Ǵasyr qurylysy el tirshiligine tyń serpin berýde

Jambyl jerindegi onnan astam qala-aýdandardyń ishinde Baızaq aýdanynyń orny bólek. Baızaq qashanda orasan tirligimen, bereke-birligimen erekshelenedi. Qyrmany dánge, dalasy ánge, dastarqany dámge toly osynaý batyr baba esimin ıemdengen aýdannyń eńbekqor halqy tirliktiń kózin taýyp, el tabysyn arttyryp, mereıin ósirip keledi. Búgingi tańdaǵy eń bas­ty máseleniń biri – halyqtyń turmys-tirshiligin qamtamasyz etýdiń barlyq salalaryn jaqsartý. Taraz qalasymen aýyldary aralasyp, qoıyndasyp jatqan Baızaq aýdanynyń halqy tyǵyz qonystanǵan. Endeshe qalyń el, dúıim jurt bolyp qol jetkizgen árbir kórsetkishterimiz oblys ekonomıkasy men halyqtyń ál-aýqatyn ári qaraı damytýdyń negizi bolyp tabylatyny anyq. Shynynda, kóp eńbek etkenge baqyt ta basyn ıedi. Adal eńbek etkenniń qashanda kóńili shat. Bul jaǵynan kelgende baızaqtyqtardyń mereıi ústem. Búginde aýdan kóleminde aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeıtin 7 seh jumys isteıdi. Sharýa qojalyqtary 3900 gektar alqap­ta aýylsharýashylyq daqyldaryn sýarý­dan ótkerse, onyń ishinde, tamshylatyp sýarylǵany 195 gektardy quraıdy. Búgin­gi kúnge 993 gektar arpa, 970 maıly daqyldar saqtandyrý kompanııalary arqyly saqtandyrylyp, atalǵan jumystar jalǵasyn tabýda. Aýyl sharýashylyq daqyldaryn ósirý, óńdeýmen qatar, mal sharýashylyǵyn damytýda aýdanda birshama jumystar atqaryldy. Qazirgi tańda «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 2 sharýa qojalyǵy 34,5 mln. teńge nesıe alyp, 205 múıizdi iri qaramen mal basyn kóbeıtti. Endi «Dostyq-99» sharýa qojalyǵy 20 mln. teńge nesıe alý úshin tıisti qujattaryn ázirleýde. О́ndirilgen mal ónimderi úshin, «Agalı» sharýa qojalyǵy 305 tonna sútke 3,05 mln. teńge, «Jambyl qus» JShS 11 mln. dana jumyrtqaǵa 22 mln. teńge aldy. Asyl tuqymdy mal basyn kóbeıtý jáne mal ónimderin ótkizý jumystary jyl aıaǵyna deıin jalǵasyn tabady. Aýdannyń ájeptáýir aýmaǵyn basyp ótetin «Batys Eýropa – Batys Qytaı» kólik dálizi kóp tirlikti óristetýge sebepker bolyp, oblys pen búkil eldiń ekonomıkasyn damytýǵa yqpal etip otyr. Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev osy múmkindikti keńinen paıdalanýdy sát saıyn qadaǵalap, sharýalarǵa qoldaý kórsetýde. Osy úlken joldyń boıynan 10 shaǵyn taýar­ly sút fermalaryn ashý maqsatynda nıet bildirgen sharýa qojalyqtardyń qujat­tary qarjylandyrýǵa tıisti organ­darǵa ótkizildi. Nátıjesinde, sharýa qoja­lyqtaryn «Qazagroqarjy» AQ qar­jylandyryp, lızıngke mal, qural-jabdyqtar jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn alýǵa qol jetkizedi dep kútilýde. Búgingi kúnge E. Saýryqov, M. Aqaev shaǵyn mal bordaqylaý fermasyn soǵýǵa ótinim berdi. Olardyń jer telimderi boıynsha máselesi de she­shildi. Al, «Alıma» sharýa qojalyǵy «Damý» kásipkerlikti qoldaý qory arqyly «Sberbankke» qujattaryn daıyndap ótkizdi. Sonymen qatar, sút sehynyń bıznes josparyn jasatýda. «Tajıbaev H» sharýa qojalyǵy sendvıch panelden ferma qurylysyn júrgizýge nesıe máselesi sheshilgennen keıin «Iýgtehkomplekt» JShS jumysty bastaıdy. «Nıet» sharýa qojalyǵy Almaty oblysyndaǵy asyl tuqymdy zaýytymen 100 basqa aldyn