О́sim jedeldeıdi, táýekel saqtalady

Sáýir aıyndaǵy sholýda ADB Qazaq­stan ekonomıkasynyń 2023 jylǵa arnalǵan ósý bolja­myn ótken jyly kútilgen mán­der­ deńgeıinde saq­tap qaldy. Sarap­shy­lar IJО́ iri ken oryndarynda mu­naı óndirý kóle­mi­niń­ ulǵaıýyna qa­raı ósedi dep esep­teı­di. Negizgi eks­porttyq taýarlar baǵa­synyń bol­jamdy ósýi ınvestı­sııa­ny ynta­lan­dyryp, iskerlik belsendilikti turaq­ty qalypta ustap turady.

Uıymnyń málimetinshe, byltyr­ eko­no­mıkalyq ósim 3,2%-dy qura­dy.­ Sonymen birge Ulttyq banktiń res­mı aqparaty IJО́-niń 3,1%-ǵa­ óskenin kórsetedi. Inflıasııa ót­ken­ jylǵy 15%-dan 2023 jyly 11,8%-ǵa deıin baıaý­laı­dy. Qarjy ret­teýshisiniń qatań aqsha-kredıt saıa­saty aıasynda ınflıasııa ári qa­raı­ 6,4%-ǵa deıin tómendeıdi. ADB ma­mandary baǵa ósýiniń baıaýlaýy­ ne­gizgi azyq-túlik ónimderine eks­port­­tyq shekteýler jáne benzınge­ shek­ti­­ baǵalardy belgileýmen baı­la­­nys­ty­ dep esepteıdi.

Tutynýshylyq suranys 2023 jy­ly – 1,6% jáne 2024 jyly 2,2% deńgeıinde qalypqa kelmek. Baǵa­nyń tómendeýi naqty kiristiń ósýi­ne jáne memlekettik áleýmettik qol­daý shyǵyndarynyń ulǵaıýyna ákele­di. Sondaı-aq boljamǵa sáı­kes­, qyzmet kórsetý salasy 2023 jy­ly – 3,4%-ǵa jáne 2024 jyly 3,9%-ǵa ósedi. Bul kólik, saýda, qo­naqúı bıznesin damytý jáne Eý­ro­­­pa men Azııa arasyndaǵy taýar aına­lymyn arttyrý arqyly bolýy­ múmkin. О́nerkásip shıkizatqa syrt­qy suranystyń joǵary bolýyn­a baı­la­nysty bıyl 4,7%-ǵa ósse, keler jyly 4,3%-ǵa qaraı báseńdeıdi.

ADB sarapshylarynyń sho­lýyn­da óńirler arasyndaǵy múmkin­dik­ter men básekege qabilettiliktegi eleý­li aıyrmashylyqqa nazar­ aýda­rylǵan. ADB-nyń sońǵy esep­­­teý­leri (2019 jyl) boıynsha Kas­pıı­ teńizi aımaǵynda (Atyraý jáne Mań­ǵystaý oblystary) ornalasqan batys­ óńirler, sondaı-aq Almaty men­ Astana qalalary básekege qabi­let­tiliktiń joǵary deńgeıin kórse­týde. Bul kórsetkish boıynsha­ Batys Qazaqstan, Soltús­tik­ Qazaqstan, Pavlodar jáne Qara­ǵandy oblystary ‒ orta jáne­ joǵary deńgeıde. Qalǵan óńir­ler­diń­ básekege qabilettigi orta jáne tó­men dárejede qalyp otyr.

Uıym qoldaýymen Qazaq­stan­nyń óńirlik básekege qabilettilik jáne áleýmettik birigý ındeksi ázir­lengen. Bul olqylyqtardy joıý­ úshin ár aımaqtyń ereksheligi men­ qajettiligin eskeretin arnaıy shara­lar qabyldanýy qajet. ADB atap­ ótkendeı, mundaı sharalar barlyq aımaqtyń áleýetin ashýǵa, ınklıýzıvti ósýdi yntalandyrýǵa jáne búkil eldegi adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa kómek­tesý úshin qajet. Úkimet baǵdar­lamalardy jergilikti qajet­ti­lik­terge beıimdeý jáne jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń ıns­tı­­tý­sıonaldyq áleýetin kú­sheı­­tý úshin ıkemdi nusqaýlardy anyq­taýdy qarastyrýy múmkin. Ásire­se óńirler turǵyndarynyń ómir­ súrý sapasyn arttyrý, bul shara­ǵa jergilikti bılik or­gan­da­ryn­­ ynta­landyrý bóliginde bıýd­jet­ qara­jatyn qaıta bólý júıe­­sin jetil­di­rý qajet.

Respýblıkanyń IJО́ ósimi bo­ıyn­­sha basqa boljamdarǵa úńil­­­­sek, aqpan aıynda Ulttyq bank­­ ekono­mıkalyq ósý boıyn­sha­­­ boljam­dy­­ 3,5-4,5%-ǵa art­tyrý­ jaǵyna qaraı qaıta qara­dy­. Jel­toqsan aıynda IJО́-niń 2023 jyly 3-4%-ǵa ósýi kútildi. Ret­teýshi muny munaı óndirý men eks­porttaýdaǵy oń kútýlermen baı­lanystyrdy. Eýrazııalyq Damý ban­ki (EADB) bıyl ishki jalpy óni­m 4,2%-ǵa ósedi dep boljasa, Halyq­aralyq valıýta qory (HVQ) Qazaq­stan ekonomıkasynyń ósýi 2023 jyly 4,3%-dy quraýy múmkin dep­ málimdedi. Analıtıkalyq nesıe­lik­ reıtıng agenttiginiń sholýy­ boıynsha IJО́ 2023 jylǵa qaraı – 4,1%, 2024 jyly 3,9% quraıdy. Al Dúnıejúzilik bank Qazaqstan ekonomıkasy 2023 jyly – 3,5%-ǵa,­ al 2024 jyly 4%-ǵa jaqsarady dep esepteıdi.