeńildetedi. Ári balasy nashar kóretin ata-analardyń alańsyz jumys isteýine jaǵdaı jasamaq.
Qarańyz, Almaty jáne Jetisý oblystarynda kórý qabileti nashar shamamen 1 500 adam turady. Kóbi úıinen tysqa shyǵýǵa qorqady. Qala damyǵan saıyn kólikter de, ártúrli kedergiler de kóp. Tas joldar men trotýarlardyń deni kórý qabileti nashar adamdardyń jaǵdaıyn eskermeı salynǵan. Sondyqtan atalǵan jobanyń mańyzy zor. Jas ǵalymdar ǵajaıyp kózildirikti naryqqa shyǵaryp, satýdy josparlap otyr.
Jetisý oblysy