ala kelisimshart jasasyp, ázirge naqty aqshaǵa 50 bas qunajyn jáne 2 bas buqa satyp aldy. Sondaı-aq, «Agalı» sharýa qoja­lyǵy sút qabyldaıtyn tanker alý úshin ótinim berdi. Bul qojalyq qazir «Qazagroqarjy» AQ arqyly alynatyn nesıeniń 15 paıyz lızıngtik qarajatyn daıyndaýda. Sonymen qatar, 43 bas asyl tuqymdy qunajyn jáne 3 bas buqa satyp alyp, Reseıdiń Altaı óńirinen taǵy 50 bas qunajyn satyp alýǵa aldyn ala kelisti. Buǵan qosa, sút sehynyń bıznes josparyn jasatýda. Qojalyq basshysy N.Agalıev Izraıldiń «Tessa» kompanııasynyń basshylyǵymen 2000 tonnalyq kókónis saqtaý qoımasynyń qurylysyn birlesip salý jóninde de kelissózder júrgizip jatyr. Budan bólek «Asyl», «Balqaımaq», «Bekzat», «Zeńgi baba» sharýa qojalyqtary jer ýchaskesiniń qujattaryn ótkizip zańdastyryp, bıznes josparlaryn daıyndaýda. Qalaı aıtsaq ta, ǵasyr qurylysynyń aýdannyń tirshiligine tyń serpin bergeni anyq. Mal basy sanyn arttyrý jáne sapaly mal ónimderin úlken kólemde óndirýdiń kepili mal tuqymyn asyldandyrý bolyp tabylady. Qazirgi tańda aýdanda 25 qoldan uryqtandyrý pýnktteri, 6 asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy bar, onyń ishinde iri qara malyn ósirýmen 2 qojalyq, jylqy malyn ósirýmen 2 qojalyq, qoı malyn ósirýmen 5 qojalyq aınalysýda. 14 mal bordaqylaý alańy jumys isteýde. Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ózekti máselelerdiń biri – usaq sharýa qojalyqtaryn irilendirý ekeni anyq. Aýdanda irilendirý jumysy óz retimen júrip keledi. Usaq sharýa­shylyqtardyń sharýasy da, mashaqaty da shash etekten. Ne nesıe ala almaıdy, ne mem­leket tarapynan beriletin jeńildikterdi paıdalana almaıdy. Aýdanda búginge 18 aýyldyq tutyný kooperatıvi qurylyp, oǵan 145 sharýa qojalyǵy biriktirilgen jáne olar ádilet basqarmasynda tirkeldi. Botamoınaq aýyldyq okrýginde «Jadyra» ATK-niń mańyna 28 maıda sharýa qojalyqtary toptastyrylyp, ádilet, salyq, statıs­tıka basqarmalarynda qaıta tirkeýden ótkizilýde. Jalpy jer kólemi 5012 gektardy quraıdy. Qostóbe aýyldyq okrýginde «Agalı» sharýa qojalyǵynyń mańyna 15 sharýa qojalyǵyn biriktirip, «Talas» aýyldyq tutyný kooperatıvin qurý jumystary júrip jatyr. Jalpy, jer kólemi 600 gektar. Dıqan aýyldyq okrýginiń Jeńis aýylyndaǵy sharýa qojalyqtaryn iri­len­dirip, «Tajıbaev H» sharýa qoja­lyǵyna, Úlgili aýyldyq okrýginde 70 sha­rýa qojalyqtaryn aýyldyq tutyný koo­peratıvine biriktirý jumystary júrgizilýde. Aýdan oblys ortalyǵyna ja­qyn ornalasqandyqtan aýdan sharýashy­lyqtarynyń kópshiligi kókónis ósirý­men aınalysady. Turǵyndardy kókónis­pen qamtamasyz etýdiń bir joly jyly­jaılardyń jumysyn úılestirý. «Aqjar» sharýa qojalyǵy kólemi 1250 sharshy metr, «Manat» sharýa qojalyǵy 1 gektar jerge jylyjaı soǵyp, tolyqqandy jumys isteýde. О́tken jyly atalǵan jylyjaılarda 352 tonna kókónis óndirildi. «Talap» sharýa qojalyǵy aýmaǵy 3 gektar bolatyn barlyq maýsymdyq koreı tehnologııasy boıynsha jalpy quny 355 mln. teńgege kókónis ósirý jylyjaıyn iske qosyp, turaqty ónim alýda. Endigi másele óndirgen ónimdi saqtaý jáne óńdeýshi ónerkásip júıesin qurý. Aýdan boıynsha kókónis saqtaıtyn 7 qoıma bar. Alaıda, kókónis óńdeıtin sehtar joq, tek qana Býryl aýyldyq