Jańa trend: sánge aınalǵan sadaq atý

Byltyr «Dástúrli sadaq atý» óneri Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń buıryǵymen sport túri retinde resmı tanyldy. Sodan beri elimizde respýb­lıkalyq jáne qalalyq deńgeıdegi jarystar jıi uıymdastyrylyp keledi. Budan jeńgen sportshylar sport sheberi, sport sheberine úmitker jáne ha­lyq­aralyq jarystan oryn alǵan jaǵ­daıda halyqaralyq dárejedegi sport sheberi atanady. Jýyrda ǵana Astana qalasynyń chempıonaty ótti. Onda 80-ge jýyq surmergen baq synasty. Jarysqa 18-24 jáne 24 jastan joǵary azamattar qatysty.

– Chempıonat tórt túrli nysana boıyn­sha ótti. Olar bylaı jikteledi: tú­riktiń pýta nysanasy 70 metr (erler arasynda), 60 metr (áıelder arasynda) (9 oqtan 7 múmkindik), Orta Azııa nysanasy 35/40 metr (5 oqtan 6 múmkindik), qalqan nysanasy 60 metr erler, 50 metr áıelder (7 oqtan 7 múmkindik) jáne Jamby nysanasy 30 metr (erler men áıelder) (5 oqtan 3 múmkindik). Barlyq sportshylarǵa birdeı tórt nysanada baq synaý múmkindigi berildi. Ár nysana boıynsha anyqtalǵan jeńimpazdar baǵaly syılyqtarmen birge 23-27 maýsym aralyǵynda Almaty oblysynyń Qarasaı aýdanynda ótetin Qazaqstan Respýblıkasynyń chempıonatyna qatysý múmkindigine ıe boldy. Bul saıystyń ereksheligi – qazaqtyń dástúrin saqtaıtyn ulttyq naqyshtaǵy kıimimiz. Saıysta tek sport damymaıdy, onymen qosa qazaqtyń rýhy jańǵyryp, ulttyq sportqa degen súıispenshilik artady. Sońǵy úsh jyldyń ishinde dástúrli sadaq atýǵa degen qyzyǵýshylyq artty. 32 jyldyń ishinde qazaqtar endi ǵana qazaq ekenin sezinip jatyr, – dedi «Dástúrli sadaq atý» akademııasynyń negizin qalaýshy Dıas Ahmetov.

Ulttyq sporttyń bul túrine qyz-kelinshekterden bólek, 7 jastan 70-ke deıingi aqsaqaldar da qyzyǵýshylyq tanytyp júr. Solardyń biri – 60 jastaǵy Asqar Ahmetov. Mergenniń sadaq atýmen aınalysyp júrgenine úsh jylǵa jýyqtapty.

– Sadaq atý – mergendik sportynyń bir túri. 1900 jyldan beri jazǵy Olım­pııa oıyndarynyń tizimine kirgen. Búginde osy sport túrimen álemniń 140 elinde aınalysady. Shydamdylyq, júıke myqtylyǵy, ótkir kóz jáne qýatty qol – osynyń barlyǵy sadaqpen atqanda jeńiske jetý úshin qajet. Ár saıys – ózimizge synaq. Qandaı dárejege jettik, qaı jerden qatelik jiberdik degen sııaqty olqylyqty árbir jarys saıyn túzetip otyramyz. Dástúrli sadaq atýmen aınalysyp júrgen eń úlken jastaǵy qatysýshy bolǵasyn, jas­tarmen jattyǵý arqyly olardan qýat alamyn. Nemeremmen, balammen jasty qatysýshylar bar, – dedi A.Ahmetov.

Jarysta respýblıkalyq «Dástúrli sadaq atý» federasııasynyń sport menedjeri ári mergen Baqbergen Sálimov asa qyraǵylyǵymen jebesin nysanaǵa dóp tıgizip, kóptiń arasynan top jaryp birinshi oryndy qanjy­ǵasyna baılady.

– Mundaı is-shara elordada osymen ekinshi ret ótip jatyr. Igi iske Astana qalasynyń Dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń, Asta­na qalasy ákimdiginiń Sportty olım­pıadalyq emes túrleri boıynsha damytý dıreksııasynyń jáne Astana qalasynyń «Elorda Sadaq Atu» dástúrli sadaq atý federasııasy muryndyq boldy. Bul sport bizdiń qanymyzda bar. Dástúrli sadaq atý – buqaralyq sportqa beıim sport túri. Muny uıymdastyrýǵa sadaq pen oq jáne alań bolsa jetkilikti. Sol sebepti federasııa buqaralyq sport túrine aınaldyrýǵa jumystanyp júr. Biz buǵan deıin birinshi Qazaqstan chempıonatyna qolyna sadaq ustaı alady-aý degen azamattardy iriktesek, ekinshi chempıonatqa bir jyldyń ózinde, ár óńirden kásibı mergender irikteldi. Aldaǵy ýaqytta elorda kúnine oraı, Azııa chempıonaty da uıymdastyrylmaqshy. Buryn halyq arasynda sadaq jasaıtyn sheberler sanaýly-aq edi. Qazir shetelmen tájirıbe almasýdyń, halyqaralyq jarystarǵa kásibı mergenderdiń qatysýynyń arqasynda bizdiń sheberler Túrkııa, Majarstan syndy elderdiń sadaq jasaýshy sheberlerimen tájirıbe almasyp, birtindep óz elimizde jasap jatyr. Sadaq atý óneriniń arqasynda óz elimizde de ustalyq, zergerlik, ulttyq kıim sııaqty muralarymyz jańǵyryp jatyr. Bir aıta keterligi ulttyq kıimsiz mergender alańǵa shyqpaıdy. Tipti aıaqkıim ulttyq naqyshta bolmasa, jalańaıaq júrýge týra keledi. Búginde federasııa osy erejeni qatań saqtap otyr. Sondaı-aq buqaralyq sportty damytý boıynsha magıstrlik jobamyzdy alyp, osy sadaq atý sportyn ǵylymı túrde zertteýdi de qolǵa aldyq, – dedi B. Sálimov.

