Adam ózine bergen jastyq shaq, densaýlyq pen ýaqyttyń qadirin túkke turǵysyz dúnıelerge aıyrbastaı salatyny ókinishti. Máselen, jýyrda 19 jastaǵy stýdent Almatynyń eń qymbat meıramhanasynan tamaq ishem dep qyrshynynan qıyla jazdady.
– Bul da sol býkmekerlik keńseler men onlaın oıyndardyń kesiri. Qumar oıyndaryna baryn salyp, bankterdiń aldynda qaryzǵa belsheden batyp, batpaqtap júrgenderdiń jasy bolsyn, kárisi bolsyn tyǵyryqqa ábden tirelgende, sýısıd jasaý áreketi jıiledi. Jaqynda dárigerler 19 jastaǵy stýdentti ajaldan aman alyp qaldy. Kádimgi aýylda ósken bala. Almatyǵa kelip, ózi tańdaǵan oqý ornynda oqyp júrgen. Qarapaıym otbasynda tárbıelengen jigit qaltaly qurdastaryna eliktep, qymbat kıinip, qymbat meıramhanadan as ishý úshin mol qarjy tabýdyń jolyn izdeıdi. «Izdegenge – suraǵan» degendeı, ınternet arqyly adamnyń tabys kózin teksermeıtin mıkrokredıttik uıymdar, bankterden nesıe alyp, onlaın kazınoda oınap, táýlikter boıy ǵalamtorǵa baılanady. Qansha ret utylǵany ózine ǵana málim. Sebebi oıynqumarlar ádette utylysyn jasyryp, oljaly bolsa asyryp aıtady, – deıdi Almaty qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń bas dárigeri Sapar Rahmensheev.
Al joǵarydaǵy stýdent óstip júrip, meıramhanada qarnyn bir kún toıǵyzyp, dýmandatady. Ertesine esin jıǵanda orasan qaryzy esine túsip, tóleıtin bir tıyn tappaı qaltasyn sıpap qalady. Ortalyq dırektory mundaı adamdar beresheginen qutylý úshin jaqyndaryn ólemin dep qorqytyp, bopsalaý maqsatynda óz ómirine qol jumsaıtyndyǵyn aıtady.
Qala bas psıhıatrynyń aıtýynsha, jyldam ári ońaı jolmen baıýdy kózdep, ınternettegi qumar oıyndarynyń shyrmaýynan shyǵa almaı, banktiń qaryzyna belsheden batqan qumarpazdardyń arasynda stýdent qyzdar da bar eken. Oıynpazdyqqa shyrmatylǵandar ózine qasaqana zaqym keltirip, jaqyndaryn qorqytyp, aıaýshylyqtaryn oıatyp tiri qalamyn dep oılaıdy. О́kinishke qaraı, kompıýterdegi oıyn men shynaıy tirshilikti shatastyryp júrgender keıde shyndyǵynda da jaryq dúnıeden ótip ketedi.
– Oıynqumarlyqpen memlekettik deńgeıde kúresý kerek. Buqaralyq aqparat quraldary, saıttarda onlaın kazınolar, býkmekerlik kompanııalardyń jarnamasy qaptap ketken. Radıony qossańyz da jarnamasy aıqaılap turady. Qalany aralap kórińizshi, onlaın kazınoǵa shaqyrǵan jarnamalar óte kóp, – dep basyn shaıqaıdy osyndaı keleńsizdikterdi kúnde kórip otyrǵan ortalyq dırektory.
Al endi aqyl-esin toqtatqan kezde «órmekshiniń toryna» túsip jatqandardy qalaı aqtaýǵa bolady?
– Jasym 60-ta. Eki jyl buryn onlaın kazınonyń turaqty klıentine aınaldym. Oıyn oıymnan bir sát ketpeıdi. Jumysta, úıde, qonaqta júrgende de taǵy bir baǵymdy synap kórsem degen dámeli úmit maza bermedi. Utamyn degen oı sanamdy qamshylaǵan saıyn, kompıýterge qalaı kirip, basqa álemge qalaı súńgip ketkenimdi baıqamaı qalamyn. Bastapqyda áıelim, balalaryma bul qylyǵymdy bildirmeýge tyrystym. О́kinishke qaraı, qumar oıynnyń qyzyǵyn kórý úshin mol qarjy kerek. Áıelimniń altyn áshekeılerin lombardqa ótkizdim, kartochkasyndaǵy aqshaǵa qol saldym. Balalarym ursyp, emdetýge tyrysyp edi, túk shyqpady. Aqyry jubaıymmen ajyrasyp tyndyq. Balalarym da menen teris aınaldy. Qazir mende banktiń mıllıondaǵan qaryzynan basqa túk joq. Sóıtip, osy ómirmen qoshtasý týraly sheshim qabyldadym, – deıdi Esen degen kisi kúmiljip.
Osyǵan uqsas úırenshikti oqıǵalardyń talaıyn mysalǵa keltire alatyn sýısıdolog Marııa Tokareva: «Áne utamyn, mine utamyn, búgin oljaly bolamyn degen oı olardyń qyr izinen qalmaıdy. Olardyń sanasynda esirtkige elitkendeı táýeldilik, qumarlyq bastalady. Oıynpaz esirtki tatyp kórmese de, onyń aǵzasynda endorfınderdiń kóp mólsherde bólinetini baıqalady. Onlaın oıynnan oljaly bolǵanda kóńil-kúıi shattanyp, raqattanady. Bul – táýeldiliktiń aıqyn belgisi. Birneshe márte aqsha tigip, utqan kezindegi sezimdi ańsaıdy. Adam óziniń ábden jeńilgenin, otbasy aldyndaǵy jaýapkershiligi men qaryzdaryn esine alǵan kezde jantásilim etýdi oılaı bastaıdy. Bul – óte kúrdeli másele», deıdi.
Mamandar onlaın oıyndardyń jarnamasyna tyıym salyp, ony toqtatpasa, túbi jaqsylyqqa aparmaıtynyn qaıta-qaıta aıtýǵa májbúr.