okrýginde jeke kásipker M. Esenbaevtyń ósimdik maıyn shyǵaratyn sehy jumys isteıdi. Aýdan kóleminde broıler qusyn ósi­rip, kus etin óndirýmen aınalysý úshin, qus fabrıkasyn salýǵa «Aýlıeata Fenıks» JShS-niń Agrarly nesıe korporasııasynan 1 mlrd. 166 mln. teńge alyp, jumystar júrgizip jatyr. Ol qarjynyń 600 mln. teńgesi ınfraqurylym júrgizýge jumsaldy. Fabrıka osy jyldyń kúzinde tolyq iske qosylady. Tamshylatyp sýa­rý tehnologııasymen Býryl aýyldyq okrýginde «Baınazarov» sharýa qojalyǵy 6 gektar jerge kókónis, Qostóbe aýyldyq okrýginde «Agalı» sharýa qojalyǵy 110 gektar jerge kókónis, 10 gektar jerge baq, «Aman» sharýa qojalyǵy 23 gektar jerge kókónis, Myrzataı aýyldyq okrýginde «Orazbaı» sharýa qojalyǵy 5 gektar jerge kókónis, Botamoınaq aýyldyq okrýginde «Marııa ı K» seriktestigi 16 gektar jerge kókónis jáne Jańaturmys aýyldyq okrýginde «Manat» sharýa qojalyǵy 10 gektar jerge kókónis, 13 gektar jerge baqsha ósirip, barlyǵy 193 gektar jerge osy tásil engizildi. Bıyl tamshylatyp sýarý tehnologııasyn 400 gektar alqapqa engizý josparlanyp, iske asyrylýda. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aýdanda jalpy quny 2 mlrd. 310 mln. teńgeni quraıtyn 3 ınvestısııalyq jobalar júzege asyrylyp, 170 jańa jumys oryndary ashyldy. «Jasulan-Flora» JShS jalpy somasy 1,050 mln. teńgeni quraıtyn, gúldi óndiristik negizde ósirý kesheni jobasyn júzege asyryp, keshende 100 jańa jumys orny ashyldy. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń «О́ndiristik (ındýstrııaldyq) ınfraqurylymdy damytý» quraly boıynsha 2013 jyly «Jasulan Flora» JShS-niń gúl ósiretin jylyjaıyna 77,9 mln. teńgege tabıǵı gaz tartyldy. Osydan keıin bul kásiporyn 10 mln. dana gúl ónimderin ósirip, jyldyq óndiristik qýattylyǵy 100 paıyzdy qurady. «Taraz qubyr zaýyty» JShS jalpy somasy 960,0 mln. teńgeni quraıtyn, qýattylyǵy jylyna 2190 tonna polıetılen qu­byrlar óndiretin zaýyt qurylysyn salý jobasyn júzege asyryp, qosymsha 50 jumys ornyn ashty. Al «Baza-servis» JShS jylyna 10,9 mln. kirpish shyǵaratyn zaýyt jobasyn júzege asyryp, taǵy 20 adamdy jumyspen qamtamasyz etýge múmkindik aldy. «Áýlıe-Ata Fenıks» JShS – qus fabrıkasyn jańǵyrtý jáne qaıta qurý jobasy oblystyq óńirlik úılestirý keńesinde kartaǵa engizý úshin maquldanyp, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligi shtabynda qarastyrylyp, oń sheshimin tapty. Jobanyń quny – 1750,4 mln. teńge. Tolyq iske kirisken kezde 108 jańa jumys oryndary ashylady. Búgingi kúnniń basty maqsaty – Elbasy qoıǵan asa mańyzdy mindetterden týyndaıtyn jumystardyń negizgi baǵyttaryn aıqyndap, júzege asyrý. Kez kelgen dańq­qa jetkizetin jol eńbekpen salynady. Endeshe, baızaqtyqtar «Berekeni kókten tileme, etken eńbekten tile» degen dana Abaıdyń aıtqanyn is júzinde dáleldep otyr. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri Jambyl óńiriniń qarqyndy órkendep kele jatqanyna el kýá. Áleýmettik damýdyń barlyq salalarynda kóńil qýantarlyq tabystar bar. Baýyrmaldyq pen birliktiń mekeni atanǵan Áýlıeata óńirinde ekonomıka men áleýmettik salalar túbegeıli túrde jańaryp, jańǵyryp keledi. Murathan ShÚKEEV, Baızaq aýdanynyń ákimi. Jambyl oblysy.