Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy, Bas memlekettik eńbek ınspektory Tólegen Ospanqulov áýeli azamattardyń eńbek quqyǵyn qorǵaýdyń negizgi baǵyttarynyń biri – olardyń biliktiligine jáne eńbek sharttaryna saı jalaqysyn ýaqtyly alý máselesin kóterdi.
– Qazir qyzmetkerlerdiń jalaqysy boıynsha bereshek máseleleri erekshe alańdaýshylyq týǵyzyp otyr. 24 naýryzdaǵy jaǵdaı boıynsha elimizdiń 73 kásipornynda 3 myńnan asa jumysshyǵa 1,4 mlrd teńge kóleminde jalaqy bereshek bolǵan, – dedi T.Ospanqulov.
Quzyrly mekemeniń málimetine súıensek, eń kóp bereshek Mańǵystaý oblysynda – 242 mln teńge, Almaty qalasynda – 235 mln teńge jáne Abaı oblysynda 140 mln teńge bolǵan. Jyl basynan beri jergilikti eńbek ınspeksııasy organdarynyń kómegimen 1,3 mlrd teńgege jýyq bereshek (jalaqy) qaıtarylyp, 8,1 myń qyzmetkerdiń quqyǵy qorǵalǵan.
T.Ospanqulov mınıstrliktiń bastamasymen bereshek jalaqyny tez qaıtarý maqsatynda zańǵa ózgerister engizilgenin, onyń nátıjesinde jumys berýshiniń jalaqy tóleýi týraly qujattyń mindetti kúshine ıe bolǵanyn jetkizdi. Eger bereshek jalaqy berilý merzimi keshiktirilse, jumysshy jeke sot oryndaýshyǵa júginip, óndirip alýǵa shaǵymdana alady. Dál osyndaı jaǵdaı boıynsha 2022 jyly 47, al bıyl 14 is tirkelgen.
Memlekettik bas eńbek ınspektorynyń sózine sensek, jergilikti atqarýshy organdar jumys berýshilerge qyzmetkerlerdiń jalaqysyn arttyrýǵa qatysty túsindirý jumystaryn júrgizgen. Nátıjesinde, 2022 jyly 2,5 myń jumys berýshi 2 mln-nan asa jumyskerdiń jalaqysyn 5-ten 50%-ǵa deıin kótergen. Al bıyl 1,7 myń jumys berýshi 1 mln-nan asa jumyskerdiń jalaqysyn orta eseppen 12%-ǵa kótergen.
– 2022 jyly oblys prokýrorlary memlekettik eńbek ınspektorlarymen birlesip 30 adamnan kóp sheteldik jumys kúshin tartatyn 64 kásiporynǵa tekserý júrgizdi, sonyń nátıjesinde 1 150 zań buzylǵany anyqtaldy. Onyń ishinde eńbekaqy tóleýdegi dısproporsııa boıynsha – 179, sheteldikterdiń ruqsat etilmegen jumystardy isteýi boıynsha – 399, zań talaptaryn oryndamaǵan – 210, sheteldikterdiń bilimi olar atqaratyn laýazymdarǵa sáıkes kelmegen – 205, sheteldik jumys kúshin tartýǵa ruqsatsyz eńbek qyzmetin paıdalanǵan 157 oqıǵa tirkelgen. Atalǵan zań buzý faktilerin joıý úshin 66 usynys engizildi, 263 laýazymdy tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, jalpy kólemi 64,3 mln teńge aıyppul salyndy. Qazir ákimdikter 390 ruqsatnamany qaıtaryp aldy, – dedi spıker.
Onyń aıtýynsha, Enbek.kz portalynda 2021 jyldyń 1 jeltoqsanynan bastap eńbek zańnamasy talaptarynyń saqtalýyn tekserýge arnalǵan onlaın keńesshi jumys isteıdi. Jumys berýshi ınteraktıvti rejimde nemese oryndalǵan rásimderdiń durystyǵyn tekseretin qyzmetke júgine alady. Qazirge deıin 19 930 adam óz quqyǵyn ınteraktıvti rejimde teksergen.
Sonymen qatar mınıstrlik ókili keıingi 5 jylda óndiriste zardap shekkenderdiń sany 6,5%-ǵa (1 568-den 1 465 adamǵa deıin), qaza tapqandar sany 8,4%-ǵa (220-ten 203 adamǵa deıin) azaıǵanyn aıtty.
Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, 2021 jyly zerttelgen kásiporyndardyń 1,6 mln jumyskeriniń 375 myńy (22,8%) zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaıynda jumyspen qamtylǵan. О́ńirler boıynsha zııandy jáne basqa da qolaısyz eńbek jaǵdaıynyń joǵary deńgeıi Qaraǵandy (74 976 adam), Pavlodar (46 361 adam), Shyǵys Qazaqstan oblystarynda (37 383 adam) baıqalǵan.
– Zııandy jáne qaýipti eńbek jaǵdaıy bar jumystarmen aınalysatyn qyzmetkerge jumys berýshi eńbek zańnamasyna sáıkes kepildikter men ótemaqylar beredi (jumys ýaqytynyń qysqartylýy, qosymsha jyl saıynǵy eńbek demalysy, aılyǵyn kóterý, sút jáne profılaktıkalyq tamaqtaný). Máselen, 2021 jyly elimizde 681 myń qyzmetker zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys istegeni úshin 167 mlrd teńgeden asa qarajatqa túrli ótemaqy aldy. Bul 2020 jylmen salystyrǵanda 19%-ǵa artyq, – deıdi ol.
T.Ospanqulovtyń aıtýynsha, memlekettik baqylaý nátıjesinde anyqtalǵan zań buzý jaǵdaıynyń 30%-dan astamy eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý máselelerine tıesili. Máselen, ótken jyly memlekettik eńbek ınspektorlary eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý boıynsha zań buzýdyń 2 771 faktisin anyqtaǵan.
– 2022 jyldyń qorytyndysyna saı eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý salasyndaǵy zań buzý faktileri úshin 119 adam laýazymynan bosatyldy. Quqyq qorǵaý organdaryna jazataıym oqıǵalar týraly 1 094 materıal jiberildi, soǵan saı 192 qylmystyq is qozǵaldy. Eńbek salasynyń naqty jaı-kúıin baǵalaý maqsatynda jumys oryndarynda 7 061 óndiristik obekti tekseristen ótkizildi, – deıdi T.Ospanqulov.
