Qandastardyń týǵan topyraqqa kelýine Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaıyndaǵy úndeý qozǵaý salǵany belgili. О́ıtkeni alystaǵy aǵaıyndy elge shaqyrý úshin de jaǵdaı jasaý qajet edi. Sheteldegi qandastarymyzdyń basyn qosqan alǵashqy quryltaıda kóshi-qon máselesin retteý, mundaǵy turmys jaǵdaıy keńinen sóz boldy.
Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaıy 1992 jyly – Almatyda, 2002 jyly – Túrkistanda, 2005, 2011, 2017 jyldary Astanada ótti. Alǵashqy quryltaı nátıjesinde shettegi qazaqtardyń kóbi elge oralyp, jastar oqý oryndaryna túse bastady. Ekinshi quryltaıda Qytaı qazaqtarynyń kelýine múmkindik jasaldy. Tórtinshi quryltaıdan keıin kóshi-qon týraly zańǵa ózgertýler men tolyqtyrýlar engizilip, qabyldandy. Sońǵy ótken quryltaıda da shettegi qazaqty elimizge kóshýge yntalandyrý sóz bolyp, olardyń muń-muqtajy tyńdaldy.
Bul endi elde ótkiziletin úlken quryltaı. Budan bólek, kishi quryltaılar bar. Onyń biri – jyl saıyn ótkiziletin Eýropa qazaqtarynyń quryltaıy. Ol «Otandastar» qorynyń qoldaýymen uıymdastyrylady. Aıta ketsek, «Otandastar» qoryn qurý týraly sheshim 2017 jyly Táýelsizdik saraıynda ótken Dúnıejúzi qazaqtarynyń V quryltaıynda qabyldandy. Qor qandastarǵa memleket pen qoǵam tarapynan kómek jasaý úshin, sheteldegi jáne elge kóship kelgen aǵaıyndardyń muń-muqtajynan habardar bolyp, qolushyn berý úshin quryldy. Quryltaıdyń ózi de máseleler ashyq aıtylatyn, keıin sheshimi shyǵarylatyn jıyn emes pe?
Eýropa qazaqtarynyń bıylǵy quryltaıy Germanııanyń Kólin qalasynda ótti. «Otandastar» qorynyń málimeti boıynsha 3 kúnge sozylǵan quryltaıda dıaspora ókilderimen, eýropalyq qazaq jastarymen kezdesý, kitaptyń tusaýkeseri, «Abaı úıiniń» ashylý saltanaty, ulttyq naqyshtaǵy kıimder men qolóner buıymdarynyń jármeńkesi, etno-foto kórmeler, túrli sporttyq jarys ótken. Quryltaı jumysy atajurttan barǵan tanymal óner juldyzdarynyń gala-konsertimen aıaqtalǵan. Qarap otyrsaq, oıyn-saýyqpen ótken quryltaı, árıne tanymdyq jaǵy bar sııaqty. Desek te, Eýropadan góri TMD elderi, Azııa elderindegi qazaqtardyń máselesi zor sekildi. Osy tusta Azııa qazaqtarynyń keleli quryltaıyn nege ótkizbeske degen suraq týyndaıdy. О́ıtkeni sheteldegi qazaqtarmen rýhanı baılanys Eýropadaǵy sanaýly qazaqtyń ortasyna baryp saıran salyp, demalyp qaıtý emes qoı. Negizi mundaı qaýymdastyqtar jyraqtaǵy qazaq pen atajurttaǵy qazaq arasyn jalǵaıtyn altyn kópir bolýǵa tıis emes pe? Osy oraıda qaýymdastyqtaǵylar kóbinese bıýdjettiń aqshasyn shashý, Eýropaǵa baryp saıahattaý, kishi quryltaı ótkizý degen syltaýmen júrgen sekildi.
Jalpy, osyndaı quryltaılar qazaq kóshine qatysty qandaı da bir jaıttardyń sheshimin tabýyna yqpal etip kele me? Quryltaı qandaı sheshim qabyldap jatyr? Álde bul basqosýlar shapan kıip, jarysa madaq aıtyp tarqaıtyn jıynǵa aınalyp bara ma?
Bastaýyn sonaý 1992 jyldan alatyn Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaılary jer sharynyń túkpir-túkpirinde turatyn etnostyq qazaqtardyń iskerlik suhbaty alańyna aınaldy. Ol qazaq halqynyń mádenıetine, tarıhyna jáne salt-dástúrlerine jańasha turǵyda qaraýǵa, ony molaıtýǵa múmkindik beredi. Quryltaı, sondaı-aq otandastarymyzdyń atajurtqa óz erkimen qonystanýyna jol ashady. Osynaý mańyzdy is-shara kóshi-qonǵa jaýapty memlekettik organdarǵa shetelden qonys aýdarýshylardyń ózderiniń tarıhı otandarynda beıimdelýine, etnostyq kóshi-qon máselelerin sheshýge, kóshi-qon jáne bilim týraly zańdaryna baılanysty ýaqyt talabyn eskerýge jańasha turǵydan qaraýǵa kómektesedi.
Alaıda Eýropadaǵy qandastarymyzdyń áleýmettik jaǵdaıy bizden de kósh ilgeri ekeni belgili. Olar tarıhı Otanyna oralýdy jaqyn-jýyqta maqsat tutyp otyrǵan joq. Sondyqtan ol jaqta jyl saıyn quryltaı ótkizýdiń qajeti bar ma? Al quryltaı qandastardyń muń-muqtajyn estip, kómek qolyn sozýǵa múmkindik berý kerek. Endeshe qazir Iran, Aýǵanstan, Túrikmenstan, О́zbekstan, Reseı, Mońǵolııa, Qytaı sekildi elderdegi qandastarymyzdyń basyn qosyp, quryltaı ótkizgen mańyzdyraq bolar edi.
