Jıynda sóz bastaǵan shahar basshysy otbasynyń qoǵam úshin mańyzdylyǵyn atap ótti. Memlekettiń berik irgesi otbasy ekenin aıtyp, ony saqtaý, damytý adamzattyń bolashaǵyna tónetin qaýiptiń aldyn alý ekenin jetkizdi.
«Otbasy qundylyqtary kez kelgen qoǵam úshin shyn máninde aıryqsha mánge ıe. Árbir otbasynyń tirshiligi baıandy, irgesi berik bolsa, bul memlekettiń de eńsesiniń tik, shańyraǵynyń bıik bolýyna sebepshi ekeni belgili. Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde Otbasy ınstıtýtyn umytpaýymyz kerek ekenin, bul dástúrimizdi, ulttyq qundylyqtardy jáne urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtaý úshin óte mańyzdy ekenin atap ótti», dedi M.Áıtenov.
Jalpy, mundaı taqyryptaǵy basqosý megapolıste alǵash ret uıymdastyrylyp otyr. Osy oraıda jıynǵa qatysýshylar osyndaı is-sharanyń ulttyq qundylyqtardy nasıhattaý jáne otbasy ınstıtýtyn qoldaý men nyǵaıtýda úlken ról atqaratynyna senim bildirdi.
«Kórme» alańynda otbasy ınstıtýtyna qatysty problemalar ashyq talqylanyp, aǵa býyn ókilderi jastar tárbıesine baılanysty óz oıyn ortaǵa saldy. Salıqaly pikirler aıtylyp, forým naǵyz qoǵamdyq dıalog minberine aınaldy.
О́z kezeginde qoǵam qaıratkeri, zań salasynyń bilikti mamany, ardageri Beket Turǵaraev jastardy eńbekke baýlýǵa shaqyryp, óz ómirinen ádemi mysal keltirdi.
«Bala kezimde ákem eki qoıan áperip, osyǵan qara dep tapsyrdy. Ol kezde men nebári birinshi synypta oqımyn. Sodan besinshi synypqa barǵanda eki qoıan 300-ge kóbeıdi. Osylaısha, sharýa arqyly ózimizge kerekti zatty ózimiz satyp alatynbyz. Bul ata-anaǵa da kóp járdemin berdi. Keleshekte eńbekti súıip óskenniń nátıjesinde ǵylym salasynda da kóp jetistikke jettim. Qudaıǵa shúkir, búgingi jaǵdaıym sol eńbektiń, tynymsyz árekettiń nátıjesi dep uǵynamyn. Sol sebepti búgingi tańda ata-analar balalaryn eńbekke úıir qylyp ósirýi kerek. Bala jastaıynan eńbektenip ósse, eseıgende bireýge masyl bolmaıdy, tilemsektik, jaman qasıet boıyna jolamaıdy. Eshkimge alaqan jaımaıtyn, óz kúshine senetin urpaq qalyptassa, memlekettiń de keleshegi kemel bolady degen sóz. Jastar – qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi. Eger jastar erik-jigerli, bilimdi bolyp jetilse, mundaı jastary bar eldi eshqashan ishki-syrtqy jaý ala almaıdy. Bilim demekshi, búgingi tańda óskeleń urpaqty kitap oqýǵa qumartyp ósirý óte ózekti másele bolýǵa tıis. О́ıtkeni bilimdi ult árqashan alda júredi, zaman kóshiniń sońynda qalyp ketpeıdi. Keıde keıbir jaıttar kóńilge qaıaý túsiretini ras. Bul – búgingi bala tárbıesine qatysty problemalar. Sonyń biri – besikten beli shyqpaǵan balaǵa jylamasyn dep qolyna telefon berip qoıý. Qazir osy jaıt jappaı úrdis alyp ketti. Jas ata-analar bala daýysyna shydaı almaı telefonmen aldaıdy. Ol óskende balany vırtýaldy álemniń qulyna aınaldyrýy múmkin. Sondyqtan bala jylasa da arqalap júrip jubatatyn burynǵy ata-ájelerimizdeı kishkentaı búldirshinderdi telefonmen aldaýsyratýdy qoıǵanymyz jón. Otbasy tiregi – ana. Qaı salany alyp qarasaq ta, áıel adamdy kóremiz. Sol úshin qyzdardy jylatpaýymyz kerek. Olarǵa barynsha jaǵdaı jasaýǵa tyrysýymyz qajet. О́ıtkeni ata-babamyz «Áıel – otbasynyń shyraqshysy» dep beker aıtpaǵan. Áıel túzelse, otbasy durys bolady. Ondaı ónegeli otbasynan quralatyn qoǵam da izgilik pen meıirimdilikke tunyp turady», dedi B.Turǵaraev.
Endigi jerde osy forým negizinde «Úzdik otbasy» syılyǵy taǵaıyndalady. Ol qala turǵyndarynyń úzdik otbasy bolýǵa degen yntasyn arttyrady degen senimmen qolǵa alynyp otyr. Osy rette «Úzdik otbasy» syılyǵy jyl saıyn dástúrli túrde uıymdastyrylady.
Qala ákiminiń aıtýynsha, úsh jyl buryn respýblıkada alǵashqy bolyp «Shymkent jastar lıgasy» atty biregeı joba bastalǵan. Ol sátti júzege asyp, mektep oqýshylarynyń, muǵalimder men ata-analardyń úlken qoldaýyna ıe boldy. Dástúrli túrde uıymdastyrylyp kele jatqan týrnır arqyly jastardyń buqaralyq sportqa degen qyzyǵýshylyǵy artty, myńdaǵan bala salamatty ómir saltyn ustanýǵa bet túzedi. Sondyqtan Otbasy forýmynyń aıasynda júzege asatyn jobalar da qoǵamdyq qoldaýǵa ıe bolyp, otbasy qundylyqtaryna búkil qoǵamnyń nazaryn aýdaratynyna senim bildirdi.
