Búginde balalarymyzdyń aldyndaǵy jaýapkershiligimizdi tek kıindirý, toıyndyrý, oqytý tárizdi ıgiliktermen qamtamasyz etý dep, tar sheńberge «qamap» qoıǵandaımyz. Shyn máninde atalǵan boryshymyzǵa qandaı qajettilikterdi óteý jatatynyna tereńirek úńilsek, soǵan qaraı amal etsek perzentimizdiń, odan arǵysy ultymyzdyń aldyndaǵy paryzymyzdy durys oryndaýǵa tyrysqan bolar edik. Atalǵan máselege tereń boılasań aıtylar jaǵdaıat óte kóp. Degenmen, solardyń ishinde qoǵamda kózge jıi kórinip, júıkemizge salmaq túsiretin bir jaıtqa az-kem toqtala ketsek.
Búginde ómirdi smartfondar men planshettersiz kózge elestetý qıyn. Basqasyn aıtpaǵanda, bulardy baılanys, aqparat alý úshin ǵana emes, es toqtatpaǵan balany jylaǵanda aldaýsyratatyn, jubatatyn oıynshyq retinde de jappaı qoldanatyn boldyq. Munyń mysalyn alystan izdeýdiń qajeti joq, aınalańda «órip» júr. Kóptegen ata-ana úshin kez kelgen jastaǵy balasynyń qyńqyl-syńqylynan qutylýdyń taptyrmaıtyn tásili – onyń qolyna ishi jarq-jurq etken oıynǵa toly smartfon ustata salý. Sonymen sharýa bitti. Eń bastysy – mazany almasa boldy.
Bir kelinshek ketip barady. Sońynan eki balasy ergen. Úsheýiniń de kózderi qoldaryndaǵy smartfondaryna «jabysyp qalǵan», ózge dúnıeni umytqan. Bir jigit besik arbadaǵy balasy jylaı bastap edi, oǵan qolyndaǵy qurylǵysynyń ekranyn ashyp bere saldy, anaý máz. Bir áje smartfonǵa úńilip, onyń ishindegi oıynǵa berilgen nemeresinen «boldy, jetedi, kóziń aýyrady», dep álgi qurylǵyny alyp qoıyp edi, anaý baj ete qaldy da, baqyryp-shaqyryp jylaýdy údetti. Bolmaǵan soń álgi áje nemeresine smartfondy qaıtaryp berip jubatyp aldy. Mine, bizdiń qoǵamdaǵy ata-ana men balanyń arasyndaǵy qarym-qatynastyń suryqsyz bir kórinisi osy yńǵaıda. Olardyń arasynda mámile, ózara sóılesý, til qatysý úzilgendeı. Bul úzilis júre kele, ata-ana qartaıyp, bala óskende de jalǵasýy ábden múmkin-aý. Tas baýyr urpaq osy ispettes keleńsizdikterden paıda bolady.
Bala jylasa, áldeneni surap qyńqyldap-syńqyldasa ata-ana oǵan meıirimmen ún qatyp, aınalyp-tolǵanyp jubatýy, suraǵanyna qaraı jaýap berýi qajet. Jylaǵan, mazasyzdanǵan bala ata-ananyń meıirimi arqyly jubanbasa, qajetin almasa, Qudaıdyń qudiretimen túzilgen aradaǵy sezim semedi, júrekter qataıady. Bul olardyń bir-birine degen kózqarasyn salqyndatyp, kózge kórinbes jipsiz baılanysty aıaqasty etedi. Balasyna salqyn ata-ana, ata-anasyna degen júregi tas, muzdaı bala ósip shyǵady. Eń ókinishtisi sol, biz bala tárbıesin kógildir ekrandar men smartfon, planshetterge «senip tapsyryp qoıdyq». Perzentterimiz bizdiń ózderine arnaýymyzǵa tıis ýaqytyn álgi qurylǵylardyń aldynda ótkizip keledi.
Balanyń ata-anasynda haqy bar. Sol haqyn durystap berýde úlkender jaǵynyń salǵyrttyǵy, jaýapsyzdyǵy, bilimsizdigi búginde asqynǵan jara sekildi kórinip tur. Bul keleńsizdiktiń saldary kúnderdiń kúninde aldymyzdan atoılap, sheshimi qıyn túıtkil bolyp shyǵýy ábden múmkin. Balanyń aty – bala. Ol – qaýqarsyz, ata-anaǵa muqtaj. Balany jas kezinde tezge salyp, jónge keltirý ońaı. Al balań seniń kesirińnen bolmysy, minezi qısyq-qyńyr, jan dúnıesi jadaý bolyp ósse, ony qaıta retteý óte qıyn. Sondyqtan, urpaq tárbıesine qatysty árbir qadamymyzǵa baıyppen qarap, jiberilip jatqan qatelikterimizdi túzeýge osy bastan kúsh salmasaq opyq jeımiz. Bar kiná, kúná ata-ananyń moınynda qalady. Onyń azabyn basqadan emes dál óz perzentińnen tartsań, óz obalyń ózińe, eshkimge ókpeleme.
О́mir esigin jańadan ashqan ul-qyzyńnyń aldyndaǵy negizgi paryzyn adal ótegen ata-babalarymyz perzentterine qajet jerinde qatal, qajet jerinde jumsaq bola bilgen. Mine, bizdi sol babalar joly adastyrmaıdy. Sony túsineıik.
Ataqty Stıv Djobs bir suhbatynda qoıylǵan suraqqa oraı: «Úıde biz balalardyń aıpadpen otyrý ýaqytyna shekteý qoıamyz», depti. Sol sııaqty, tehnologııalyq iri kompanııalardyń kóptegen basshysy, «Kremnıı» jazyǵynyń marqasqalary óz perzentteriniń elektrondy quraldarmen ótkizetin ýaqytyna shekteý qoıatyn kórinedi. IT tehnologııamen shuǵyldanatyn bul tulǵalar atalǵan buıymdardyń biz uǵa bermeıtin qupııa qaýip-qaterleri bar ekenin bilgendikten álgindeı shekteý amaldaryna júginetin bolsa kerek. Endeshe, biz de abaı bolyp, smartfon jáne sol tárizdes quraldardyń yqpalynda túbegeıli qalyp qoımaýdyń amalyn jasaǵanymyz jón. Bul buıymdardy adam óz retimen qoldanbasa, fızıkalyq ta, rýhanı da zalal tıgizeri anyq.