Bes qarýdyń biri sanalatyn sadaq atý ónerin damytý alǵash 2019 jyly shilde aıynda «Sadaq atý» respýblıkalyq dástúrli sadaq atý federasııasy» qoǵamdyq birlestiginiń ashylýymen bastalǵan. Alǵashqyda mergender sapynda 50-ge jýyq sportshy ǵana bolǵan. Tipti Almaty men Astana qalasynda sadaq atýdy eki mektep qana úıretken. Mine, araǵa tórt jyl salyp, qajyrly eńbek pen tókken terdiń arqasynda ár óńirde federasııa men sadaq atý mektepteri ashylǵan. Kásibı sportshylardyń sany da myńnan asqan.

– Alǵash ashylǵan ýaqytta kishigirim zaldarda jattyǵyp júrdik. Qanymyzda bar dúnıe bolǵandyqtan qarqyndy damyp, qyzyǵýshylyq arta tústi. Sosyn federasııadan bólek jekelegen sadaq atý ortalyǵyn ashý kerek boldy. Bıyl mamyr aıynda oıymyzǵa alǵan dúnıeni iske asyryp, «Sadaq atý» akademııasyn ashtyq. Búginde ortalyqqa kelýshilerdiń sany kóp. Qoldan kelgenshe, sabaǵymyzdy ótkizip, tarıhyn tanystyryp, odan keıin teorııamen tanystyryp jatyrmyz. Boıdaǵy rýhty oıatqannan keıin sadaqty qolǵa berip atqyzamyz. Sol kezde nátıje múldem joǵary bolady. Ortalyqtyń negizgi maqsaty – tarıhtan syr shertý arqyly ulttyq dúnıemizdi jańǵyrtý, tanytý. Ony jastarymyzǵa nasıhattaý. Osydan úsh-tórt jyl buryn sadaqty zerttep qana júrdik. Al qazirgi kezde tolyq jańǵyrý úderisi júrip jatyr. Dástúrli sadaq atýmen qatar qazaqtyń dúnıesi jańǵyryp keledi. Búginde federasııa prezıdenti Aıdos Muqataevqa, Ulttyq sport túrleri qaýymdastyǵyna, Ulttyq jáne at sporty túrleri ortalyǵyna alǵysymyz sheksiz. О́ıtkeni olar biz sekildi mergenderdiń yntasyn, eńbegin kórip baǵalap, únemi járdemdesedi. Biri is-sharalarymyzdyń júlde qoryna, ekinshisi Ulttyq quramanyń jarystarǵa barý shyǵyndaryn ótese, úshinshisi osy baǵyttaǵy jobalardy júzege asyrýda qoldan keler kómekterin aıap qalyp jatqan joq, – dedi D.Ahmetov.

Jalpy, otandyq surmergenderdiń halyqaralyq arenada da asyǵy alshysynan túsip júr. Máselen, dástúrli sadaq atýdan IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndarynda el qorjynyna 1 kúmis medal túsken. Sondaı-aq byltyr mamyr aıynda Túrkııa eliniń Ystanbul qalasynda jyl saıyn ótkiziletin «Fetih Kupası» halyqaralyq týrnırine Qazaqstanǵa 14 kvota berilipti. Bul týrnırge sadaqshylardan erler jáne áıelder sanattary boıynsha qatysqan.

– 2022 jylǵy 29 qyrkúıek pen 2 qa­­zan aralyǵynda Túrkııanyń Iznık qa­lasynda ótken IV Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndaryna 13 sadaqshymyz baqtaryn synap kórdi. «Túrik nysanasy» boıyn­sha sadaqshy Qasymhan Qanat 105 sportshynyń arasynan sheshýshi synǵa shyǵyp, 2-orynǵa ıe boldy. Bıyl elimizdiń ulttyq quramasyna dástúrli sadaq atýdan 36 sportshy engizildi, – dedi «Dástúrli sadaq atý» akademııasynyń aǵa bapkeri Dıas Ahmetov.

Aıta keteıik, keler jyly Qazaqstan­da V Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyn­dary ótkiziledi. Dástúrli sadaq atý­dan Qazaqstannyń ulttyq qurama koman­dasynyń músheleri osy dúbirli dodaǵa qatysyp, baq synaýǵa daıynbyz dep otyr.