Qaladaǵy №55 orta mektepte ustazdyq etetin Batyrhan Nazarov ta forýmnyń artyqshylyǵyn sóz etti. Onyń oıynsha, otbasy ınstıtýtyn berik qalyptastyrý arqyly búgingi jahandaný dáýirinde adamzatqa qaýip tóndirgen jaman qasıetterden arylýǵa bolady.
«Mektep te – tárbıe ortasy. Biraq negizinen tárbıeni bala óziniń otbasynda alady. Sondyqtan otbasylyq qundylyqtardy kúsheıtýimiz qajet. Qazaqta «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» degen ádemi sóz bar. Statıstıka boıynsha tárbıeniń 60 paıyzyn bala otbasynan alady. Qalǵanyn syrtqy orta arqyly boıyna sińiredi. Sol sebepti balaǵa kishkentaı kezinen otbasynda jaqsy tárbıe bersek, óskende tártipti, alǵyr, ımandy, elgezek, naǵyz qazaqtyń momyn balasy bolyp shyǵatynyna kámil senemin. Bir ókinishtisi, qoǵamda ajyrasý kóp. Keıde erli-zaıyptylar bolmashy nársege bola kóbinese áleýmettik problemanyń kesirinen aıyrylysyp jatady. Bul durys emes. Adam qıyndyqqa tózip úırený kerek. Sabyr saqtaý qajet. Tózimdilikpen qıyndyqty jeńe bilse, keleshekte jas jubaılardyń bir-birine degen mahabbaty men senimi de kúsheıe túsedi. Buryn ata-babalarymyzdyń basynan ne ótpedi? Biraq olar sabyr men tózim arqyly bar qıyndyqty birge kóterdi. Biz de solardan úlgi alyp, otbasyn saqtaýǵa tyrysýymyz kerek. О́ıtkeni ajyrasqan jubaılardan keıin ortada qatty qınalatyn – baıǵus bala. Mundaıda atamyz qazaq «Úılený ońaı, úı bolý qıyn» dep beker aıtpaǵan», dedi ardaqty ustaz.
Bul rette Shymkent qalasynda otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý baǵytynda naqty is-sharalar atqarylyp keledi. Eń mańyzdy jumystyń biri – turǵyn úıge muqtaj otbasylardy baspanamen qamtamasyz etý. О́tken jyly qalamyzda 1 mln 67 myń sharshy metr turǵyn úı salynyp, paıdalanýǵa berildi. Nátıjesinde, 3 246 páter salynyp, onyń 748-i áleýmettik álsiz topqa jatatyn otbasylarǵa, 857 páter jumys istep júrgen jastarǵa arendalyq baspana retinde berilgen. Al 1 641 otbasy «Baqytty otbasy», «Shańyraq» jáne «7-20-25» sekildi memlekettik baǵdarlamalar boıynsha jeńildetilgen sharttarmen nesıelik páterge qol jetkizdi. Jospar boıynsha 2026 jylǵa deıin bıýdjet esebinen 2 mln sharshy metrdi quraıtyn áleýmettik turǵyn úı salyp, oǵan muqtaj otbasylar baspanamen qamtamasyz etiledi.
Búginde memleket áleýmettik turǵyda az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa tek járdemaqy berýmen shektelmeı, olardyń jumysqa ornalasýyna nemese óz bıznesin bastaýyna jan-jaqty qoldaý kórsetip jatyr. Osy oraıda Shymkent qalasynda 2022 jyly 65 799 adam jumyspen qamtý sharalaryna qatysty. Sonyń ishinde 7 myńǵa jýyǵy ýaqytsha jumys oryndaryna joldansa, 18 myń azamat kásiptik qaıta daıarlaý kýrstarynda oqyp shyqty. Sondaı-aq 40 myńnan asa azamat turaqty jumysqa ornalasty. Mine, bul memlekettiń otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtý maqsatynda atqaryp jatqan jumysynyń jemisi deýge bolady.
«Qazaq – otbasyna erekshe mán bergen, úlkenge qurmet, kishige izet kórsetken halyq. Ásirese ata-anany qadirleý, olarǵa qyzmet etýdi árbir azamat perzenttik paryzym dep bilgen. О́kinishtisi, keıingi kezderi osy dástúrimizdi jalǵaı almaı qalyp jatqan kezderimiz de bar», dedi qala ákimi.
Máselen, Shymkent qalasynda balalarynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan 500-den asa qarııa bar. Osyndaı kisiler panalaıtyn arnaıy mekemeler Túrkistan oblysynyń ıeliginde tur. Sondyqtan bıyl 50 oryndy ortalyq salynbaq. Iаǵnı memleket mundaı qarııalardy qamqorlyqsyz qaldyrmaıdy.
«Jalpy, otbasynyń beriktigi onyń áleýmettik jaǵdaıymen ǵana ólshenbeıdi. Sondyqtan otbasy ınstıtýtyn qoldaý tek memlekettiń, memlekettik organdardyń mindeti dep qaraýǵa bolmaıdy. Memleketten qanshama qoldaý bolǵanymen, adam óz otbasyn saqtap, damytýda jaýapkershilik sezinbese, mıllıardtap bólinip jatqan qarjy men memlekettiń qamqorlyǵy túkke de turmaıtynyn túsinýimiz qajet», degen oımen shahar basshysy sózin túıindedi.
ShYMKENT
