«Kishkentaı ólim» – tanymal klassıka sanatyna engen sanaýly zamanaýı baletterdiń biri. Mosarttyń kemeńger mýzykasyna qoıylǵan teńdessiz balet bestselleri «Astana Opera» balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi, Reseıdiń halyq ártisi Altynaı Asylmuratovanyń tikeleı bastamasymen talǵampaz kórermenge jol tartty.
– Altynaı Ábdýahymqyzy elordalyq teatrsúıer qaýymdy ár kez tańǵaldyryp kele jatqanyn atap ótýimiz qajet. Tamsandyratyn sebebi – onyń gala-baletteriniń barlyǵy ártúrli. Olardyń árqaısysy erekshe baǵytta oryndalady. Máselen, balet sheberiniń sońǵy gala-baǵdarlamasy bı óneri jankúıerlerin teatrymyzdyń keremet jas ártisterimen, jańa balet býynymen tanystyrdy. Al basqa baǵdarlamalarda klassıkadan bastap, zamanaýı baletterge deıin búkil álemdik balettiń damý jelisin baqylaýǵa bolady, – degen teatr dırektorynyń birinshi orynbasary Tóleýbek Álpıev tulǵa talǵamyna aıryqsha toqtalyp ótti.
Al Altynaı Asylmuratova premeraaldy baspasóz máslıhatynda elordalyq kópshilikke Kılıannyń 90-jyldardaǵy shyǵarmashylyǵymen, atap aıtqanda «aq-qara» baletter toptamasymen tanysýdy usyndy. Sebebi bul kezeńde ataqty horeografta aıryqsha stıl qalyptasty, sonyń nátıjesinde I.Kılıandy fılosof-baletmeıster dep ataı bastaǵan bolatyn.
– Men «Astana Operada» klassıkadan bastap, neoklassıkaǵa deıin balet tarıhynda bolǵan úzdik shyǵarmalardy kórsetkim keledi. Balette birtutas baǵyttyń negizin qalaǵan Irjı Kılıan óz dáýiriniń eń kemeńger horeografy sanalady. Zamanymyzdyń baletmeısterleriniń jańa sańlaqtar toby dál sodan bastalady. Men osyǵan deıin teatrymyzda Irjı Kılıannyń qoıylymdary ótse eken dep armandaıtynmyn. Onyń danyshpandyq tunǵan baletteri kóp, áıtse de eń tanymaldary – «Alty bı» men «Kishkentaı ólim». Armanym oryndalyp, «Alty bıin» byltyr teatrymyzdyń sahnasynda qoıdyq, endi, mine, repertýarymyz «Kishkentaı ólimmen» tolyqpaq. Bular «aq-qara tústi» baletter toptamasyna jatqyzylady, sebebi atalǵan spektaklderde túrli-tústi kostıýmder men dekorasııalar joq, – dedi Altynaı Asylmuratova.
«Kishkentaı ólim» – tanymal klassıka sanatyna engen sanaýly zamanaýı baletterdiń biri. Ol erekshe ári qyzyqty horeografııalyq sheshimderge toly jáne sıýrrealızm men abstraksııa mánerinde jasalǵan tamasha týyndy. Spektakldiń aıryqsha erkindikpen jasalǵany sonsha, aıtýly premera bekzat ónerdiń talǵampaz kórermenin tańǵajaıyp álemniń tuńǵıyǵyna boılatty.
Mosarttyń muntazdaı mýzykasyna qurylǵan balettiń «Kishkentaı ólim» ataýynyń ózi beıádep maǵynadan ada, mahabbattyń sharyqtaý shyńyn bildiredi. Bul balette tragedııa joq, biraq sezimtaldyq bar. Kılıannyń danyshpandyǵy da osynda – ol eliktirgish kórinis jasaı otyryp, táýekelge belin býady. Balet 1991 jyly Zalsbýrg festıvali úshin qoıylǵan. Arada birshama ýaqyt ótse de ol áli de ózektiligin joıǵan joq.
