Uly sýretshiniń kindik qany tamǵan topyraqtyń adamdarynda kórkemónerge degen qushtarlyq pen qurmet bolýy zańdy. Zaman qansha qubylsa da qylqalamnyń ushyn qatyrmaı, sheberdiń murasyn shyraqshydaı qoryǵan atajurty bas sýretshi amanatyn asqaqtatpasa, alasartqan emes. Árıne, tehnologııaǵa negizdelgen qoǵamda rýhanı qundylyqtardyń repeti buzylatyny anyq, áıtse de týǵan jerdiń áýeni de álemi de basqa. Bizge bul ádemi áserdi syılaǵan Jarkent shaharyndaǵy «Ábilhan Qasteevtiń kórkemsýret galereıasy».
Halyq sýretshisiniń atyn ıemdengen mádenı ordada jarkenttik qylqalam sheberleriniń ónerin óristetýge barlyq jaǵdaı jasalǵan. Qazaq kásipqoı kórkemsýret óneriniń atasy atanǵan Ábilhan Qasteevtiń 100 jyldyq torqaly toıy IýNESKO-nyń qoldaýymen 2004 jyly álemdik deńgeıde atap ótilip, onyń shapaǵaty qylqalam sheberiniń týǵan jerine de jetken. Jerlesterine tartý etilgen bul galereıa búginde aýdan halqynyń shańyraǵy shýaqty rýhanı ordasyna aınaldy.
Osydan 20 jyl buryn ashylǵan sátte galereıanyń barlyq zalyna túgeldeı halyq sýretshisi, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Á.Qasteevtiń tól týyndylary qoıylyp, jerlesteri mol murany tamashalaý qýanyshyna kenelgen. Almatydaǵy Memlekettik murajaıdan ákelingen bul kartınalar 3 aıǵa jýyq galereıada turyp, sýretshiniń týǵan jerinde ótken 100 jyldyq toıyna kelgen barsha qaýym, toǵyz joldyń torabynda turǵan Jarkentke jolshybaı toqtaǵan saıahatshylar da munda bas suǵyp, kóńil-qoshyn tapqan. Sol tusta keıbir aıtqyshtar dúbirli toı ótken soń bul galereıa adam aıaq baspaıtyn orynǵa aınalar degen. Bul pikirdiń jańsaq ekenin galereıa ujymy 20 jyldaǵy tynymsyz qareketi arqyly dáleldedi. Sol kúnnen beri munda 450-den astam kórme ótkizildi.
Búginde kóne ǵımarat jarkenttikter úshin qasıetti shańyraqqa aınaldy. Osydan 130-140 jyl buryn jasalǵan kóne úıler qataryndaǵy bul nysan týraly áńgimeni áriden órbitsek, 1880 jyly Ketpen taýynan tasyp ákelingen aǵash bórenelerden salynǵan ǵımarat 1928 jylǵa deıin aq, qyzyl ýezd basshylarynyń keńsesi bolǵan. Odan keıingi ýaqytta aýdandyq partııa komıtetiniń, keıinnen komsomol, bilim, pıoner sııaqty memlekettik, qoǵamdyq uıymdarǵa kezegimen muraǵa qaldyrylyp, sońǵy jyldary ıesiz turǵan. О́tpeli kezeńde tarıhı eskertkishter tizimindegi kóne ǵımaratty eshkim jekeshelendire almady. Munda túrli qoǵamdyq uıym, kommersııalyq qurylym ýaqytsha qonystandy.
Ujym bastamasymen galereıa jumys isteı bastaǵan alǵashqy 5-6 jylda-aq elimizge belgili sheberlerdiń jeke kórmeleri uıymdastyryla bastady. Alǵash ret Oqý aǵartý isiniń úzdigi, sýretshi Dáýit Tájıev óziniń jeke sýret kórmesin qoıdy. Odan keıin Jarkent jurty Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Kamıl Mollashevtiń, T.Júrgenov atyndaǵy kórkemsýret akademııasynyń keskindeme fakýltetiniń professory Jumaqan Qaırambaev pen Fransııa jáne Reseı kórkemsýret akademııalary «Altyn medaliniń» ıegeri Darııa Jumaqannyń «Áke men bala. Úndestik» atty, Sýretshiler odaǵynyń múshesi Hamıt Faızýlınniń, Ermaqan Júnishan, Abaı Beısenbetov kórmelerin 45 kúnnen tamashalady.
Odan keıin galereıa ujymy jergilikti halyqtyń ótinish-tilekterin eskerip, Jarkent óńirindegi aýyldyq okrýgterde turatyn áýesqoı sýretshilerge jol berdi. Eki-úshten birigip sýret, qolóner buıymdarynyń kórmelerin ótkizgen aýyldyq okrýgterdegi sheberler boıyndaǵy ónerin jurtqa jarııa etti. Dárkenbaı Shoqparov, Dinmuhamed Qonaev, Nurmolda Aldabergenov, Shymkenttegi Á. Qasteev atyndaǵy kórkemsýret kolledjiniń murajaılary men jınaqtaǵan qorlarynan kórme ótkizildi.
Galereıa ujymy Ábilhan Qasteevtiń aty atalatyn óner jáne bilim ordalarymen tyǵyz baılanys ornatýdyń sharalaryn jasap keledi. Almatydaǵy kórkemsýret akademııasy men Sýretshiler odaǵymen tyǵyz qarym-qatynas jasap, aýdannan, oblystan kásipqoı sýretshiler daıarlaý men qylqalam qudiretin el ishinde tereń dáripteýge múmkindik aldy.
«Qazir galereıada halyqaralyq sımpozıýmda sheberligimen tanylǵan túrik, qazaq, qyrǵyz, ózbek sýretshileriniń kórmesi ótkizilip jatyr. Bul kartınalardy Jetisý oblystyq kórkemóner galereıasynyń qorynan ákelindi», deıdi galereıa meńgerýshisi Berik Ábilhanov.
Onyń aıtýynsha, halyq sýretshisiniń 100 jyldyq toıy qarsańynda oblys ákiminiń sheshimimen sýretshiniń týǵan jerinde kórkemsýret galereıasyn ashý uıǵarylyp, kóne úıdi ýaqyt talabyna saı jóndep, retke keltirýge bıýdjetten qomaqty qarjy bólingen. Sóıtip, jarkenttikterdiń kóz qýanyshyna aınalǵan rýhanııat oshaǵy esigin aıqara ashyp, halyqqa qyzmet jasaı bastaǵan.
Ábilhan Qasteev kartınalary Almatydaǵy memlekettik murajaıǵa qaıtarylǵannan keıin, kezeń-kezeńimen Qazaqstandaǵy ótken ǵasyr jáne qazirgi sýretshilerdiń, aýdandaǵy ónerli talapkerlerdiń beıneleý jáne qoldanbaly óner týyndylarynyń kórmeleri uıymdastyryldy. Jarkent óńirindegi mektepterde eńbek etetin sýretshi ustazdardyń jumystary kórermen talǵamynan shyqqany anyq. Olardyń arasynda aýdan turǵyndaryna tanymal, Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi, talantty sýretshi-músinshi Aqan Oımaýytovtyń tarıhı taqyryptaǵy, týǵan jer tabıǵatyn beınelegen kartınalarynyń shoqtyǵy bıik turdy. Sonymen qatar sýret pániniń muǵalimderi marqum Batyrhan Nıetbaev jazıraly Jarkent jeriniń sulýlyǵyn sý boıaýmen tústerdiń úılesimdiligi arqyly sheber kórsete bilse, J.Qashqynbaevtyń «Á.Qasteev portreti», marqum A.Atambaevtyń portrettik serııasy, M.Dosymqulovtyń «Jaılaýdaǵy kúz» jáne B.Kósherbaevtyń portrettik jumystary kórermen kóńilinen shyqqan edi.
О́z kezeginde galereıa ujymy kórme mazmunyn qubyltýǵa áreket jasady. Sol arqyly turaqty kórermenderin jalyqtyryp almaı, kerisinshe sony úlgidegi jańalyqtarmen ózderine tarta bildi. Bul oraıda «Á. Qasteev kórkemsýret galereıasynyń» burynǵy dırektory, sýretshi Dáýlet Ádilovtiń iskerligi men tapqyrlyǵyn rızashylyqpen atap ótken oryndy. Ujym basshysy Berik Ábilhanov, ónertanýshy Jamıla Talǵarova, eksponattardy tanystyrýshy Murat Shalǵymbaev, qor saqtaýshy Sholpan Zamanbekova, qaraýshy Nurǵanat Jumabekov, jumysshy Serik Bekenov ár kez galereıaǵa eksponattardy utymdy ornalastyryp, olardyń mánin, mazmunyn kórermenge jetkize bilýde tapqyrlyq tanytyp júr.
Jalpy, «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń aıasynda atqarylǵan jumystar jergilikti halyqtyń kóńil qýanyshyna aınaldy. Osyndaı jaqsylyqtar shalǵaıdaǵy aýyl men shaǵyn qalalarda turatyn ónerli jandardy da shabyttandyrǵan tárizdi. Muny Jarkent óńirinde turatyn kásipqoı, áýesqoı sýretshilerdiń shyǵarmashylyǵyn elge tanytýǵa degen umtylysynan aıqyn ańǵardyq.
Jetisý oblysy