Aıtýly qoıylymda Nıderland bı teatrynyń baletmeısteri ári premeri Stefan Jeromskıı Irjı Kılıannyń assıstenti boldy. Kórkemdik-qoıylym bóliminiń jetekshisi retinde tańdalǵan Iýst Bıgelar baletti jaryq, dekorasııa jáne kostıýmmen kórkemdedi. «Kishkentaı ólimniń» basty ereksheligi – qoıylymda qara jumsaq dekorasııalar men rolıkterdegi jyljymaly krınolın kóılekter qoldanyldy. Barlyǵy mınımalıstik stılde, aq-qara túske qurylǵan. Qoıylym sonysymen de erekshe.
Tamasha balettiń birinshi dýetin ár kúnderi Evgenıı Rybkın Kamıla Ormanovamen jáne Gúlnaz Janaevamen birge áserli oryndady. Ekinshi dýettiń ártisteri – Sofııa Ádilhanova, Rýslan Qanaǵat, Baqytgúl Ispanova men Islam Qaıypbaı deneniń tańǵalarlyq plastıkasyn pash etti. Kúrdeli úshinshi dýetti oryndaý teatrdyń prımalaryna senip tapsyryldy, onda Áıgerim Beketaeva Danııar Jumataevpen, Shuǵyla Ádephan Arman Orazovpen jup bolyp bıledi. Ártister sheber óner kórsetti.
– Osyndaı baletterdi bıleýge múmkindik bergeni úshin aldymen teatr basshylyǵyna alǵysymdy aıtqym keledi. Bul biz úshin bir jaǵynan tájirıbe bolsa, ekinshi jaǵynan fızıkalyq turǵyda ósýge jáne oı-órisimizdi keńeıtýge tamasha sheberlik mektebi boldy. Sondaı-aq Stefan myrzaǵa eńbegi úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Shydamdylyǵy, árbir ártiske jol taba bilgeni úshin raqmet. Bul balette qımyldar múlde basqasha. Jeke óz basym Kılıannyń baletin alǵash ret bıleýim. Osyndaı jaýhardy oryndaý – men úshin úlken baqyt. Mosarttyń mýzykasy men Kılıannyń horeografııasy áldebir ǵajap dúnıe. Al balettiń ereksheligi – horeograf oǵan fılosofııalyq kózqaraspen kelgen. 19 mınýt ishinde biz sizderge er men áıeldiń rýhanı turǵyda qalaı lázzatqa bólenetini jaıly aıtyp beremiz. О́zderińiz kózaıym bolǵandaı, meniń bıdegi seriktesim jas ártis Danııar Jumataev boldy. Ol jas bolsa da óte daryndy, ekeýimiz birden til tabysyp kettik, – dep daıyndyq barysyndaǵy áserimen bólisti «Astana Opera» balet trýppasynyń jetekshi solısi, teatr prımasy Aıgerim Beketaeva.
Rasymen de, balerınalar qatysqan jarqyn kórinister barshany tańǵaldyrdy. Qyzdar sahnaǵa dóńgelekpen qozǵalatyn saltanatty qara kóılektermen shyqty. Solısterdiń erekshe kóılekterde ádemi qozǵalǵany sonsha, bı ózindik medıtatıvtilikke ıe bolyp, áldebir zatqa táýeldilikti joǵaltqandaı boldy. Mosarttyń ýaqytpen shektelmegen mýzykasyna sheber salynǵan plastıka tili arqyly Kılıan kórermenmen ónerdiń máńgi óshpeıtini jaıynda sóılesti.
Al «Astana Opera» Sımfonııalyq orkestrin basqaratyn jas qoıýshy dırıjer Elmar Bóribaev mýzykalyq-orkestrlik materıalǵa salǵan kompozıtordyń árbir notasynyń tereń fılosofııalyq mánin jetkizýde aıryqsha jarqyrady. Bir sózben aıtqanda, ujym túgel Mosarttyń fılosofııasy men Irjı Kılıannyń balet estetıkasyna baǵyttalǵan shyǵarmashylyqtyń erkin áleminde sharyqtady. Jurtshylyqtyń ystyq yqylasy ǵana ártisterdi shynaıy ómirge qaıta ákeldi, olar kórermenderdiń «Bárekeldi!» degen daýystaryna jymııa jaýap qaıtarýdan jáne bas ııýden sharshaǵan joq.
